Fazla Mesai Ücrete Dahil Sözleşme Maddesi: Geçerlilik ve Dava

Fazla mesai ücrete dahil sözleşme maddesi, işverenin yaptırdığı fazla çalışmanın karşılığını aylık ücretin içinde ödediğini söyleyen bir iş sözleşmesi kaydıdır. Kayıt kural olarak geçerlidir, fakat yalnız yıllık 270 saate kadar ve belirli şartlarla. Davada tartışma çoğunlukla maddenin varlığında değil, şartlarını taşıyıp taşımadığında düğümlenir.

Kayıt geçerliyse ispatlanan yıllık fazla çalışmadan 270 saat indirilir, kalan saatler yüzde elli zamlı ücretle ödenir; kayıt geçersizse hiç indirim yapılmaz. Geçerlilik, kaydın uygulanan iş sözleşmesinde yer almasına ve temel ücretin asgari ücretin üzerinde olmasına bağlıdır. İşçi fazla çalışmayı, işveren ise ücrete dahil kaydına dayanan mahsup savunmasını ispatlar.

Kaydın Hukuki Dayanağı ve Sınırı

Kanun fazla çalışma süresinin toplamını bir yılda 270 saatle sınırlar.^[1] Sözleşme özgürlüğü bu sınırın içinde işçi ile işverenin fazla çalışmanın nasıl ücretlendirileceğini önceden belirlemesine izin verir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kaydı ücretten feragat olarak görmez.

Dairenin aktardığı ilkeye göre fazla çalışma ücretinin ödenmeyeceğini kararlaştırmak ile bu ücretin aylık temel ücretin içinde ödeneceğini kararlaştırmak ayrı şeylerdir.^[2]

Aynı gerekçede fazla çalışma hiç yapılmasa bile işverenin ödenen ücreti geri isteyemeyeceği de belirtilir.

Sınırın yönü işçi lehinedir. 270 saati aşan saatler için kayıt geçerli sayılmaz ve 4857 sayılı Kanun m.41/2 uyarınca yüzde elli zamlı ücret ödenir.

Geçerlilik Şartları ve Eksik Olduğunda Sonuç

Dairenin yerleşik uygulamasında kaydın geçerliliği iki sınırlamaya bağlanır: yıllık 270 saat ve sözleşmede kararlaştırılan temel ücretin asgari ücretin üzerinde olması.^[3]

Kararlardan çıkan iki ek nokta da vardır, fakat bunlar Dairenin açık ölçütü değil, yazının kararlardan çıkardığı sonuçtur: kaydın gerçekten iş sözleşmesinde yer alması ve o sözleşmenin uygulanan sözleşme olması.

Yazılılık Meselesi

İş sözleşmesi kural olarak özel bir şekle bağlı değildir, süresi bir yıl ve daha fazla olanlar ise yazılı yapılmak zorundadır.^[4] Kanunda ücrete dahil kaydı için ayrıca aranan bir şekil yoktur.

Uygulamada fark ispatta çıkar. Kayıt bir sözleşme hükmü olarak ileri sürüldüğünden işveren imzalı metne dayanır. İşçi fazla çalışma onayından sonradan dönmek isterse izleyeceği yol ise onaydan dönme dilekçesinde anlatılıyor.

İncelenen kararlardan ikisinde kayıt yazılı iş sözleşmesinde yer alıyordu ve Yargıtay ayrıca yazılılık şartı aramamıştır; üçüncüsünde ise ibare yalnızca imzalı bilgilendirme formundaydı ve Daire iş sözleşmesinde böyle bir düzenleme bulunmadığını kabul etmiştir.

Bir davada ilk derece mahkemesi, işçinin imzaladığı bilgilendirme formundaki “Fazla Çalışma Ücreti: YOK” ibaresinden 270 saatin ücrete dahil olduğu sonucunu çıkarmıştı. Bölge adliye mahkemesi iş sözleşmesinde bu yönde bir düzenleme bulunmadığını belirtti ve Daire, sözleşmede düzenleme yokken haftalık 5,2 saatlik indirimin hatalı olduğunu kabul etti.^[5]

Fazla çalışma onayı ile ücrete dahil kaydı birbirinden bağımsızdır. Onay işçinin fazla çalışmaya zorlanamamasını, kayıt ise ücretlendirme biçimini düzenler. Yönetmeliğin aradığı yazılı onay kaydın yerine geçmez.^[6]

Ücretin Yazılı Olmaması ve Birden Fazla Sözleşme

Sözleşmede ücretin yazılı olmaması, fiilen yüksek ücret ödenmişse kaydı geçersiz kılmaz.

Bir davada bölge adliye mahkemesi sözleşmede ücret yazılı olmadığı için 270 saatlik kaydı geçersiz saymıştı. Yargıtay ise sözleşmenin ardından işçiye ilgili dönem asgari ücretinin 6,5 katı ödeme yapıldığının ihtilafsız olduğunu gözeterek ret hükmünü yerinde buldu.^[7] Bu dosyada belirleyici olan, ücretin fiilen ne kadar ödendiğidir.

İkinci sorun iş ilişkisinde peş peşe düzenlenen sözleşmelerdir. Bir dosyada yurt dışı hizmet sözleşmesinde 550 dolar ücret yazılıyken, tarihsiz ikinci sözleşmede 8.000 TL ücret ve 270 saatin dahil olduğu kararlaştırılmıştı.

