Feshe Bağlı Olmayan İşçi Alacakları Nelerdir?

Feshe bağlı olmayan işçi alacakları, doğması için iş sözleşmesinin sona ermesi gerekmeyen ve işçinin çalışmaya devam ederken de isteyebildiği alacaklardır. Ücret, prim, ikramiye, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ve genel tatil ücreti bu gruptadır.

Gruba giren her kalemin ortak özelliği, kendi ödeme gününde muaccel olması ve zamanaşımının fesih beklenmeden o günden işlemeye başlamasıdır. İşten ayrılmayı bekleyen işçi, sözleşmenin ilk yıllarına ait alacakları fark etmeden kaybedebilir.

Fesihten Bağımsız Doğan Alacak Kalemleri

İş Kanunu ücreti, işe karşılık olarak ödenen tutar diye tanımlar; ödeme kuralını koyan ikinci fıkra da prim ve ikramiyeyi ücretle birlikte sayar.^[1] Ücretin en geç ayda bir ödenmesi gerektiği için her ay yeni bir alacak doğar.^[2]

Aşağıdaki tablo grubun kalemlerini, dayanaklarını ve alacağın hangi anda doğduğunu gösteriyor.

Fazla çalışma her saat için yüzde elli zamlı ödenir, işçi isterse bu çalışmayı serbest zamana çevirebilir.^[3] Genel tatilde çalışan işçiye tatil yapmayarak çalıştığı her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir.^[4]

Fesihle Doğan Alacaklardan Ayrım

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kullanılmayan yıllık izin ücreti işçinin çalışırken isteyemeyeceği kalemlerdir. Yıllık izin ücretinin çoğu kez ücret grubunda sanılması, bu kalemin kanunda sözleşmenin sona ermesine bağlanmasını gözden kaçırmaktan çıkar.^[5]

İşçi iş sözleşmesini sonradan sona erdirse bile ücret grubundaki kalemler feshe bağlı hale gelmez. Fesihle birlikte yalnızca yeni kalemler doğar ve hepsi aynı dosyada toplanabilir.

Ücret Ödenmediğinde Çalışmaktan Kaçınma Hakkı

Ücretini ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde alamayan işçi, mücbir sebep yoksa iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu davranış toplu bir nitelik kazansa bile grev sayılmaz ve işçinin sözleşmesi çalışmadığı için feshedilemez.^[6]

Aynı madde gününde ödenmeyen ücret için bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faizin işletileceğini de söyler. Ücretin ödenmemesi ayrıca işçiye haklı nedenle derhal fesih imkanı verir, bu yola gidilirse kıdem tazminatı gibi feshe bağlı kalemler de gündeme gelir.^[7]

Kaçınmadan önce yazılı ihtar göndermek, ücretin neden ödenmediği konusunda işverenin tutumunu belgeler.

İhtarname, Temerrüt ve Faizin Başlangıcı

Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.^[8] İşçi bu yüzden dava açmadan önce gönderdiği ihtarla faizin başlangıç tarihini öne çekebilir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçinin fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücretleri için gönderdiği ihtarnamede kalemleri saydığı ve süre verdiği bir dosyada, ihtarnamede alacak miktarının yazılmasının gerekmediğini belirtti. Daire, faizin dava ve ıslah tarihinden değil ihtarnamedeki sürenin dolmasından itibaren işletilmesi gerektiğini kabul ederek kararı düzelterek onadı ve bu üç kaleme en yüksek banka mevduat faizi uygulanmasını hükme geçirdi.^[9]

Karardaki dosyada dava işten ayrılmadan sonra açılmıştı, ancak ilke muaccel alacağın ihtarla temerrüde bağlanmasına dayanır ve ücret grubundaki her kalem için geçerlidir. İhtar hiç gönderilmemişse Yargıtay’ın son kararları dava tarihini değil, arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği günü temerrüt tarihi sayıyor; arabuluculuk dava şartı olduğundan bu tarih dava tarihinden öncedir. Karar bu kuralı kıdem tazminatı dışındaki alacaklar için kabul ediyor.^[10] Hata yeniden yargılama gerektirmediği için daire dosyayı geri çevirmedi, hükmü kendisi düzeltti.

Her Ay Ayrı İşleyen Beş Yıllık Süre

İş Kanunu ücret alacaklarında zamanaşımının beş yıl olduğunu açıkça yazar.^[11] Türk Borçlar Kanunu da ücret gibi dönemsel edimleri aynı süreye bağlar.^[12] Süre her aylık alacak için kendi ödeme gününden başladığından, çalışma ne kadar uzunsa eski aylar o kadar erken düşer.

Varsayımsal bir örnekte işçi sekiz yıl beş ay çalışmış ve her ay ödenmeyen fazla çalışma alacağı 4.000 TL olsun. Arabuluculuk başvurusu tarihinden geriye doğru son 60 aylık dönemin alacakları istenebilir (arabuluculukta geçen süre zamanaşımını durdurur), daha eski 41 ayın alacakları zamanaşımına uğramıştır. Bu alacaklara hangi faizin işleyeceği ayrı bir kontrol konusudur; işçilik alacaklarında faiz türü ilam aşamasında da önem taşır.

Zamanaşımı mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz, işverenin def’i olarak ileri sürmesi gerekir.^[13] İşverenin süre içinde yaptığı kısmi ödeme ya da borcu ikrar eden yazısı süreyi keser.^[14]

Talep Sırası ve Dosya Hazırlığı

Kanuna ya da iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[15] Hazırlık sırası şöyle gider:

1. Bordro, banka dekontu ve işyeri giriş çıkış kayıtlarının toplanması
2. Aylık eksik kalan tutarın kalem kalem yazılması
3. Kalemleri sayan ve süre veren ihtarnamenin noter ya da güvenilir bir tebliğ yoluyla gönderilmesi
4. Süre dolunca arabulucuya başvuru
5. Son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava

Çalışan işçinin kaygısı çoğu zaman işini kaybetmektir. Bu kaygı gerçek bir risktir, fakat alacağı bekletmek eski ayları her ay zamanaşımına biraz daha yaklaştırır. Ücretin hiç yatmadığı durumda fesih hakkının ne zaman doğduğu ise maaş yatmayan işçinin 20 gün ve faiz hesabında anlatılıyor.

Feshe Bağlı Olmayan İşçi Alacakları Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çalışırken istenebilen kalemler hakkında en çok sorulan sorular aşağıda yer alıyor.

Bu yazı genel bilgi niteliğindedir. Kalemlerin ve sürelerin kendi dosyanızdaki bordro ve kayıtlara göre netleşmesi için dosyanızı bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.