İşveren Fesih Bildirimi Örneği: Geçerli Sebep, Önel ve Tebliğ

İşveren fesih bildirimi, belirsiz süreli iş sözleşmesini önel vererek ya da önel ücretini peşin ödeyerek sona erdiren işverenin işçiye verdiği yazıdır. Bu yazı, işçinin kıdemine göre değişen bildirim süresini, iş güvencesi kapsamındaki işçide geçerli sebebi ve sözleşmenin biteceği günü birlikte taşır.

Bildirim süresi kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasındadır; işveren önel vermek yerine bu sürenin ücretini peşin ödeyebilir ve o halde sözleşme bildirimin tebliğiyle sona erer. İş güvencesi kapsamındaki işçide sebep yazılı, açık ve kesin biçimde gösterilir, yeterlilik ve davranış sebeplerinde önce işçinin savunması alınır. Önel boyunca işçiye günde iki saat ücretli iş arama izni verilir ve bu süreler yıllık izinle birleştirilemez.

Süreli Fesihte İşverenin Yükümlülükleri

Süreli fesih, sözleşmenin belirli bir bekleme süresi sonunda kendiliğinden biteceğini karşı tarafa önceden bildirmektir. İş Kanunu’nun 17. maddesi bu süreyi işçinin kıdemine göre 2, 4, 6 ve 8 hafta olarak sayar ve sürelerin sözleşmeyle artırılabileceğini söyler.^[1]

Bildirimin içeriği, işçinin iş güvencesi kapsamında olup olmamasına göre değişir. Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin sözleşmesini fesheden işveren geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.^[2] İşçi sayısı, aynı işkolundaki işyerlerinin toplamına göre belirlenir.

Kapsam dışındaki işçi için de bildirim boş bir formalite değildir. Fesih hakkı kötüye kullanılarak sözleşme sona erdirilirse işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir, önele de uyulmamışsa ihbar tazminatı ayrıca istenir.^[3]

Geçerli Sebebin Bildirime Yazılış Biçimi

Geçerli sebep, kanunun saydığı üç kaynaktan birine bağlanmalıdır: işçinin yeterliliği, işçinin davranışları ya da işletmenin, işyerinin veya işin gerekleri. İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açık ve kesin biçimde göstermek zorundadır.^[4]

“Açık ve kesin” ölçüsü, işçinin yazıyı okuduğunda neden çıkarıldığını ve hangi olguya itiraz edeceğini anlayabilmesidir. “Yeniden yapılanma”, “hizmetinize ihtiyaç kalmadı” ya da “performans” gibi tek kelimelik gerekçeler bu ölçüyü karşılamaz.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, hizmetine ihtiyaç duyulmaması gerekçesiyle sözleşmesi feshedilen işçinin davasında, bildirimde sebebin açık ve kesin yazılmadığını, savunma da alınmadığını ve işverenin davada ileri sürdüğü farklı sebebe itibar edilemeyeceğini kabul eden kararı onadı.^[5]

Kararın uygulamaya etkisi şudur. Davada başka bir gerekçe getirilebileceği düşüncesiyle bildirim kısa tutulursa, sonradan getirilen gerekçe dinlenmez ve fesih yalnız şekil yönünden geçersiz sayılabilir.

Sebep Türüne Göre Metne Girecek Bilgiler

Her sebep türü, bildirimde farklı somut verilerle desteklenir.

• İşletme gereği: alınan işletme kararının tarihi, kapatılan birim ya da kadro, işçinin neden başka bir pozisyonda değerlendirilemediği
• Yeterlilik ve verim: ölçüt, ölçüm dönemi, işçinin sonucu ile beklenen sonuç arasındaki fark, önceki uyarılar
• Davranış: olayın tarihi, yeri, tespit eden kişi ya da belge

Yeterlilik ve davranış sebeplerinde işçinin savunması alınmadan belirsiz süreli sözleşme feshedilemez.^[6] Bu nedenle bildirimde savunma isteminin ve savunmanın tarihi, savunmanın neden yeterli görülmediğiyle birlikte yer alır.

Fesih bir esaslı değişiklik önerisinin reddinden doğuyorsa ayrı bir kural devreye girer. İşçi öneriyi altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse işveren, değişikliğin ya da başka bir geçerli nedenin varlığını yazılı olarak açıklayıp bildirim süresine uyarak feshedebilir.^[7]

Önel ile Peşin Ödeme Arasındaki Seçim

İşveren iki yoldan birini seçer: işçiyi önel süresince çalıştırmak ya da bu sürenin ücretini peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen bitirmek.^[8] Seçim bildirimde açıkça yazılmalıdır, çünkü sözleşmenin bitiş günü buna göre belirlenir.

Önel çalıştırılırsa sözleşme sürenin sonunda feshedilmiş sayılır ve işçi o güne kadar bütün haklarıyla çalışmaya devam eder. Peşin ödemede ise sözleşme bildirimin tebliğiyle sona erer. Kanun “peşin” dediği için ödemenin bildirimle aynı anda yapılması gerekir.

