İhbar Süresi ve Önel Tablosu: Bildirim Usulü, Peşin Ödeme ve Sık Hatalar

İhbar süresi, belirsiz süreli iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen tarafın karşı tarafa tanımak zorunda olduğu asgari bekleme süresidir ve işçinin kıdemine göre 2, 4, 6 ya da 8 hafta olarak uygulanır. Bu süreyi tanımadan fesih yapan taraf, karşı tarafa bildirim süresinin ücreti kadar ihbar tazminatı öder.^[1]

Önel, bildirimin karşı tarafa ulaştığı anda başlar ve son haftada başlangıç gününe ismen uyan günde dolar. İşveren bildirimi yazılı yapmak zorundadır; önel boyunca sözleşme aynen sürer, işçiye iş arama izni verilir ve yıllık izin önelin içine sıkıştırılamaz. İşveren önel ücretini yan ödemelerle birlikte peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen bitirebilir. Kanuni süre sözleşmeyle uzatılabilir ama kısaltılamaz; önel bölünemediği için kısmen tanınan önelde tazminat bütün süre üzerinden hesaplanır.

İhbar Süresi Tablosu ve Kıdem Basamakları

Önel, işçinin aynı işverende geçirdiği çalışma süresine göre dört basamaktan birine yerleşir. Kanundaki basamaklar ve gün karşılıkları şöyle:

Tablodaki süreler alt sınırdır. Kanun sekiz haftanın üstünde bir basamak tanımaz, on beş yıllık işçi ile üç yılı bir ay geçmiş işçi aynı sekiz haftaya tabidir. Deneme süresinin protokolle uzatıldığı dosyalardaki ihbar tartışması için deneme süresi uzatma protokolü yazısına bakılabilir.

Basamak sınırına yakın dosyalarda kıdem, bildirimin yapıldığı tarihe göre ölçülür. Kıdemi iki yıl on bir ay olan işçiye bildirim bugün ulaşırsa önel 6 hafta, aynı bildirim iki ay sonra ulaşırsa 8 hafta olur.

Önelin Başladığı ve Dolduğu Gün

Önel, fesih bildiriminin karşı tarafa ulaştığı anda işlemeye başlar. Yargıtay fesih bildirimini, muhataba ulaşmakla sonuç doğuran ve karşı tarafın kabulüne ihtiyaç duymayan yenilik doğuran bir beyan olarak nitelendiriyor.^[2]

Haftayla belirlenen bir süre, son haftada başlangıç gününe ismen uyan günde dolar.^[3] Bildirim bir salı günü elinize geçtiyse ve kıdeminiz üç yılı aştıysa, sözleşme sekiz hafta sonraki salı günü sona erer.

Sözleşmenin askıda olduğu dönemde fesih bildirim süreleri işlemez.^[4] Askı sona erdiğinde önel kaldığı yerden devam eder.

Bildirim Usulü ve İspat Yükü

İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde göstermek zorundadır.^[5] Önel tanındığını ileri süren taraf bunu ispat eder, çünkü her taraf hakkını dayandırdığı olguyu kanıtlamakla yükümlüdür.^[6]

En güçlü delil, işçinin imzası ve tebellüğ tarihi bulunan bildirim yazısıdır. İşçi imzadan kaçınırsa yazı ona okunur ve durum iki tanığın imzaladığı bir tutanağa bağlanır. Yazının sebep ve önel bakımından nasıl kurulacağı işveren fesih bildirimi örneğinde gösteriliyor.

İmzalı yazının yanında şu yollar da kullanılabilir:

• noter ihtarnamesi,
• iadeli taahhütlü mektup,
• kayıtlı elektronik posta.

Bu yollarda önel, gönderinin çıktığı günden değil muhataba tebliğ edildiği günden başlar.

Bildirimde sözleşmenin sona ereceği tarihin açıkça yazılması sonradan çıkacak süre tartışmasını keser. Yargıtay fesih bildiriminin fesih iradesini açıkça yansıtmasını ve şarta bağlı olmamasını kural olarak arıyor, tarihi belirsiz bir bildirimi ancak işçinin sonraki tutumu feshi kabul ettiğini gösterdiğinde sonuç doğurmuş sayıyor.^[7]

Peşin Ödeme ile Derhal Fesih

İşveren işçiyi önel boyunca çalıştırmak istemiyorsa bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirebilir.^[8] Sözleşme o anda biter, önel çalışılmadığı için iş arama izni sorusu da doğmaz.

Peşin ödemenin hesabına yalnız çıplak ücret girmez. İşçiye sağlanan para ve parayla ölçülebilen sözleşme ve kanun kaynaklı menfaatler de hesaba katılır.^[9] Yan ödemeleri dışarıda bırakan bir peşin ödeme eksik kalır ve aradaki fark işçi tarafından talep edilebilir.

Ne önel tanımak ne de peşin ödeme, iş güvencesi kapsamındaki işçi için feshin geçerli sebebe dayanması yükümlülüğünü kaldırır.^[10] İhbar ücreti ödenmiş işçi de işe iade yoluna başvurabilir.

