İş Göremezlik Raporu Alan İşçinin Ödenek ve Ücret Hakkı

İş göremezlik raporu, Kurumca yetkilendirilen hekim ya da sağlık kurulunun işçiye verdiği istirahat raporudur ve sigortalının geçici iş göremezlik ödeneğini almasının ilk şartıdır.^[1] Rapor aynı zamanda iş sözleşmesini askıya alır. Yani raporlu işçi çalışmaz, ücret ve fesih soruları da bu askı üzerinden çözülür.

Hastalıkta ödenek üçüncü günden başlar ve önceki bir yılda en az 90 gün prim bildirilmiş olması aranır; iş kazası ve meslek hastalığında her gün için ödenir. Ödenek günlük kazancın ayaktan tedavide üçte ikisi, yatarak tedavide yarısıdır ve aylık ücretli işçinin ücretinden mahsup edilir. İşverenin bildirimsiz fesih hakkı ise rapor süresi bildirim süresini altı hafta aştıktan sonra doğar.

Ödeneğe Hak Kazanma Şartları

5510 sayılı Kanun’un 18. maddesi ödeneği üç hal için ayrı kurallara bağlar. Hastalıkta ödenek geçici iş göremezliğin üçüncü gününden başlar ve iş göremezliğin başladığı tarihten önceki bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması gerekir. İş kazası ve meslek hastalığında her gün için ödenir.^[2]

Raporun mutlaka Kurumca yetkilendirilen bir hekimden ya da sağlık kurulundan çıkması aranır. Yetkisiz yerden alınan rapor işyerinde izin gibi görünse bile ödeneğe dayanak olmaz.

Günlük Ödenek Hesabı

Ödeneğin dayanağı günlük kazançtır. Günlük kazanç, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki oniki aydaki prime esas kazançlar toplamının prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur.^[3] Ödenek bu günlük kazancın yatarak tedavide yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisidir.^[4]

Örnek: son oniki ayda prime esas kazançlar toplamı 480.000 TL, prim günü 360 olsun. Rapor gebelikten kaynaklanıyorsa ücret ve ödenek ilişkisi için gebelik raporu süresince ücret yazısındaki ayrım dikkate alınır. Günlük kazanç 1.333,33 TL, ayaktan ödenek günlüğü 888,89 TL, yatarak ödenek günlüğü 666,67 TL çıkar.

Hastalık nedeniyle 10 gün ayaktan rapor alan işçiye ilk iki gün ödenmediği için 8 gün x 888,89 = 7.111,11 TL yatar. Aynı rapor iş kazası raporu olsaydı 10 gün x 888,89 = 8.888,89 TL ödenirdi.

İki sınır hesabı değiştirir.^[5]

• Önceki oniki ayda 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmişse günlük kazanç, iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük alt sınırın iki katını geçemez.
• Genel üst sınır günlük alt sınırın 9 katıdır.

Alt sınır asgari ücretin otuzda biridir. Günlük asgari ücret 1.101 TL iken alt sınır 1.101 TL, ikiye katlanmış sınır 2.202 TL, üst sınır 9.909 TL eder.^[6]

Raporlu Dönemde Ücret Hakkı

İşçinin ücretini alıp alamayacağı ücretin biçimine bağlıdır. 4857 sayılı Kanun’un 48. maddesi, hastalık nedeniyle çalışılmayan günlerde Kurumun ödediği ödeneğin aylık ücretli işçilerin ücretlerinden mahsup edileceğini söyler.^[7] Kanunun 25. maddesindeki bekleme paragrafı ise askıdaki sürede ücretin işlemeyeceğini söyler.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, maktu aylık ücretli bir servis şoförünün raporlu günlerdeki kesintisini incelerken m.48’i uyguladı. Gerekçeye göre ödenek aylık ücretten mahsup edilebilir, ancak ödeneğin dışında kalan aylık ücret işverence tam ödenmelidir.

Daire, SGK ödemeleri ile işverenin yaptığı ödemelerin tespit edilip ödenmeyen ücret kalıp kalmadığına bakılmasını isteyerek ilk derece kararını bozdu.^[8]

Aynı örnekle aylık ücreti 40.000 TL brüt olan işçide hesap şöyle kurulur: ücret 40.000 TL, ödenek 7.111,11 TL, işverenden istenebilecek fark yaklaşık 32.888,89 TL (bordro kesintileri hariç). Kararda ilk iki gün ayrıca anılmaz. Ödenek o günleri kapsamadığı için aylık ücretli işçinin bu günlere ait ücreti mahsupsuz kalır, bu sonuç kanun metninden çıkarılan bir değerlendirmedir ve dosyaya göre tartışılabilir.

Raporlu günlerde ücretinden kesinti yapıldığını düşünen işçi önce bordroyu ve SGK ödenek kaydını yan yana koymalıdır. Kesinti ödenek tutarını aşıyorsa fark, ücret alacağı olarak istenir.

Rapor Sürecinde Fesih

Rapor işverene feshi kendiliğinden yasaklamaz, ama bildirimsiz fesih hakkını geciktirir. 4857 sayılı Kanun’un 25. maddesinin I. bendindeki bekleme paragrafına göre kusurlu hastalık dışındaki hastalık, kaza, doğum ve gebelik hallerinde işverenin bildirimsiz fesih hakkı, durumun işçinin kıdemine göre 17. maddedeki bildirim süresini altı hafta aşmasından sonra doğar.^[9] Doğum ve gebelikte süre 74. maddedeki sürenin bitiminde başlar.

İşçinin işine gidemediği süreler, bu eşiği aşan kısmıyla birlikte yıllık izin hesabında çalışılmış gibi sayılmaz.^[10]

Rapora ve Ödemeye İtiraz

Ödenek yatmıyorsa ilk iş e-Devlet’ten raporun SGK sisteminde onaylı görünüp görünmediğine ve prim gün sayısına bakmaktır. Rapor görünüyor ama ödeme yoksa 90 günlük prim şartı ya da işverenin primleri bildirmemesi sorunun kaynağıdır. Dava açılırsa işçinin ödenek alıp almadığı SGK’dan sorulur ve ücret alacağı bu kayıtla hesaplanır.

Raporun kendisine itiraz yolu raporu veren kuruma ve rapor türüne göre değiştiği için burada tek bir süre verilmiyor. Rapor uzayıp işveren fesih yoluna gidiyorsa bekleme süresi ve çıkış kodu için sağlık nedeniyle fesih yazısına bakılır. Hangi yol seçilirse seçilsin rapor teslimini ve tarihlerini gösteren belgeler tarihli ve imzalı saklanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgi içindir. Raporunuzdaki tarihler, prim kayıtlarınız ve ücret biçiminiz sonucu değiştirebileceğinden belgelerinizle bir avukata danışmanız yerinde olur.