Daire, imzalı bordro ve puantajların, banka ödemelerinin 8.000 TL üzerinden yapıldığını gösterdiğine dikkat çekti. İlk sözleşmenin uygulanmadığı gerekçe gösterilerek kayda değer verilmemesi hatalıydı, üstelik ikinci sözleşme işçi için zaten daha lehe bir düzenleme içeriyordu.^[8]

Ücret Düzeyi ve Hesap Örneği

Eşiğin tam formülü Yargıtay kararlarında tek biçimde yazılmamıştır. Bir karşı oy gerekçesinde Dairenin uygulaması, aylık ücretin asgari ücretten ayda en az 22,5 saatlik fazla çalışmayı karşılayacak kadar yüksek olması şeklinde aktarılmıştır.^[9]

Aşağıdaki tablo bu aktarıma dayanan bir yorumdur, çoğunluk gerekçesi değildir: aylık 22,5 saatlik zamlı fazla çalışma bedeli ücretten düşüldüğünde kalan tutar asgari ücretin üstünde kalmalı. Saat ücreti uygulamada aylık ücretin 225’e (30 gün x 7,5 saat) bölünmesiyle bulunur.

Hesapta 2026 yılı brüt asgari ücreti alınmıştır. Asgari Ücret Tespit Komisyonu günlük 1.101 TL belirlemiştir, bu da aylık 33.030 TL eder (01.01.2026-31.12.2026).^[10]

Asgari ücrete yakın ücretle çalışan bir işçi için kaydın ayakta kalma ihtimali bu nedenle zayıftır. Prim bildirimi de düşük ya da eksikse işçinin fesih seçeneği SGK prim günü eksikliği yazısındaki ölçütlerle değerlendirilir. Yine de eşik her dosyada mahkemenin takdirindedir ve hesabı bilirkişi yapar.

Dava Dosyasında İspat Dağılımı

İspat yükü iddia edilen vakıadan lehine hak çıkaran tarafa aittir.^[11] İşçi fazla çalışma yaptığını, işveren ise ücrete dahil kaydına dayanan mahsup savunmasını ispatlar.

İşçi tarafında puantaj, giriş-çıkış kaydı, yazışma ve tanık beyanı delildir. İşveren fazla çalışma saatlerini gösteren imzalı belgeyi özlük dosyasında tutmak ve bu ödemeleri bordroda açıkça göstermekle yükümlüdür.^[12]

Savunmada işveren sözleşme nüshasını, ücretin ödendiğini gösteren bordro ve banka kayıtlarını sunmalıdır. Nüshada ücretin, tarihin ve işçinin imzasının bulunması yukarıdaki kararlardaki sorunların büyük kısmını önler.

Mahsup Hesabında Aynı Dosyanın İki Sonucu

Kayıt geçerliyse ispatlanan yıllık fazla çalışmadan 270 saat indirilir.^[13] Kalan saatler yüzde elli zamlı ücretle hesaplanır.^[14] Kayıt geçersizse indirim yapılmaz.

Brüt 45.000 TL ücretli bir işçide saat ücreti 200 TL, zamlı saat ücreti 300 TL’dir. Tanıkla haftada 10 saat fazla çalışma ispatlandığında yıllık 520 saat çıkar.

Fark 81.000 TL‘dir. Hesap hakkaniyet indirimini, izin haftalarının düşümünü ve faizi içermez, bu yüzden kaydın geçerliliği davanın ekonomik ağırlığını belirleyen sorudur.

Dava Yolu

İşçilik alacağı davasından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[15] Fazla çalışma ücreti için zamanaşımı süresi beş yıldır.^[16]

Belirsiz alacak davası 31.07.2026’da mülga olmuştur. Bu tarihten sonra alacağın bir kısmı kısmi dava olarak açılır ve talep tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir, artırılan kısımda zamanaşımı da dava tarihinden kesilmiş sayılır.^[17] 31.07.2026’dan önce açılmış davalarda ise eski m.107 uygulanmaya devam eder.^[18]

Dilekçede ücrete dahil kaydı beklenen bir savunma olduğundan istemin üç noktayı ayrıca içermesi yerinde olur. Kayıt geçersizse indirim yapılmamasını, geçerliyse indirimin yalnız 270 saatle sınırlanmasını ve ücretin fiilen asgari ücretin üzerinde olup olmadığının denetlenmesini istemek dosyayı baştan korur.

Sık Yapılan Hatalar

• Kaydı yalnızca onay formuna dayandırmak. Onay ile ücretlendirme kaydı ayrı konulardır.
• Sözleşmenin tarihini ve ücretini belirsiz bırakmak. Birden fazla sözleşme varsa hangisinin uygulandığını bordro ve banka kaydıyla göstermek yerinde olur.
• Kaydın 270 saati aşan çalışmayı da kapsadığını savunmak.
• Çalışma saatlerini kanıtlamadan yalnızca kaydın geçersizliğini ileri sürmek.
• Arabulucu tutanağına fazla çalışma kalemini yazdırmamak (kanun lafzında kalem şartı yoktur, ihtiyaten yazdırılması yerinde olur).

Fazla Mesai Ücrete Dahil Maddesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Aşağıdaki sorular kaydın geçerliliğiyle ilgili en sık karşılaşılan noktaları kısaca yanıtlar.

Bu yazı genel bilgi niteliğindedir, sözleşmenizin ve çalışma kayıtlarınızın birlikte değerlendirilmesi için dosyanızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.