Önel Boyunca Geçerli Kurallar

Usulüne uygun bildirimden sonra sözleşme önel bitene kadar aynen devam eder, işçi çalışmayı, işveren ücret ödemeyi sürdürür. Bu dönemde taraflardan biri borcuna aykırı davranırsa diğer taraf önelin dolmasını beklemeden haklı nedenle derhal fesih yapabilir, ama bu hakkı önel bitmeden kullanması gerekir.^[11]

İş Arama İzni

Önel içinde işveren, işçiye iş saatleri içinde ve ücretinden kesinti yapmadan günde en az iki saat iş arama izni verir. İşçi bu saatleri birleştirip toplu kullanabilir, ancak bunu işten ayrılacağı günden önceki günlere denk getirmesi ve işverene bildirmesi gerekir.^[12]

İzin hiç verilmez ya da eksik verilirse işveren o sürenin ücretini öder. İzin saatinde işçiyi çalıştıran işveren ise bu ücrete ek olarak çalışılan sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.^[13]

İznin verilmemesi önelin kendisini geçersiz kılmaz. Yargıtay, bu durumun yaptırımının 27. maddede ayrıca düzenlendiğini belirterek iş arama izni kullandırılmadı diye ihbar tazminatına hükmeden kararı bozdu.^[14]

Yıllık İzin ile Önelin Ayrılığı

İşveren feshinde bildirim süresi ve iş arama izni, yıllık ücretli izinle iç içe giremez.^[15] Önel içine sıkıştırılan izin günleri önelden sayılmaz, kullanılmayan izin ücreti de sözleşme sona erince ayrıca ödenir.^[16]

Haklı Fesihte İhbar Süresinin Aranmaması

İşçi 24. maddedeki, işveren 25. maddedeki haklı nedenlerden birine dayanarak sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden feshedebilir.^[17] Haklı ve süresinde yapılan derhal fesihte karşı taraf ihbar tazminatı isteyemez.

Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her halde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılır.^[18] Bu süre kaçırıldıktan sonra önel tanımadan fesih yapan taraf ihbar tazminatı öder.^[19]

Feshi yapan taraf, feshi haklı olsa bile kendisi ihbar tazminatı alamaz. Ücreti ödenmediği için sözleşmeyi 24. maddeye göre fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanabilir, ihbar tazminatına hak kazanmaz. Deneme süresi içindeki fesihte önel kuralının işleyişi için deneme süresinde fesih yazısına bakılabilir.

İki durumda önel hiç gündeme gelmez. Belirli süreli sözleşme kararlaştırılan sürenin sonunda bildirime gerek olmadan kendiliğinden biter, deneme süresi içinde ise taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir.^[20]

Sözleşmeyle Önelin Uzatılması

Kanundaki ihbar süreleri asgaridir, iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle uzatılabilir ama kısaltılamaz.^[21] “İhbar süresi bir haftadır” diyen bir sözleşme hükmü kanuni sürenin önüne geçmez.

Uzatılan sürenin taraflara göre farklı yazılması da beklenen sonucu vermez. İş Kanunu’nda hüküm bulunmayan bu konuda Türk Borçlar Kanunu, bildirim sürelerinin iki taraf için aynı olmasını zorunlu tutar ve farklı süre öngörülmüşse ikisine de en uzun olanı uygular.^[22] İşçinin istifasında üç ay, işverenin feshinde sekiz hafta yazan bir sözleşmede işveren de üç aylık önelle bağlı kalır.

Uzatılmış öneli bozan taraf, kanun tazminatı uyulmayan bildirim süresinin ücretine bağladığı için sözleşmedeki süre üzerinden ödeme yapmakla karşılaşır.

İhbar Süresine Uyulmamasının Sonuçları

Bildirim şartına uymayan taraf, uyması gereken sürenin ücreti tutarında ihbar tazminatı öder.^[23] Kural iki yönlüdür, önel beklemeden işi bırakan işçi de işverene aynı tazminatı borçlanır.

Önelin bir kısmını tanımak yeterli olmaz. Yargıtay’a göre bildirim süreleri bölünemez, kısmen kullandırılan önelde tazminat yalnız eksik kalan kısım için değil bütün süre üzerinden hesaplanır.^[24]

Varsayımsal bir örnek: dört yıllık kıdemi ve 2.000 TL günlük giydirilmiş brüt ücreti olan işçiye üç hafta önel tanınıp işine son verilmiş olsun. Tazminat 35 günlük eksik kısım üzerinden 70.000 TL olarak değil, 56 gün üzerinden 112.000 TL brüt olarak hesaplanır ve çalışılan üç haftanın ücreti bundan ayrı ödenir.

İş güvencesi dışında kalan işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirilirse işçiye bildirim süresinin üç katı kötüniyet tazminatı ödenir, önel de tanınmamışsa ihbar tazminatı bunun yanına eklenir.^[25]

İhbar tazminatı davasından önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.^[26] Alacak, sözleşmenin sona ermesinden itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.^[27]

İhbar Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

Önel uyuşmazlıklarının büyük kısmı birkaç tekrar eden hatadan doğar. Aşağıdaki tablo bu hataları kanundaki karşılığıyla eşleştiriyor.

İhbar Süresi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Önel ve bildirim konusunda en sık gelen sorular aşağıda yanıtlanıyor.

Burada anlatılanlar genel nitelikte bilgidir. Bildirim belgeniz, kıdem süreniz ve sözleşme hükümleriniz birlikte değerlendirilmeden sonuç çıkarmayın, dosyanız için bir avukata danışın.