SGK Prim Günü Eksikse Haklı Fesih: Son Kararlar, İspat ve Dava Yolu

Prim gün sebebiyle haklı fesih, işverenin SGK’ya eksik gün ya da gerçek ücretin altında kazanç bildirmesi üzerine işçinin iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeden sona erdirmesidir. Yargıtay, primlerin eksik ücret üzerinden bildirildiği bir dosyada işçinin feshini haklı sayıp kıdem tazminatını kabul etmiştir.^[1] Davayı kazandıran şey ise iddianın kendisi değil, hizmet dökümüyle gerçek çalışma arasındaki farkın kanıtlanmasıdır.

İşçinin dayanağı, ücretin kanuna ya da sözleşmeye uygun hesap edilmemesi veya ödenmemesi ile çalışma şartlarının uygulanmamasıdır; fesih bildirimi yazılı yapılır ve davada bildirimde yazan gerekçe esas alınır. Kıdem tazminatı işverenden alacak davasıyla, eksik gün ve kazanç ise SGK kaydına işlenmek üzere hak düşürücü süreye bağlı tespit davasıyla istenir.

Eksik Prim Gününün Üç Görünümü

SGK kayıtlarındaki eksiklik üç farklı biçimde karşınıza çıkar ve her birinin delili de farklıdır. Hangisinin sizin dosyanızda olduğunu e-Devlet’teki hizmet dökümü gösterir.

Eksik gün bildirilen her ay için işveren, eksik gün nedenini ve sayısını aylık belgede beyan etmek zorundadır. Bu nedeni ispatlayan belgelerin şekli ve saklanması Kurum yönetmeliğine bırakılmıştır.^[2] Rapor, ücretsiz izin ya da devamsızlık gibi bir nedene dayanmayan eksik gün, işçi lehine güçlü bir başlangıç verisidir.

Performans Primi ile SGK Prim Günü Ayrımı

“Prim gün” ifadesi iki ayrı uyuşmazlık için kullanılıyor. Birincisi işçiye vaat edilen satış ya da performans priminin zamanında ödenmemesidir ve doğrudan ücret alacağı olarak görülür. İkincisi bu yazının konusu olan sigorta bildirimindeki eksikliktir.

Fark davada belirgin sonuç doğurur. Ödenmeyen performans priminde işçi alacağın varlığını ve tutarını ispat eder. Eksik bildirimde ise gerçek ücretin ya da gerçek çalışma süresinin ne olduğu tartışılır ve bu tespit kıdem tazminatının hesabını da doğrudan değiştirir.

Kanuni Dayanak: Madde 24/II-e ve f

İş Kanunu eksik sigorta bildirimini ayrı bir bent olarak saymaz. İşçinin dayanağı, ücretin kanun hükümlerine ya da sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi veya ödenmemesi ile çalışma şartlarının uygulanmamasıdır.^[3]

Sigorta primi işçinin cebine giren ücret olmasa da ücret üzerinden hesaplanır ve işçi payı ücretten kesilir. Bu yüzden fesih bildiriminde iki bendin birlikte gösterilmesi, mahkemenin olayı hangi bent altında nitelendirdiğinden bağımsız olarak işçiyi korur.

Son Kararlarda Eksik Bildirim ve Haklı Fesih

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin yakın tarihli dosyaları, aynı iddianın delile göre nasıl farklı sonuçlandığını gösteriyor. Aşağıdaki dört karar bu ayrımı netleştiriyor.

Asgari Ücretten Bildirilen Tır Şoförü

Yurt içi ve yurt dışı seferlere çıkan bir tır şoförü, ücretinin asgari ücret artı sefer primi olduğunu ileri sürdü. İlk derece mahkemesi emsal ücret araştırması ve tanıklarla gerçek ücreti belirledi. Yargıtay da kendi gerekçesinde, primlerin eksik ücret üzerinden bildirilmesi sebebiyle feshin haklı nedene dayandığını ve kıdem tazminatının kabulünün isabetli olduğunu açıkça yazdı.^[4]

Yıllarca Sessiz Kalma Savunması

Yönetici asistanı olarak on yılı aşkın çalışan bir işçi, ücretinin bir kısmının elden ödendiğini ve SGK’ya bildirilen ücretin gerçeği yansıtmadığını ileri sürdü. İşveren temyizde, işçinin durumu yıllarca bildiği halde sessiz kaldığını ileri sürdü. İlk derece mahkemesi primlerin eksik ödendiğini tespit edip feshi haklı buldu, bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetti ve Yargıtay bu kararı onadı.^[5]

Kayıtlarla Uyumlu Bildirim

Bir kasiyer ihtarnamesinde fazla çalışma ücretinin ödenmemesini ve SGK bildiriminin hem süre hem ücret yönünden eksik yapıldığını feshe gerekçe gösterdi. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi, değerlendirmenin ihtarnamede bildirilen sebeple sınırlı yapılması gerektiğini, iddia edilen ücretin işyeri kayıtlarıyla uyumlu olduğunu ve bu ücret üzerinden bildirim yapıldığını belirleyerek kıdem tazminatını reddetti. Yargıtay bu kararı onadı.^[6]

