Yıllık İzin Süresi Hesabında Hizmet Birleştirme ve Dava Yolu

Yıllık izin süresi, işçinin hakkın doğduğu günkü toplam hizmet süresine göre belirlenir ve uyuşmazlığın büyük kısmı bu toplamın nasıl kurulduğunda çıkar.^[1] Alt işveren değişince, işyeri devredilince ya da işçi aynı grubun başka şirketine geçince sayaç sıfırlanırsa 14 günlük izin 20 güne çıkamaz.

Alt işvereni değişen ama aynı işyerinde çalışmaya devam eden işçinin ve devredilen işyerindeki işçinin süreleri birleşir; grup şirketleri arasında ise birleştirme kendiliğinden olmaz, aradaki bağı işçi ispat etmelidir. Sözleşme sürerken kullanılmayan izin paraya çevrilemez, uyuşmazlık tespit davasıyla; sözleşme sona ermişse arabuluculuktan sonra eda davasıyla mahkemeye taşınır.

Hizmet Süresinin Birleştiği Temel Kural

Kanun, izne hak kazanmak için gereken sürenin hesabında işçinin aynı işverenin bir veya birkaç işyerinde çalıştığı süreleri birleştirir. İşverenin 4857 kapsamı dışında kalan işyerlerinde geçen süreler de, işçi kapsam içi bir işyerinde çalışıyorsa hesaba girer.^[2]

Yönetmelik aynı kuralı izin süresi için de yineler. Hakkın doğduğu tarih ve çalışma süresi, işverenin tutmak zorunda olduğu izin kayıt belgesine yazılır.^[3] Kayıt belgesindeki işe giriş tarihi yanlışsa süre baştan yanlış başlar.

Alt İşveren Değişince Süre Neden Sıfırlanmaz?

Alt işveren işçisi, alt işvereni değişse bile aynı işyerinde çalışmaya devam ediyorsa izin süresi bu işyerinde geçen sürelere göre hesaplanır.^[4] Yeni firmanın “sizi yeni işe aldık” demesi bu sonucu değiştirmez.

Kanun denetimi de yükümlülük haline getirmiştir. Asıl işveren, alt işveren işçilerinin izinlerinin ilgili yıl içinde kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek zorundadır. Alt işveren ise izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene vermelidir.^[5]

Asıl işveren, o işyeriyle ilgili olarak kanundan ve iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.^[6] Dava açılacaksa davalıların kimler olacağı bu sorumluluk çerçevesinde seçilir.

Yargıtay da kamu kurumunda kadroya geçen bir işçinin dosyasında, kadro öncesi alt işverenler nezdinde geçen sürelerle toplu iş sözleşmesindeki artırılmış izin süresinin birlikte değerlendirilmesini yerinde bulmuştur.^[7]

İşyeri Devrinde Başlangıç Tarihi

İşyeri hukuki bir işleme dayalı olarak devredildiğinde iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer. Devralan işveren, hizmet süresinin esas alındığı haklarda işçinin devredenin yanında işe başladığı tarihe göre işlem yapmak zorundadır.^[8] İzin süresi tam da böyle bir haktır.

Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan birlikte sorumludur. Devredenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yıl ile sınırlıdır.^[9] Devirden iki yıl sonra açılan davada devir öncesi döneme ilişkin talep bu yüzden zorlaşır.

Grup Şirketleri Arasında Birleştirme Otomatik Değil

Burada kural tersine döner. Yargıtay, aynı holdingin ya da aynı yetkilinin yönettiği şirketlerde geçen hizmetlerin kendiliğinden toplanamayacağını belirtmiştir. Organik bağ tek başına yetmez, şirketler arasında işyeri devri, iş sözleşmesi devri, asıl işveren alt işveren ilişkisi ya da birlikte istihdam bulunduğu somut olarak ortaya konmalıdır.^[10]

Anılan dosyada bilirkişi, iki işyerinin yetkilisi aynı kişi olduğu için 1995-1996 yıllarını da hizmete katmıştı. Daire bu sonucu dosyaya uygun bulmadı ve ispat yükünün işçide olduğunu vurgulayarak kararı bozdu. Çalışma sigorta kayıtlarında başka şirket altında görünüyorsa, o dönemi hesaba katmak için bağı kanıtlayan belge toplanmalıdır.

Kanunun “aynı işveren” ifadesi bu yüzden iki ayrı hat çizer. Aynı işyerinde işvereni değişen alt işveren işçisinde birleştirme kanundan gelir. Farklı tüzel kişilikler arasında ise birleştirme, ilişkinin türünün ispatına bağlıdır.

