Feshe bağlı işçilik alacakları, iş sözleşmesinin sona ermesi olgusundan doğan ya da sona ermeyle birlikte ödenmesi gündeme gelen kalemlerdir. Hepsi aynı mantıkla doğmaz: kimi kalem yalnız fesih gerçekleştiği için ortaya çıkar, kimi önceden doğmuştur ve fesihle ödenebilir hale gelir, kimi ise fesihle hiç ilgisi olmadan talep edilir.
Kıdem tazminatı en az bir yıllık kıdem ve kanunda sayılan bir sona erme şekli ister; ihbar süresi kıdeme göre 2, 4, 6 ya da 8 haftadır. Kullanılmayan yıllık izin ücreti ise sözleşme hangi sebeple biterse bitsin ödenir. Kıdem, ihbar, kötüniyet tazminatı ve izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
İçindekiler11 başlık
Fesihle Doğan, Fesihle Muaccel Olan ve Bağımsız Kalemler
Ayrımın pratik değeri, fesih türünün hangi kalemi etkilediğini görmektir. Fesihle doğan tazminatlar fesih sebebine ve usulüne göre doğar ya da düşer. Fesihle muaccel olan kalem ise fesih nasıl yapılırsa yapılsın ödenir.
| Grup | Kalemler | Fesihle ilişkisi |
|---|---|---|
| Fesihle doğan | Kıdem, ihbar ve kötüniyet tazminatı, bakiye süre ücreti, işe başlatmama tazminatı, boşta geçen süre ücreti, ayrımcılık ve sendikal tazminat, iş arama izni ücreti | Fesih olmadan hak doğmaz, şartlar fesih sebebine ve usulüne bağlıdır |
| Fesihle muaccel olan | Kullanılmayan yıllık izin ücreti | Hak önceden kazanılmıştır, ücrete fesihle dönüşür, zamanaşımı fesihten işler |
| Fesihten bağımsız | Ödenmeyen ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti | Çalışılırken doğmuştur, fesih yalnız toplu talep ve süre bakımından önem taşır |
İzin ücreti hangi sebeple çıkarılırsanız çıkarılın istenebilir, çünkü 4857 sayılı Kanun’un 59. maddesi sözleşmenin “herhangi bir nedenle” sona ermesini yeterli sayar.[1]
Fesihle Doğan Tazminatların Şartları
Kıdem ve İhbar Tazminatı
Kıdem tazminatı en az bir yıllık kıdemi ve kanunun saydığı bir sona erme şeklini arar. Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş ücret hesaplanır.[2]
İhbar tazminatı, bildirim süresine uymayan tarafın ödediği tazminattır. Süre işçinin kıdemine göre 2, 4, 6 ya da 8 haftadır ve sözleşmeyle artırılabilir.[3]
Kötüniyet Tazminatı
İş güvencesi hükümlerinin dışında kalan işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat doğar. Bildirim şartına da uyulmamışsa ihbar tazminatı ayrıca ödenir.[4]
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi bulunan işçi iş güvencesi kapsamındadır ve kötüniyet tazminatı isteyemez. İşe iade davası yolu açıktır.[5]
Bakiye Süre, Ayrımcılık ve Sendikal Tazminat
İşveren haklı sebep olmadan belirli süreli sözleşmeyi derhal feshederse işçi, sözleşme süresine uyulsaydı kazanacağı miktarı isteyebilir. Başka işten elde edilen ya da bilerek elde edilmekten kaçınılan gelir bu tutardan indirilir.[6]
Fesih eşit davranma ve ayrımcılık yasağına aykırıysa işçi dört aya kadar ücreti tutarında tazminat ister.[7] Sendikal sebeple fesihte tazminat bir yıllık ücretten az olamaz.[8]
İşe İade Davasında Doğan Kalemler
Fesih geçersiz sayılır ve işçi işe başlatılmazsa işçiye dört ila sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödenir. Mahkeme bu miktarı kararında belirler.[9]
Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmayan süre için dört aya kadar ücret ve diğer haklar ayrıca ödenir. Her iki kalem dava tarihindeki ücret üzerinden parasal olarak hesaplanır.[10]
İşçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurmazsa fesih geçerli sayılır ve bu tazminatlar doğmaz.[11]
Bildirim Süresindeki İş Arama İzni Ücreti
İşveren ihbar süresi içinde işçiye günde en az iki saat iş arama izni vermek zorundadır. İzin hiç verilmez ya da eksik kullandırılırsa o süreye ait ücret işçiye ödenir.[12]
Bildirim süresi hiç işlemediyse, yani işveren ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi derhal sona erdirdiyse, kullandırılacak bir izin de yoktur. Kalem, ihbar süresi çalışılarak geçmiş ama izin verilmemişse doğar.
