Yıllık izin uyuşmazlığı çoğu zaman iki soruya iner: iznin kullandırıldığını kim, hangi belgeyle ispat edecek ve kullanılmayan izin ücreti için dava hakkı ne zamana kadar sürüyor. İkisinin de cevabı kanun ve Yargıtay içtihadında yazılı.
İzin ücreti alacağının zamanaşımı beş yıldır ve iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten işlemeye başlar.[1] Kullandırıldığının ispatı ise işverene düşer. İzin işveren tarafından bölünemez, başka izinlerle mahsup edilemez ve ücreti izne çıkmadan peşin ödenir; sözleşme sürerken kullanılmayan izin paraya çevrilemez.
İçindekiler8 başlık
Hakkın Doğduğu An ve Sayılan Süreler
Yıllık izin hakkı, işe başlanan günden itibaren deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış işçiye doğar. İşçi bu haktan vazgeçemez.[2]
Bir yıllık sürenin hesabında aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. Hastalık, kaza, doğum öncesi ve sonrası izinler ile hafta tatili ve bayramlar çalışılmış gibi sayılır, bunların dışındaki devamsızlık boşluğu ise hizmet yılının bitişini ileri atar.[3]
Uyuşmazlıkların çoğu bu hesapta çıkar. Aşağıdaki tablo tartışmalı durumları kanundaki karşılığıyla eşleştiriyor.
| Tartışmalı durum | Kanundaki çizgi |
|---|---|
| İşe girişten 10. ayda izin istendi | Hak bir yıl dolunca doğar, deneme süresi sayılır |
| İşçi aynı işverenin iki ayrı işyerinde çalıştı | Süreler birleştirilir (m.54/1) |
| Yıl içinde rapor ve doğum izni kullanıldı | Çalışılmış gibi sayılır, hak kesintiye uğramaz (m.55) |
| Yıl içinde izinsiz devamsızlık oldu | Boşluk kadar süre eklenir, hak tarihi gelecek hizmet yılına kayar (m.54/2) |
| Alt işveren değişti, işçi aynı işyerinde kaldı | Aynı işyerinde geçen süreler birlikte hesaplanır (m.56/7) |
Kullandırma ve Bölme Kuralları
Yıllık izin işveren tarafından bölünemez ve sürekli verilmesi zorunludur. Taraflar anlaşırsa izin bölümler halinde kullanılabilir, ama bölümlerden biri on günden az olamaz.[4]
İşveren yıl içinde verdiği mazeret izni, ücretsiz izin veya hastalık iznini yıllık izne mahsup edemez. İzin süresine rastlayan hafta tatili ve bayram günleri de izin süresinden sayılmaz.[5]
İzin zamanı konusunda işveren ile işçi arasındaki dengeyi Yönetmelik kurar. İşçi izin isteğini kullanmak istediği günden en az bir ay önce yazılı bildirir, işveren ise bu tarihe bağlı değildir ve işin durumuna göre çizelge yapar.[6]
İşveren ayrıca Nisan ile Ekim ayları arasında toplu izin uygulayabilir.[7] Belirlenen tarihte izne çıkarılmak bu yüzden tek başına hukuka aykırı olmaz, aykırılık bölme, mahsup ve peşin ödeme kurallarının ihlalinde ortaya çıkar.
İzin ücreti, işçi izne başlamadan önce peşin ödenir veya avans olarak verilir.[8]
İzin Kullandırılmadıysa İşçinin Başvuru Yolları
İş sözleşmesi sürerken kullanılmayan izin paraya çevrilemez. Hukuk Genel Kurulunun benimsediği Özel Daire gerekçesi de yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin sona ermesini şart sayıyor.[9]
Sözleşme sürerken işçinin elindeki yollar şunlardır:
- Hak ettiği izni yazılı bir dilekçeyle ve tarih göstererek istemek, nüshayı imzalatmak veya e-posta ile göndermek
- İzin kurulu veya yerine geçen temsilci bulunan işyerinde izinle ilgili şikayeti ona iletmek[10]
- İzin kullandırmayan veya Yönetmeliğe aykırı kullandıran işverene karşı idari para cezası öngörüldüğü için iş teftişine şikayette bulunmak[11]
- Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izin günlerinin ücretini dava yoluyla istemek
İdari para cezası işçiye alacak kazandırmaz, işvereni yaptırıma bağlar. Alacak ancak izin ücreti davasıyla tahsil edilir.
