Kıdem Tazminatı Hangi Fesihte Doğar? Fesih Türüne Göre Hak Haritası

Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışmanın kanunun saydığı bir sona erme şekliyle bitmesi halinde doğar. Sözleşmenin kimin tarafından ve hangi gerekçeyle sona erdirildiği, hakkın varlığını tek başına belirler.

İşveren feshinde tazminatı yalnız 25/II bendindeki ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık ortadan kaldırır; sağlık sebebi, zorlayıcı sebep, tutukluluk, performans düşüklüğü ya da küçülme nedeniyle çıkarılan işçi bir yılı doldurmuşsa tazminat alır. İşçinin ayrılışında haklı fesih, emeklilik, muvazzaf askerlik, kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılması ve ölüm tazminat doğurur; haklı nedene dayanmayan istifa ve belirli süreli sözleşmenin süresinin bitmesi doğurmaz. Alacak beş yıllık zamanaşımına tabidir ve dava öncesinde arabulucuya başvurmak zorunludur.

1475 Sayılı Kanun m.14 ve İki Temel Şart

Kıdem tazminatının dayanağı, 4857 sayılı İş Kanunu yürürlüğe girdiğinde kaldırılmayan tek hüküm olan mülga 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesidir.^[1] Madde, işveren feshinde eski 17/II bendine, işçi feshinde eski 16. maddeye atıf yapar. Bu atıflar uygulamada 4857 sayılı Kanun’un 25/II ve 24. maddeleri olarak okunur.

Hakkın doğması için iki şart birlikte aranır. İlki en az bir tam yıllık kıdem, ikincisi sözleşmenin maddede sayılan yollardan biriyle sona ermesidir. Biri eksikse çalışma süresi ne kadar uzun olursa olsun tazminat istenemez.

Bir Yıllık Kıdem Süresinin Hesabı

Kıdem, aynı işverenin bir ya da değişik işyerlerinde geçen sürelerin toplamıdır. Sözleşme ara verilerek yeniden kurulmuş olsa da önceki dönemler hesaba girer, işyerinin devri veya nakli de süreyi sıfırlamaz.^[2] Önceki bir dönem için tazminat ya da ikramiye ödenmişse o süre bir kez daha sayılmaz.

Bir yılı dolduran işçiye her tam yıl için 30 günlük ücret ödenir, yıldan artan süre de aynı oranla hesaba katılır. Hesaba giren ücretin yan ödemelerle giydirilmesi ve tavan uygulaması giydirilmiş ücret yazısında açıklanıyor. On bir ay çalışıp çıkarılan işçi ise kıdem tazminatı alamaz, en fazla ihbar tazminatı ve diğer alacaklarını isteyebilir.

Fesih Türüne Göre Kıdem Tazminatı Tablosu

Aşağıdaki tablo, sona erme şekillerini dayanaklarıyla birlikte tek yerde topluyor. Sağdaki sütun, kanunun ve güncel Yargıtay uygulamasının o hale bağladığı sonucu gösterir.

İşveren Feshinde 25/II Ayrımı

İşveren feshinde kıdem tazminatını ortadan kaldıran tek grup, 25. maddenin II numaralı bendidir. Hırsızlık, güveni kötüye kullanma, sataşma ya da izinsiz devamsızlık bu bende girer. Sağlık sebebi, zorlayıcı sebep veya tutukluluk nedeniyle yapılan derhal fesihler ise bildirimsiz olsalar bile tazminat hakkını korur.

Ayrımın bir de süre boyutu var. Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışa dayanan fesih, olayın öğrenildiği günden itibaren altı iş günü ve her halde olaydan itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.^[3] Bu süreler geçtikten sonra aynı olaya dayanan bir fesih 25/II feshi olarak sonuç doğurmaz ve işçinin tazminat talebi gündeme gelir.

Performans düşüklüğü, işyerinde küçülme ya da işin bitmesi gibi gerekçeler de 25/II kapsamına girmez. Bu sebeplerle çıkarılan işçi bir yılı doldurmuşsa kıdem tazminatına hak kazanır. Hakkın dava yoluyla nasıl istendiğini kıdem tazminatı davası rehberi gösteriyor.