Örnek Hesap: Üç Alt İşveren, Tek İşyeri

Bir işçi 03.09.2014’te bir belediye hizmet binasında temizlik işçisi olarak başladı. İşi sırasıyla üç firma yürüttü: 03.09.2014-28.02.2019 arasında A, 01.03.2019-31.12.2023 arasında B ve 01.01.2024’ten itibaren C. İşçi hep aynı binada çalıştı ve 1976 doğumludur.

C firması işçiyi kendi işe giriş tarihi olan 01.01.2024’ten saydı. Doğru hesap ise 03.09.2014’ten yürür.

2024 ve 2025 hakları için doğru toplam 20 + 20 = 40 gündür. C’nin hesabında yalnızca 01.01.2025’te doğan 14 gün vardır, eksik süre 26 gündür. 15. hizmet yılı 03.09.2029’da dolacağından 26 günlük süre de o tarihte başlar, C’nin sayacına göre ise 2039’u bekleyecekti.

Sözleşme sona ererse kullandırılmayan günlerin ücreti son ücret üzerinden ödenir.^[11] Günlük brüt ücret 1.500 TL varsayımıyla 26 günün farkı 39.000 TL brüt eder, bu rakam yalnızca örnektir.

Yanlış Hesabı Ele Veren İşaretler

İşçi için hesap tutmayan bordro ya da izin belgesi, çoğu zaman yanlışın izini taşır. Aşağıdaki işaretlerden biri varsa süre baştan kontrol edilmelidir.

• İzin kayıt belgesindeki işe giriş tarihi, SGK hizmet dökümündeki ilk giriş tarihinden sonra
• Yeni firmaya geçişte “ilk yıl” hakkının yeniden başlaması
• 5 yıldan fazla hizmete rağmen yılda 14 gün verilmesi
• 18 yaş ve altında ya da 50 yaş ve üstünde 20 günün altına inilmesi
• Toplu iş sözleşmesindeki artırılmış sürenin uygulanmaması

Yaş tabanı ve sözleşmeyle artış kanunda yazılıdır. Hangi tarihteki yaşın esas alınacağını kanun ve yönetmelik açıkça yazmaz; uygulamada hakkın doğduğu tarihteki yaş dikkate alınır.^[12]

Kendi tarihlerinizle ön hesap yapmak için aşağıdaki araç kullanılabilir. Araç sonucu bir ön bilgidir, kayıt belgesi ve hizmet dökümüyle karşılaştırmadan dava tutarı olarak yazılmamalıdır.

Süre Hesabı Uyuşmazlığında Dava Yolu

İş sözleşmesi sürerken kullanılmayan izin paraya çevrilemez, bu yüzden süre uyuşmazlığı çoğu zaman hakkın kaç gün olduğunun tespiti talebiyle gündeme gelir. Tespit davasında hukuken korunmaya değer güncel bir yarar aranır, maddi vakıalar tek başına tespit konusu olamaz.^[13]

Yargıtay, alt işveren süreleri ve toplu iş sözleşmesi dikkate alınarak izin süresinin hesaplanmasını yerinde bulmuş, ancak ilk derece mahkemesinin talebi aşan yıllık gün tablosu hazırlamasını bozmuştur. Dilekçede hangi tarihten itibaren kaç gün istendiği açık yazılmazsa mahkeme yalnızca bu talebe göre hüküm kurabilir.^[14]

Sözleşme sona ermişse yol eda davasıdır. Dava hizmet süresinin başlangıcını, kullanılmayan günleri ve hesabı birlikte içerir. Alacak talebi bulunan iş davasında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.^[15]

Kullandırılmadığı ileri sürülen izin toplamda beş yıl veya daha fazlaysa mahkemenin işçiyi bizzat dinleyerek kaç gün izin kullandığını açıklattırması gerekir. Yargıtay “uzun süre”yi beş yıl ve fazlası olarak değerlendirmektedir.^[16] İzinlerin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir.

Dosyaya Konması Gereken Belgeler

• SGK hizmet dökümü ve tüm firmaların işe giriş çıkış bildirgeleri
• Her alt işveren dönemine ait iş sözleşmesi ya da bordro
• Asıl işveren ile alt işveren arasındaki hizmet alım sözleşmesi ve ihale bilgisi
• İzin kayıt belgesi ve imzalı izin defteri örnekleri
• Uygulanan toplu iş sözleşmesi ve izin maddesi
• Grup şirketi geçişlerinde şirket yetkilisi, adres ve ortaklık yapısını gösteren ticaret sicili kayıtları

Belgeler tamamlanınca hesap, hakkın doğduğu her tarih için ayrı satır açılarak tablo halinde dilekçeye eklenir.

Bu yazı genel bilgi niteliğindedir. Hizmet döküm ve sözleşme belgelerinizle birlikte dosyanıza özgü hesabı bir avukata göstermeniz daha sağlıklı olur.