Sözleşme Sona Ererken Kullanılmayan İzin Ücreti
İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona ermişse, işçinin hak kazanıp kullanmadığı izin günleri, sözleşmenin bittiği tarihteki ücret üzerinden ödenir.[12] İstifa, haklı fesih, haksız fesih ve emeklilik sonucu değiştirmez.
Dikkat edilecek iki sınır var. Madde yalnızca hak kazanılmış izinleri kapsar, yani bir yılını henüz doldurmamış çalışma dönemi için izin ücreti doğmaz. İhbar süresi ile iş arama izni de yıllık izinle iç içe giremez, işveren feshetmişse ihbar süresi yıllık izin yerine sayılamaz.[13]
Aşağıdaki örnek hak sayımını gösteriyor. İşçi 01.03.2019 tarihinde işe girmiş, 30.04.2026 tarihinde ayrılmış, son aylık brüt ücreti 62.400 TL ve belgeli kullandığı izin 96 gündür.
| İzin hakkı doğum tarihi | Hizmet süresi | Doğan izin |
|---|---|---|
| 01.03.2020 ile 01.03.2024 arasındaki beş tarih | 1 ile 5 yıl | 5 x 14 = 70 gün |
| 01.03.2025 | 6 yıl | 20 gün |
| 01.03.2026 | 7 yıl | 20 gün |
| Toplam | 110 gün |
Kalan izin 110 eksi 96 olarak 14 gündür. Uygulamada günlük ücret aylık brüt ücretin 30’a bölünmesiyle bulunur, yani 62.400 / 30 = 2.080 TL. Brüt izin ücreti 14 x 2.080 = 29.120 TL olur. İzin talebi reddedilen işçinin ihtar ve dava yolu bu hesaptan ayrı değerlendirilir.
Bu hesap basittir. Sözleşmede ücrete eklenen düzenli yardımlar, izin sürelerine rastlayan hafta tatili ve bayram günleri ile 55. madde kapsamındaki çalışılmış sayılan sürelerin etkisi dosyada ayrıca incelenir. Sözleşme ya da işyeri uygulamasından doğan fazladan izin için izin haklarının dayanak sırası önem taşır.
İzin Ücretinde Zamanaşımı
Yıllık izin ücretinin zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.[14]
Başlangıcın fesih tarihi olması kullanılmayan her yıl için ayrı süre aranmadığı anlamına gelir. Örneğin 01.03.2020 tarihinde doğan ve kullanılmayan izin, sözleşme sürdüğü için ücret alacağı olarak zamanaşımına uğramaz.
| Durum | Süre ne zaman işler? |
|---|---|
| Sözleşme 30.04.2026’da sona erdi | Beş yıllık süre bu tarihten başlar, dava 30.04.2031 tarihine kadar açılmalı |
| Arabulucuya başvuruldu | Başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur[15] |
| İşveren zamanaşımı def’i yaptı | Hakim süreyi kendiliğinden göz önüne alamaz, def’i yapılmışsa tarih hesabı incelenir[16] |
İşçilik alacağı davasından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[17] Arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir.
