Yıllık izin döneminde maaş kesintisi, izin günlerinin ücretinin düşülmesiyle yan ödemelerin düşülmesi arasında ayrılır. Birincisi kural olarak İş Kanunu’na aykırıdır, ikincisinin geçerliliği ödemenin sözleşmedeki tanımına bağlıdır. Kesinti yapıldıysa dava yolu da hangi kalemin kesildiğine göre değişir.
İşveren izin dönemi ücretini izne başlamadan önce peşin ödemek ya da avans olarak vermek zorundadır; izne rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri de ayrıca ödenir. Fazla çalışma karşılığı, primler ve sosyal yardımlar izin ücretinin hesabına girmez, ancak sözleşme ya da işyeri uygulaması bu ödemeleri aylık sabit tutuyorsa işçiye daha elverişli düzenleme korunur. Kesinti için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır, ücret alacağında zamanaşımı beş yıldır.
İçindekiler7 başlık
İzin Ücretinin Kapsamı
İşveren, izin kullanan işçiye izin dönemine ait ücreti izne başlamadan önce peşin ödemek ya da avans olarak vermek zorundadır.[1] Bu ücretin hesabında fazla çalışma karşılığı, primler ve sosyal yardımlar dikkate alınmaz.[2]
İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri de ayrıca ödenir.[3] Kanun yıllık izni ücretli bir izin olarak düzenlediği için izin günleri maaştan gün gün düşülecek bir süre sayılmaz.[4]
Yıllık izin hakkından vazgeçilemez ve izin sırasında başka bir ücretli işte çalışma yasağı, ödenen izin ücretinin geri alınmasına yol açabilir.[5] Kesinti tartışmasında asıl soru, kesilen tutarın bu çerçevede izin ücreti mi yoksa fiili çalışmaya bağlı bir ödeme mi olduğudur.
Kalem Kalem İzin Ayı Kesintisi
Aşağıdaki tablo bordrodaki başlıca kalemlerin izin ayındaki durumunu gösteriyor. Son sütun kanunun sonucu kesin biçimde belirlediği yerleri değil, uygulamada itirazın dayandığı noktayı verir.
| Kalem | İzin ayında kesilebilir mi? | Dayanak ve itiraz noktası |
|---|---|---|
| Çıplak brüt maaş | Kural olarak hayır | m.53/1, m.57/1. İzin günleri ücretsiz izin ya da devamsızlık yazılarak düşülemez. İşçinin yazılı rızasıyla kullanılan ücretsiz izin ayrı bir kurumdur |
| Hafta tatili ve bayram ücreti | Kural olarak hayır | m.57/6. Ayrıca ödenmesi öngörülmüş |
| Yemek yardımı | Sözleşmeye bağlı | m.50 sosyal yardımı izin ücretinden çıkarır. Sözleşme ya da uygulama ödemeyi aylık sabit tutuyorsa m.45/2 gündeme gelir |
| Yol ya da servis bedeli | Sözleşmeye bağlı | Yemek ile aynı mantık. Nakit yol parası ile fiili ulaşım hizmeti ayrı değerlendirilir |
| Aylık performans primi | Hesap kuralına bağlı | m.50 primi izin ücretinden çıkarır, ama prim formülü izin gününü hedef dışı bırakıyorsa kesinti formülün lafzına bakar |
| Yıllık ikramiye ya da ilave tediye | Sözleşmeye bağlı | İzin kullandığı için ikramiyeyi azaltan hüküm, ücretli izne aykırı hüküm yasağı (m.45/1) yönünden tartışılır |
| Avans mahsubu, vergi, SGK payı | Kanuni kesinti ve mahsup, ayrı satırda | Vergi ve SGK payı ilgili kanuna dayanır, avans mahsubu avansın gerçekten verilmiş olmasına bağlıdır. Bordroda ayrı satır olarak görünmesi gerekir[6] |
Yemek, yol ve prim kalemlerini doğrudan izin ayı açısından ele alan, 2023 sonrasına ait ve konuya özgü bir Yargıtay kararı bulunamadı. Bu yüzden tablodaki değerlendirmeler kanun metni ve sözleşme yorumuna dayanıyor, kesin bir içtihat tespiti değil.
Sözleşme ve Uygulama Neden Belirleyici?
Kanun, ücretli izne aykırı hüküm konulmasını yasaklıyor. İşçiye daha elverişli olan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesi ve gelenekten doğan kazanılmış haklar ise saklı tutuluyor.[7]
Sözleşmede yemek yardımı “çalışılan her gün için” diye yazılıysa izin günleri bu tanımın dışında kalabilir. Yardım “aylık net” ya da “aylık sabit” olarak yazılmış ve geçmiş aylarda izinli günler dahil tam ödenmişse, işveren bu uygulamayı sonradan tek taraflı daraltmış olur.