Ayrılıştan Dokuz Gün Sonra Yeni İş

Ön muhasebe elemanı bir işçi, kısa çalışma döneminde eksik gün bildirildiğini ve fark ücretin elden ödendiğini de fesih gerekçeleri arasında saydı. İlk derece mahkemesi ödenmemiş işçilik alacağının ispatlanmadığını ve işçinin ayrılıştan dokuz gün sonra başka bir şirkette işe girdiğini esas alarak feshi haksız buldu. Bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetti, Yargıtay da kararı onadı.^[7]

Gerçek Ücretin ve Eksik Günün İspatı

Davada gerçek ücreti kanıtlama yükü bunu ileri süren işçidedir. Bordroda asgari ücret yazması tek başına yeterli sayılmaz, mahkeme işin niteliğine, kıdeme ve emsal ücret araştırmasına da bakar.

Delillerin dosyaya hangi sırayla girdiği, mahkemenin ilk izlenimini belirler. Aşağıdaki sıra eksik bildirim davalarında işe yarar:

1. Hizmet dökümü: ay ay gün sayısı, kazanç ve eksik gün nedeni
2. Banka hesap hareketleri: maaş dışındaki düzenli havaleler ve nakit çekim günleriyle örtüşen ödemeler
3. Elden ödemeyi gösteren yazışma, imzalı makbuz ya da zarf üzerindeki not
4. Meslek odası veya sendikadan emsal ücret yazısı
5. Aynı dönemde birlikte çalışmış tanıklar

Eksik gün bildiriminde işverenin elinde, nedeni gösteren belge bulunmak zorundadır. Rapor, imzalı ücretsiz izin talebi ya da devamsızlık tutanağı yoksa işçinin o günlerde çalıştığına ilişkin tanık beyanı daha kolay sonuç verir.

Tanıkların işverene karşı kendi davaları varsa beyanlarına ihtiyatla yaklaşılır. Yargıtay bu ilkeyi fazla çalışmanın ispatı için koymuştur; eksik bildirim iddiasında da aynı ihtiyat beklenir, bu yüzden tanık listesini yazılı belgeyle güçlendirmek gerekir.^[8]

Fesih Bildirimi ve Süre Sınırı

Feshe yol açan bildirim her durumda yazılı yapılır.^[9] Davada da bildirimde yazan gerekçe esas alınır.

Bursa’daki kasiyer dosyasında yıllık izin alacağı bulunsa da ihtarnamede gösterilmediği için feshi haklı kılmadı. Bu yüzden eksik gün ve düşük kazanç ayrı ayrı yazılmalı, hangi aylara ait olduğu belirtilmelidir.

Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı hallere dayanan fesih yetkisi, öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her halde olaydan itibaren bir yıl içinde kullanılır.^[10] Eksik bildirim her ay yeniden yapıldığından son bildirim dönemi önem taşır. Yönetici asistanı dosyasında işverenin temyizde ileri sürdüğü “işçi yıllarca sessiz kaldı” itirazı sonucu değiştirmedi: ilk derece mahkemesi primlerin eksik ödendiğini tespit edip feshi haklı bulmuş, bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetmiş, Yargıtay gerekçe göstermeden onamıştır.

Ayrılıştan hemen sonra yeni işe başlamak tek başına haklı feshi ortadan kaldırmaz. Ancak dokuz gün sonra yeni işe giren işçinin dosyasında görüldüğü gibi, diğer gerekçeler ispatlanamadığında bu olgu feshin gerçek sebebinin başka iş bulmak olduğu kanaatini güçlendirir.

Kıdem Davası ile Hizmet Tespiti Davasının Ayrımı

Eksik bildirimin iki ayrı sonucu vardır ve her biri ayrı bir yoldan istenir. Kıdem tazminatı işverenden alacak davasıyla, eksik kalan gün ve kazanç ise SGK kayıtlarına işlenmek üzere tespit davasıyla talep edilir.

Kıdem tazminatında arabuluculuk şartı ve beş yıllık zamanaşımı kanunda açıkça yer alır.^[11] Tespit davasında süre hak düşürücüdür, süresi geçen yılın hizmeti bu davayla kayda geçirilemez.^[12]

Ön başvuru istisnası kanunda yalnız sigortalılık süresinin tespiti için yazılıdır. Yalnız kazanç farkının tespitini isteyen işçinin dava açmadan önce Kuruma başvurması, usulden ret riskini ortadan kaldırır.

Prim Gün Sebebiyle Haklı Fesih Hakkında Sorular

Dava öncesinde en çok sorulan konular aşağıda yanıtlanıyor.

Bu yazı eksik sigorta bildirimine dayanan feshin genel çerçevesini ve aktarılan kararları özetler. Hangi ayların fesih bildirimine yazılacağı, tespit davasının süresi ve delil sırası her dosyada farklı sonuç doğurabildiğinden ihtarnameyi göndermeden önce bir avukata danışmanız yerinde olur.