Ücrete Dahil UBGT Kaydının Geçerliliği ve Fark Alacağı

Ücrete dahil UBGT kaydı, iş sözleşmesinde ya da ekinde “ulusal bayram ve genel tatil çalışmalarının karşılığı aylık ücrete dahildir” diye yazılan hükümdür. Kayıt, bayramda çalışılması halinde ayrıca doğan günlük ücreti baştan ödenmiş sayar, ancak yazılmış olması onu geçerli kılmaz.

Kanun, tatil yapılmayıp çalışılan her genel tatil günü için ayrıca bir günlük ücret verilmesini emreder ve bu hakka aykırı hüküm sözleşmeye konulamaz. Bu yüzden kayıt tatilde çalışma yükümünü sözleşmeye bağlayabilir, ama çalışılan gün için ek ücreti ortadan kaldırmaz. İşverenin tatil çalışmasının karşılığı olarak ayrıca ve fiilen ödediği tutar alacaktan düşülür; kalan fark beş yıllık zamanaşımı içinde, önce arabulucuya başvurularak istenir.

2429 Sayılı Kanun ve 4857 m.47 Birlikte Ne Söylüyor?

Genel tatil günlerini 2429 sayılı Kanun belirler, ücret sonucunu ise 4857 sayılı İş Kanunu m.47 bağlar. Kanun, çalışılmayan genel tatil günü için o günün ücretinin tam ödenmesini, tatil yapılmayıp çalışılırsa çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret verilmesini emreder.^[1]

2429 sayılı Kanun’a göre 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz ve 30 Ağustos genel tatildir. Ramazan Bayramı arife günü saat 13.00’ten itibaren 3,5 gün, Kurban Bayramı 4,5 gün sürer. Ulusal bayram 28 Ekim saat 13.00’te başlar ve 29 Ekim’i kapsar.^[2]

Aylık ücreti tam ödenen işçinin maaşı tatil günlerinin ücretini zaten içerir, tatilde çalışırsa ona yalnızca çalıştığı her gün için bir günlük ücret ayrıca eklenir.^[3] Dahildir kaydı tam olarak bu ek günlük ücreti hedef alır.

Kaydın Bağlayıcılık Sınırı

Tatil günlerine ilişkin haklara aykırı hüküm iş sözleşmesine konulamaz, işçiye daha elverişli olanlar saklıdır.^[4] Bu nedenle çalışılan her tatil günü için bir günlük ücretin hiçbir ödeme yapılmadan “dahil” sayılması, kanunun işçiye verdiği asgari hakkı azaltır.

Kaydın iki ayrı işlevi vardır ve sonuçları farklıdır. İlki, tatilde çalışma yükümünü sözleşmeye bağlar. İkincisi bu çalışmanın ücretini maaşın içinde eritir.

Çalışma yükü sözleşmede yazılıysa işçinin ayrıca onayına gerek kalmaz, sözleşmede hüküm yoksa tatilde çalıştırmak için onay şarttır.^[5] Yani kaydın birinci işlevi tek başına tartışma konusu olmayabilir. Ücreti eriten ikinci işlevi ise çalıştığınız gün için ek ücreti ortadan kaldırmaz.

Mahsup Edilebilir Kısım: Ayrıştırılabilirlik Ölçütü

Dahildir kaydı geçersiz olsa bile işverenin fiilen ödediği bir tutar varsa bu tutar alacaktan düşer. Düşülebilmesi için ödemenin tatil çalışmasının karşılığı olduğunun anlaşılması gerekir. Hangi günün tatil sayıldığını genel tatil takvimiyle bordroyu yan yana koyarak görürsünüz.

Ayrıştırılabilirlik, yazının ve ödemenin birlikte aranan üç özelliğidir. Bu ölçüt kanun metninde yazılı bir şart değil, ispat yükünden çıkan uygulama mantığıdır.

• Tutar ya da hesap yöntemi sözleşmede, ek protokolde ya da bordroda ayrı bir kalem olarak yazılmış olmalı
• Kalem hangi güne ya da hangi bayram çalışmasına ait olduğunu göstermeli
• Ödeme banka dekontu ya da imzalı bordroyla gerçekten yapıldığını göstermeli

İşçinin hakkını dayandırdığı olguyu ispatlaması kuralı geçerlidir, ancak ödemeyi ileri süren işveren bu ödemeyi göstermek zorundadır.^[6] “Maaşım zaten yüksek” ya da “toplam ücret bunu karşılar” gibi genel cümleler ayrıştırılabilir bir ödeme oluşturmaz.

İşçinin Kontrol Listesi

Aşağıdaki sorular kaydın sizi ne ölçüde bağladığını belirler. Cevapları belgeyle birlikte yazın, hafızaya güvenmeyin.