Rakamlı Örnek: İş Güvencesi Dışında Kötüniyetli Fesih
Varsayım: on iki işçili bir işyerinde dört yıl çalışan işçinin giydirilmiş brüt aylık ücreti 45.000 TL, işveren bildirim yapmadan ve kötüniyetle sözleşmeyi feshediyor. Ücret kıdem tazminatı tavanının altında kabul edilmiştir. Günlük ücret 45.000 / 30 = 1.500 TL alınır.
| Kalem | Hesap | Brüt tutar |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 4 yıl × 45.000 TL | 180.000 TL |
| İhbar tazminatı | 8 hafta = 56 gün × 1.500 TL | 84.000 TL |
| Kötüniyet tazminatı | 84.000 TL × 3 | 252.000 TL |
| Toplam | 516.000 TL |
Aynı işçi otuz işçili bir işyerinde çalışsaydı kötüniyet tazminatı kalkar, işe iade davası ve m.21 kalemleri gündeme gelirdi. Vergi kesintileri ve fesihten önceki ücret alacakları bu toplamın dışındadır.
Süre ve Zamanaşımı Tablosu
| Hak ya da işlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem, ihbar, kötüniyet, eşit davranma tazminatı ve izin ücreti | 5 yıl | 4857 Ek m.3 |
| Ücret ve diğer dönemsel edimler | 5 yıl | TBK m.147/1 |
| İşe iade için arabulucuya başvuru | Fesih bildiriminden itibaren 1 ay | 4857 m.20/1 |
| İşe iade davası | Son tutanaktan itibaren 2 hafta | 4857 m.20/1 |
| Ahlak ve iyiniyet sebebiyle derhal fesih | Öğrenmeden itibaren 6 iş günü, fiilden itibaren en çok 1 yıl (işçi maddi çıkar sağladıysa bir yıl uygulanmaz) | 4857 m.26/1 |
| Alacak ve tazminat davası öncesi | Arabuluculuk zorunlu, süreç boyunca zamanaşımı durur | 7036 m.3/1 ve m.3/17 |
Ek madde 3’teki beş yıl, sözleşmesi 25.10.2017’den sonra sona eren işçiler için geçerlidir.[13]
İbraname ve Ödeme Aşaması
Fesih sırasında imzalatılan ibranameler çoğu zaman feshe bağlı kalemleri de kapsar. İbra, borçlar kanununda sayılan dört şartı taşımıyorsa hüküm doğurmaz, eksik ödemeyi gösteren belge ise yalnızca ödenen miktar için makbuz sayılır.[14]
Dört şart şunlardır:
- İbranın yazılı olması
- Sözleşmenin sona ermesinden en az bir ay geçmiş olması
- Alacağın türünün ve miktarının açıkça yazılması
- Ödemenin noksansız biçimde banka aracılığıyla yapılması
Feshe Bağlı İşçilik Alacakları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgi niteliğindedir. Fesih bildiriminizi ve bordrolarınızı bir avukata göstererek durumunuza uygun kalemleri belirleyin.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.59/1 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 ve m.14/11 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/2-3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/6 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ve m.17/6 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.438/1-2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.5/6 ↩
- 6356 sayılı Kanun m.25/4-5 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/1-2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/3-4 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/6 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.27/1-2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu Geçici m.8 ve 7036 sayılı Kanun m.38 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420/2-3 ↩