Maaş Yatmayan İşçinin Hakları: 20 Gün, Fesih ve Faiz

Maaşını alamayan işçi ödeme günü geçer geçmez işi bırakmak zorunda değildir, kanun ona gecikmenin süresine göre üç ayrı hak tanır: ücreti ve faizini istemek, yirmi gün sonra iş görmekten kaçınmak ve ücretin ödenmemesine dayanarak sözleşmeyi haklı nedenle feshetmek. Hangisinin ne zaman kullanılacağı, kayıpsız bir sonuç için sırayla atılan adımlara bağlıdır.

Yirmi gün dolunca çalışmaktan kaçınan işçinin sözleşmesi bu yüzden feshedilemez, yerine yeni işçi alınamaz. Ücret nedeniyle haklı fesih yapan işçi ihbar süresine uymaz; ödenmeyen ücreti, kıdem tazminatını ve kullanılmayan yıllık izin ücretini isteyebilir. Ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır ve ücret alacağında zamanaşımı beş yıldır.

Maaş Yatmayınca Hak Doğuran Durumlar

Ücret en geç ayda bir ödenir ve ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.^[1] Tablo, gecikmenin aşamasına göre işçinin elindeki seçenekleri gösteriyor.

Tablodaki haklar birbirini dışlamaz. İşçi çalışmaktan kaçınıp ardından feshedebilir, fesih yapıp alacak davası açabilir.

Yirmi Gün Kuralı ve İş Görmekten Kaçınma

Ücretini ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir neden olmaksızın alamayan işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.^[2] Kanun bu davranışın toplu olsa bile grev sayılmayacağını açıkça yazar.

Kaçınan işçinin sözleşmesi bu yüzden feshedilemez, yerine yeni işçi alınamaz ve işler başkasına yaptırılamaz.^[3] Ödeme günü ayın 5’i ise yirmi günlük süre kabaca ayın 25’inde dolar. Gün sayımında tartışma çıkmaması için bir iki gün fazla beklemek ihtiyatlı olur.

Kaçınma hakkı yirmi gün dolmadan kullanılırsa ya da işverene hiç bildirilmeden işe gidilmezse işveren devamsızlığa dayanabilir. İşçinin işe devam etmemesi belirli gün sayısını aşınca işveren için haklı fesih sebebi doğar.^[4]

Kaçınmayı e-posta, mesaj ya da noter yoluyla yazılı bildirmek ispatı kolaylaştırır. Bildirimde ödenmeyen ayların listesi ve kaçınma kararı açıkça yer almalıdır.

Aşağıdaki örnek takvim, ödeme günü ayın 5’i olan bir işçi için adımların sırasını gösteriyor. Tarihler varsayımdır, yalnızca sıralamayı örneklemek için kullanılır. Ücret gibi fesih beklemeden istenebilen kalemlerin tamamı feshe bağlı olmayan alacaklar başlığında toplanır.

Haklı Fesih: Neyi Yazmalı, Ne Zaman Yapmalı?

İşverenin işçinin ücretini kanuna ya da sözleşmeye uygun hesaplamaması veya ödememesi, işçiye süre beklemeden fesih hakkı verir.^[5] Eksik ödeme de aynı kapsamdadır, yani ücretin yalnızca bir bölümünün yatması fesih hakkını ortadan kaldırmaz.

Fesih hakkının kullanımı için kanunda altı iş günü ve bir yıllık süreler vardır.^[6] Her ay yeni bir ihlal doğduğu savunulabilir ve bu halde gecikmiş fesih her zaman hak kaybı doğurmayabilir; bu bir yorumdur, kanun metninde ayrı bir düzenleme yoktur. Yine de işveren süreyi geçirdiğiniz savunmasını kurabilir, bu yüzden ihlali öğrenir öğrenmez ihtarname çekmek daha güvenlidir.

İhtarnamede şu unsurlar ayrı ayrı yazılır:

• Hangi ayların ödenmediği
• Eksik ödenen tutar
• Fesih iradesi

Yargıtay, ihtarnamede yer almayan bir alacak için işvereni temerrüde düşmüş saymamış ve faizi arabuluculuk son tutanağından başlatmıştır.^[7]

Ücret nedeniyle haklı fesih yapan işçi ihbar süresine uymak zorunda değildir ve ihbar tazminatı da ödemez. Buna karşılık ödenmeyen ücreti, kıdem tazminatını ve kullanılmayan yıllık izin ücretini isteyebilir.^[8]

Faiz: Ücrete Farklı, Tazminata Farklı

Gününde ödenmeyen ücret için bankaların mevduata uyguladığı en yüksek faiz işler.^[9] Kıdem tazminatında da gecikme süresi için en yüksek mevduat faizine hükmedilir.^[10]

İhbar tazminatı ise ücret sayılmaz. Yargıtay, ihbar tazminatına yasal faiz uygulanması gerektiğini, çünkü bu alacak için kanunda ayrı bir faiz hükmü bulunmadığını belirtmiştir.^[11]

Dava Öncesi Sıra: Belge, Başvuru, Arabulucu

İşçi çalıştığını ve ücretin ödenmediğini ileri sürer, ödeme yapıldığını ise savunan işveren ispatlamak zorundadır.^[12] Bu yüzden banka hareket dökümü, bordro ve varsa yazışmalar ilk toplanacak belgelerdir.

Kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır ve son tutanak dilekçeye eklenir.^[13] Ücretin kasten ödenmemesi ise idari para cezasına bağlandığı için çalışma müfettişliğine şikayet de yapılabilir.^[14]

İcra takibi de yoldur ve işveren borca itiraz ederse itirazın iptali davasından önce yine arabuluculuk gerekir.^[15] İşveren iflas ederse iflastan önceki son bir yıl içinde doğmuş ücret alacakları birinci sırada ödenir.^[16]

Sık Yapılan Hatalar

Ödenmeyen Maaş Hakkında Sık Sorulan Sorular

Her dosyanın belgeleri ve süreleri farklıdır, ödenmeyen maaş durumunda adım atmadan önce kendi dosyanızı bir avukata göstermeniz isabetli olur. Maaşın yatmaması işverenin yükümlülük ihlallerinden yalnız biridir; yükümlülük ihlalinde dava yolu ve ispat ayrı bir yazıda anlatılıyor.