Bu yüzden dosyada iki şeye bakılır: yazılı kuralın lafzına ve işyerindeki fiili uygulamaya. Aynı işyerinde başkalarının izin ayı bordroları da uygulamanın tutarlılığını göstermek için işe yarayabilir.
Rakamlı Örnek: Üç Farklı Kesinti
Aylık çıplak brüt maaşı 40.000 TL, yemek yardımı 4.400 TL, yol yardımı 2.200 TL olan ve ayda 22 gün çalışılan bir işyerinde işçinin 10 iş günü izin kullandığını varsayalım. Bunlar örnek rakamlardır, resmi bir tutar değildir. İlk satır 30 günlük ücret esasıyla, ikinci satır ayda 22 çalışılan gün esasıyla hesaplanmıştır. İzin sırasında alınan sağlık raporu ise izin günlerinin sayımını ayrıca etkiler; bunun için izin sırasında sağlık raporu konusuna bakılır.
| Bordrodaki durum | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| İzin günleri ücretsiz izin yazılmış | 40.000 / 30 x 10 gün (30 günlük ücret esasıyla) | 13.333,33 TL brüt kesinti |
| Yemek ve yol yalnız çalışılan günlere ödenmiş | (4.400 + 2.200) / 22 x 10 gün | 3.000,00 TL brüt kesinti |
| Her ikisi birlikte yapılmış | 13.333,33 + 3.000,00 | 16.333,33 TL brüt kesinti |
İlk satırdaki kesinti kural olarak kanuna aykırı bir ücret kesintisidir ve itiraz gerekçesi m.53/1 ile m.57/1’dir. İkinci satırdaki kesintinin hukuka uygunluğu ise sözleşmedeki yemek ve yol tanımına bağlıdır. İzin ücretinin izin başlamadan ödenmemesi ise ayrı bir uyuşmazlık konusudur: peşin ödenmeyen izin ücretinin sonuçları.
Fark davasında bu iki tutar ayrı kalemler olarak gösterilir. Birinde dayanak kanun, diğerinde sözleşme ve uygulama olduğu için, biri reddedilse bile diğeri ayakta kalabilir. Bordroda dönemsel ödemeler de varsa onların hesabı ilave tediye alacağında kullanılan yöntemle yürür.
Kesinti Yapıldığında İlk Adımlar
Bordroyu aldığınız gün kalemleri tek tek işaretleyin ve izin ayını önceki aylarla karşılaştırın. Bordroya imza atarken “ibra” ya da “hesap kesin” gibi bir ifade varsa itiraz kaydı düşün, ibraname ise ayrıca değerlendirilir.
Ardından kesintiyi ve kaynağını sorduğunuz yazılı bir başvuru yapın, mümkünse noter ya da e-posta gibi tarihi ispatlanabilir bir yolla. İşveren borcun muaccel olduğu durumda alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.[8]
- İzin dönemini gösteren izin formu ya da yazışma
- İzin ayının ve önceki ayların bordroları
- İş sözleşmesi, personel yönetmeliği ve varsa toplu iş sözleşmesi
- Yemek ve yol ödemesinin geçmişte nasıl yapıldığını gösteren banka dekontları
Dava Yolu
Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[9] Arabuluculuk tutanağı dava dilekçesine eklenir.
Kesinti tutarı bordrodan belirlenebildiği için dava genellikle belirli alacak olarak açılabilir. Hesabın bir kısmı belge bekliyorsa kısmi dava açılabilir ve tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırım mümkündür.[10] Belirsiz alacak davası düzenlemesi mülga edilmiştir.[11]
Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.[12] Gününde ödenmeyen ücret için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı işletilir.[13]
Ücretin kanun hükümlerine ya da sözleşme şartlarına uygun hesap edilmemesi işçiye haklı nedenle derhal fesih imkanı da verir.[14] Bu hak, olayı öğrendiğiniz günden başlayan altı iş günü içinde kullanılmalıdır.[15] Fesih sonuçları ağır olduğu için karar, kesintinin türü ve tutarı belgelerle netleştikten sonra verilmelidir.
Yıllık İzin Maaş Kesintisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
İzin ayı bordrosuna ilişkin en sık sorulan sorular aşağıda.
Bordrodaki kesintinin hangi kategoriye girdiği somut belgelere bakılarak anlaşılır. İş sözleşmenizi ve izin ayı bordronuzu bir avukata göstermek, tutarı ve yolu netleştirmenin en sağlam yoludur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.57/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.57/2 ve m.50 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.57/6 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.53/1 ve m.57/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.53/2 ve m.58 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.37/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.45 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.117/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109/1 ve m.109/4 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.107 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.34/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II-e ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/2 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.149/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420/2 ↩