Peşin ödenen tutarın hesabında yalnız çıplak ücret alınmaz. Ücrete ek olarak işçiye sağlanan, para ile ölçülebilen sözleşme ve kanundan doğan menfaatler de hesaba girer.^[9] Bu tutardan SGK primi kesilmez, çünkü ihbar tazminatı prime esas kazanca dahil değildir.^[10]

Önelin Bölünemezliği

Önelin bir kısmını çalıştırıp kalan kısmı için ödeme yapmamak usulsüz fesih sayılır. Yargıtay, bildirim sürelerinin bölünemez nitelikte olduğunu ve kısmen kullandırılan önelde ihbar tazminatının kullandırılmayan kısım üzerinden değil, uyulması gereken sürenin tamamı üzerinden hesaplanacağını belirtti.^[11]

Karar bir işçinin önel ortasında işi bırakmasına ilişkindir, ama gerekçedeki kural iki taraf için de geçerlidir. Bu kurala göre önelin ortasında “artık gelmenize gerek yok” diyen işveren, işçinin çalıştığı haftaları tazminattan düşemez.

İşçi önel verilmeden ya da önel ücreti peşin ödenmeden çıkarılır ve işe iade davasında işe başlatılmazsa, önel süresine ait ücret işe başlatmama tazminatından ayrı olarak ödenir.^[12]

Önel Süresince Doğan Haklar ve Yükümlülükler

Usulünce yapılmış fesih bildirimi, önel boyunca tarafların hak ve borçlarını etkilemez. Sözleşme fesih olmamış gibi işler, ücret ödenir, işçi de iş görme borcunu sürdürür. Fesih yolunun ve yazılı bildirimin genel çerçevesi iş sözleşmesinin feshi yazısında çizilmiştir.

Aynı kararda Yargıtay, önel içinde taraflardan birinin borca aykırı davranmasının karşı tarafa derhal fesih hakkı verdiğini ve bu hakkın önel dolmadan kullanılması gerektiğini söyledi.^[13] Önel bittikten sonra sözleşme zaten sona erdiği için haklı fesih iddiası geriye dönük ileri sürülemez.

Önel boyunca işçiye günde en az iki saat ücretli iş arama izni verilir. İşçi bu saatleri birleştirip toplu kullanabilir, ancak bunu ayrılacağı günden önceki günlere rastlatmak ve işverene bildirmek zorundadır.^[14] Verilmeyen izin saatlerinin ücreti ödenir, izin sırasında çalıştırılan saatler yüzde yüz zamlı ödenir.

İşveren, önel ve iş arama izni sürelerini işçinin yıllık izniyle birleştiremez.^[15] “Önelinizi yıllık izninizle karşılıyoruz” cümlesi bildirime yazılırsa, kullanılmamış izin ücreti ayrıca ödenmek zorunda kalınır.

Bildirimdeki Tarihlerin Rakamlı Hesabı

Tarih hesabı, bildirimin işçinin eline geçtiği günden başlar. Örnek olay şöyle kurgulandı: işçinin kıdemi 4 yıl 3 ay, aylık brüt ücreti 42.000 TL, nakit ödenen aylık yemek yardımı 3.300 TL ve bildirim 2 Kasım Pazartesi günü imza karşılığı teslim ediliyor.

Hesap haftada beş gün çalışılan bir işyerine göredir, altı gün çalışılan yerde iş arama izni 96 saate çıkar. Peşin ödeme seçilirse sözleşme 2 Kasım’da sona erer ve kıdem tazminatı bu tarihe kadarki hizmete göre hesaplanır.

Brüt tutardan prim kesilmez, vergi kesintisi yapılır. Kıdem tazminatı, izin ücreti ve diğer alacaklar bu tabloya dahil değildir.

Bildirimin İşçiye Ulaştırılması ve Tebliğ Tarihi

Feshe yol açan bildirimler her durumda yazılı yapılır ve ilgiliye imza karşılığında verilir. İşçi imzalamazsa durum o yerde tutanakla tespit edilir, Tebligat Kanunu kapsamındaki tebligat da o kanuna göre yapılır.^[16]

Kayıtlı elektronik posta yalnız işçinin yazılı kabulü varsa kullanılabilir. Bu kabulün işe girişte alınıp alınmadığı, KEP ile bildirim göndermeden önce özlük dosyasından kontrol edilmelidir.

Tebliğ tarihi iki sürenin başlangıcıdır. Önel bu günden işler ve iş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır.^[17] Tarihi belirsiz bir tebliğ, her iki hesabı da tartışmalı hale getirir.

Bildirim Metnindeki Kusurlar ve Davaya Yansıması

Süreli fesih bildirimlerinde görülen kusurların çoğu, metne bakılarak dava açılmadan önce fark edilebilir.

Geçerli Sebeple Süreli Fesih Bildirimi Örneği

Aşağıdaki metin, bir birimin kapatılması nedeniyle sözleşmesi feshedilen ve iş güvencesi kapsamındaki işçi için hazırlandı. Köşeli parantezli alanlar olaya göre doldurulur, önel ve peşin ödeme seçeneklerinden yalnız biri bırakılır.

Davranış ya da verim sebebine dayanan bir fesihte birinci ve ikinci paragraflar yerine olayın tarihi, savunma isteminin tarihi ve savunmanın neden yeterli görülmediği yazılır. Kapsam dışındaki işçide sebep paragrafı zorunlu olmasa da somut bir gerekçe yazılması, kötüye kullanma iddiasına karşı işverenin elini güçlendirir.

Süreli Fesih Bildirimine İlişkin Sorular

İşverenlerin bildirimli fesihte en sık sorduğu konular aşağıda.

Bu yazı süreli feshin genel kurallarını anlatır, her işyerinin işçi sayısı, sözleşme hükümleri ve toplu iş sözleşmesi farklı sonuç doğurabilir. Bildirimi göndermeden önce somut olayın bir avukatla birlikte değerlendirilmesi, sonradan düzeltilemeyecek bir şekil hatasının önüne geçer.