1. Kayıt ilk sözleşmede mi var, yoksa çalışırken eklendi mi? Çalışma koşulunda esaslı değişiklik yazılı bildirimle yapılır ve işçi altı işgünü içinde yazılı kabul etmezse bağlamaz.^[7]
2. Kayıt yalnız “bayram” mı diyor, yoksa hangi günleri saydığını yazıyor? Dini bayram, 1 Mayıs ve 29 Ekim gibi günler sayılmamışsa kapsam tartışması çıkar.
3. Maaşın içinden ayrılmış bir tutar, gün sayısı ya da oran var mı?
4. Bordroda tatil çalışması için ayrı bir kalem görünüyor mu?
5. Bordrodaki tutar banka hesabınıza geçmiş mi?
6. Kaydın bulunduğu belgeyi imzaladınız mı, imzadan bir nüsha kaldı mı?

İlk sorunun cevabı çoğu zaman ihmal edilir. Çalışırken tek taraflı yapılan eklemeler, ücreti düşüren esaslı değişiklik sayıldığında ve imza ya da yazılı kabul yoksa kural olarak size karşı ileri sürülemez. Değişiklik geçmişe etkili de olamaz.^[8]

İşverenin Savunmaları ve Karşılığı

Davada işverenin ileri sürdüğü savunmalar genellikle birkaç kalıba düşer. Tablo, her savunmanın dayanağını ve değerini yan yana veriyor.

Son satırdaki telafi savunması gerçekçi bir risk taşır, çünkü işçi telafi gününü kabul ettiyse mahkeme bunu onay olarak yorumlayabilir. Bu yüzden izin kullandırıldığına dair yazışmaları saklayın.

Fark Alacağının Hesabı

Fark alacağı, çalışılan tatil günlerinin toplam günlük ücretinden, tatil çalışması karşılığı fiilen ödenen tutarın çıkarılmasıyla bulunur. Aylıkçıda günlük ücret aylık brüt ücretin otuza bölünmesiyle hesaplanır.

Aylık brüt ücreti 45.000 TL olan bir işçi için günlük ücret 1.500 TL‘dir. İşçi bir yıl içinde altı tam gün ve ulusal bayramın 28 Ekim öğleden sonrasında yarım gün, toplam 6,5 gün çalışmıştır. İki durum şöyle sonuçlanır.

Tutarlar örnektir. Ücret dönemler içinde değiştiyse her dönem kendi ücretiyle ayrı hesaplanır, ödenmiş tutar da ait olduğu döneme düşülür.

Gününde ödenmeyen ücrette kanun, mevduata uygulanan en yüksek faizi işletir.^[9] Faizin türü ve başlangıcı dosyadaki çalışma ilişkisine göre değişebildiği için talepte bunu ayrıca belirtin.

Fark Alacağı Davasının Yolu

Bu alacakta zamanaşımı beş yıldır.^[10] İş sözleşmesi sürerken de talep edilebilir, fesih beklemek gerekmez.

İşçilik alacağı davasından önce arabulucuya gitmek dava şartıdır, başvurudan son tutanağın düzenlendiği güne kadar zamanaşımı durur.^[11] Başvuru formunda tatil çalışması ayrı bir kalem olarak yazılmalıdır.

Dilekçede dört şey bulunmalıdır: kaydın metni, hangi bayramlarda çalışıldığı, bordrodaki ya da hesaptaki ödeme ve kaydın geçersizliği iddiası. Talep, ödenen tutarın mahsubundan sonra kalan fark olarak kurulur.

Bayram günü sayınız netleşmemişse dava kısmi olarak açılabilir. Belirsiz alacak davası (HMK m.107) 31.07.2026’da yürürlükten kaldırıldı, bu tarihten sonra açılacak davalarda kısmi dava yolu kalır ve talep tahkikat bitene dek bir kez artırılabilir.^[12] Bu tarihten önce açılmış davalar ise 7589 sayılı Kanun’un geçici hükmü gereğince eski usule göre sürer.^[13]

İbraname imzalamadan önce tutarın ve hakkın açıkça yazılıp yazılmadığına bakın. Genel bir “başka alacağım yoktur” cümlesi, alacağın türü ve miktarı açıkça yazılmadıkça çalışılan bayramların ücretini kaldırmayabilir.^[14]

Ücrete Dahil UBGT Kaydı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel nitelikte bilgi verir. Sözleşmenizdeki kaydın tam metni sonucu değiştirebileceğinden dava ya da arabuluculuk başvurusundan önce belgelerinizi bir avukata göstermeniz yerinde olur.