İzin Kullanıldığının İspatı
İşçi izin kullanmadığını söylediğinde, kullandırıldığını ispat yükü işverene aittir. Hukuk Genel Kurulu, işverenin bunu yıllık izin defteri, yıllık izin kayıt belgesi ve benzeri belgelerle yerine getirmesi gerektiğini belirtiyor.[18]
Kayıt tutma yükümlülüğü kanundan gelir: işveren izin kayıt belgesi tutmak zorundadır, Yönetmeliğe ekli örnekte işçinin imzası için ayrı bir sütun yer alır.[19]
Aynı kararda işçi, belgelerdeki imzaların kendisine ait olduğunu kabul etmişti. Hukuk Genel Kurulu, imzası inkar edilmeyen ve izin türü kısmında yıllık izin işaretli formlardaki günlerin hesaptan düşülmesi gerektiğini kabul etti.[20]
Bu karar belgede ne yazdığının önemli olduğunu gösteriyor. Aşağıdaki tablo uygulamada sık görülen belge hallerini ve ispat açısından anlamını özetliyor.
| Belge durumu | İspat bakımından anlamı |
|---|---|
| İşçinin imzasını taşıyan izin defteri veya kayıt belgesi | İşverenin ispat yükünü karşılayan ana belge |
| İmzalı form, izin türü açıkça yıllık izin, tarihler belli | Gün sayısı düşülür, işçi imzayı inkar etmemişse itiraz zorlaşır |
| İmzasız çizelge veya yalnızca bordro notu | İşveren için zayıf, imzalı belge niteliğini taşımadığı için tek başına yetmeme riski yüksek |
| Bir kısmı mazeret izni gibi görünen formlar | Yalnızca yıllık izin olduğu anlaşılan günler düşülür, geri kalanı mahsup edilemez (m.56/4) |
| Belge yok, yalnızca tanık var | HGK’nın saydığı ispat aracı belgedir, işverenin elinde yemin teklif imkanı kalır |
Yemin teklifi, ispat yükü işverende olduğu için ona tanınmış bir imkandır ve Özel Daire bozma gerekçesinde de yer almıştır.[21]
İzin Uyuşmazlığında Dosyaya Girmesi Gereken Belgeler
İzin davası hesap ve belge davasıdır. Aşağıdaki liste, uyuşmazlık çıkmadan önce toplanması gereken kayıtları sıralıyor. İzin sırasında rapor alınmışsa o günlerin izinden sayılıp sayılmayacağı için izin sırasında alınan sağlık raporu yazısına da bakmak gerekir.
- İşe giriş tarihi ve SGK hizmet dökümü, hakkın doğduğu tarihleri belirler
- İzin kayıt belgesi, izin defteri veya iç yazışmalardaki izin çizelgesi
- İşçi tarafından imzalanmış izin formları ve izin türü işaretleri
- Son aylık ücreti gösteren bordro ve banka dekontları, sona erme tarihindeki ücret buradan çıkar
- Rapor, doğum izni ve devamsızlık günlerini gösteren kayıtlar, çünkü hak tarihlerini kaydırabilirler
- Arabuluculuk başvuru belgesi ve son tutanak, zamanaşımı hesabını belirler
Yıllık İzin Uyuşmazlıkları Hakkında Sık Sorulan Sorular
İzin kullandırma, ispat ve zamanaşımına dair en sık gelen sorular aşağıda.
Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir. İzin kayıtlarınız ve işe giriş çıkış belgeleriniz elinizdeyken bir avukata göstermeniz, dosyanızdaki süre ve ispat durumunu netleştirir.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.3 ve m.59/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.53/1 ve m.53/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.54/1-2 ve m.55 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.56/1-3, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.6 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.56/4-5 ↩
- Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.7 ve m.8/2 ↩
- Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.5 ve m.10/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.57/1 ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2023/397 K.2023/1163, 29.11.2023, Özel Daire bozma gerekçesi madde 8 ↩
- Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.16/c ve m.18 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.103 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.59/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.59/2, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.6/7 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.3 ve m.59/1, ayrıca m.32 son fıkra ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/17 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.161/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2023/397 K.2023/1163, 29.11.2023, gerekçe c-5 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.56/6, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.20 ve Ek-I ↩
- Aynı karar, gerekçe c-7 ve c-8 ↩
- Aynı karar, Özel Daire bozma gerekçesi madde 9 ↩