İşçinin Kendi Ayrılışında Kıdem Hakkı

İşçi sözleşmeyi kendisi sona erdirdiğinde tazminat ancak sebep kanundaki listeye uyuyorsa doğar. Bunlardan bazıları şunlardır:^[4]

• ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmemesi,
• işin sağlığı tehlikeye atması,
• cinsel taciz,
• işyerinde bir haftayı aşan iş durması.

24/II bendindeki sebeplerde de altı iş günü ve bir yıllık süre işçi için geçerlidir.

Emeklilik için ayrılan işçinin aylık ya da toptan ödemeye hak kazandığını ve kurumuna başvurduğunu belgelemesi gerekir.^[5] Yaş dışındaki şartları tamamlayan işçi de ayrılmadan önce SGK’dan bu durumu gösteren yazıyı almalıdır, gereken gün sayısı sigorta başlangıç tarihine göre değişir.

Fesih yazısındaki gerekçe sonradan değiştirilemez. Yargıtay, şehir değişikliği nedeniyle ayrıldığını yazıp “tüm yasal haklarım saklı” ibaresini ekleyen işçinin kıdem tazminatı talebinin reddini onadı.^[6] Kişisel bir sebep yazılmış dilekçe, haklı fesih iddiasını sonradan taşıyamaz.

Belirli Süreli Sözleşme ve İkale

Belirli süreli sözleşmenin süresinin dolması bir fesih değildir ve 14. madde bu hali saymaz. Yargıtay bu yüzden süresi biten sözleşmede kıdem ve ihbar tazminatı doğmayacağını kabul ediyor.^[7] Esaslı bir neden olmadan art arda yapılan belirli süreli sözleşmeler ise başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.^[8]

İkalede belirleyici olan, teklifin kimden geldiğidir. Teklif işverenden gelmişse işçiye kanuni tazminatlarının üstünde bir ek menfaat, yani makul yarar sağlanması gerekir, aksi halde ikale geçerli sayılmaz. Teklif işçiden gelmişse tazminatın ödenip ödenmeyeceği tarafların anlaşmasına kalır.^[9]

Aynı kararda Yargıtay, işçinin “yasal haklarımı alarak istifa etmek istiyorum” yazdığı dilekçeyi ikale teklifi olarak görmedi ve tazminatları reddetti. Dilekçeye eklenen bir kalıp cümle, haklı sebebin yerini tutmuyor. Askerlik nedeniyle istifada kıdem tazminatının nasıl istendiği ise ayrı bir konudur.

Kıdem Tazminatında Sık Yapılan Hatalar

Hakkı kaybettiren durumların çoğu, ayrılış anındaki tek bir belgeden ya da kaçırılan bir süreden kaynaklanır.

Zamanaşımı, Arabuluculuk ve Faiz

Kıdem tazminatı alacağı, sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.^[10] Bu süre, 25.10.2017’den sonra sona eren sözleşmelerde uygulanır.^[11]

Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur.^[12] Zamanında ödenmeyen kıdem tazminatına mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir.^[13]

Kıdem Tazminatı Hesabının Kısa Formülü

Hesap, son ücrete düzenli yol, yemek, ikramiye gibi para ve parayla ölçülebilen menfaatler eklenerek bulunan giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır. Bu ücret, her tam yıl için bir kez alınır ve artan ay ile günler orantılanır. Yıllık tutar tavanı geçemez, 01.07.2026-31.12.2026 dönemindeki tavan 73.729,87 TL’dir.^[14]

Örnek olarak 10.03.2020’de işe giren, 20.09.2026’da geçerli sebeple çıkarılan ve giydirilmiş brüt ücreti 58.000 TL olan işçinin kıdemi 6 yıl 6 ay 10 gündür. Brüt tazminat yaklaşık 378.589,04 TL eder, yalnız binde 7,59 damga vergisi olan 2.873,49 TL kesilir ve gelir vergisi alınmaz.^[15]

Fesih Türü ve Kıdem Tazminatı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Ayrılış şekline göre en sık sorulan sorular aşağıda.

Bu yazı kanun ve Yargıtay kararlarına dayanan genel bilgi sunar. Ayrılış şeklinizin sonucunu kesinleştirmek için fesih yazınızı ve bordrolarınızı bir avukata danışarak değerlendirin.