İzin Ücretinin Peşin Ödenmemesinin Hukuki Sonuçları ve Dava Yolu

Yıllık izin ücretinin peşin ödenmemesi, işçi açısından üç ayrı hukuki sonuç doğurabilir: haklı fesih olanağı, ödenmemiş izin dönemi ücretinin alacağı ve işverene yönelik idari yaptırım tartışması. Bu üç sonucun işçiye ne kazandırdığı, hangi sürelerin işlediği ve davanın hangi sırayla ilerlediği birbirinden farklıdır.^[1]

İşveren izin dönemi ücretini izne başlamadan önce peşin ödemek ya da avans olarak vermek zorundadır; izne rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri de ayrıca ödenir. Ödenmezse işçi olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde haklı fesih yoluna gidip kıdem tazminatı isteyebilir ya da ödenmeyen ücreti beş yıllık zamanaşımı içinde, önce arabulucuya başvurarak iş mahkemesinde talep edebilir. İdari para cezası ise işçinin alacağının yerine geçmez.

Ödeme Zamanını Belirleyen Hüküm

İş Kanunu, yıllık ücretli iznini kullanan işçinin izin dönemi ücretini izne başlamasından önce peşin ödemeyi ya da avans olarak vermeyi işverenin borcu sayıyor.^[2] Ücretin en geç ayda bir ödenmesini isteyen genel kural, izin dönemi ücreti için ayrı ve daha erken bir vade koyan bu hükümle yan yana durur.^[3]

Kanun peşin ödeme borcunu açıkça düzenliyor ve yıllık izin hakkından vazgeçilemeyeceğini ayrıca söylüyor.^[4] İzin formuna yazılan “ücretimi ay sonunda alacağım” kaydının işveren lehine sonuç doğurması bu yüzden zayıf bir ihtimaldir.

Peşin ödeme borcu, izin ücretinin tamamını kapsar. Hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izne rastlıyorsa bu günlerin ücreti de ayrıca ödenmelidir.^[5]

Ödenmemenin Üç Hukuki Sonucu

Aşağıdaki tablo, aynı olayın hangi hukuki yola açıldığını ve işçinin doğrudan ne elde ettiğini ayırıyor.

İdari Para Cezasının Sınırlı Kapsamı

Ceza hükmü, izin ücretini 57. maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarındaki usule aykırı ödeyen ya da eksik ödeyen işverene, bu durumdaki her işçi için ayrı idari para cezası öngörüyor.^[6] Birinci fıkradaki peşin ödeme zorunluluğu bu sayımda ayrıca anılmıyor.

Bu nedenle ücretin tam ödenip yalnızca geç ödendiği durumda cezanın uygulanıp uygulanmayacağı lafızdan kesin çıkmıyor. Eksik ödeme ise “eksik ödeyen” ibaresiyle sayıma girer. Cezanın tutarı yeniden değerleme ile değiştiği için bu yazıda yer almıyor.

Haklı Fesih Seçeneği ve Altı İş Günü Sınırı

İş Kanunu, işçinin ücretinin kanun hükümlerine ya da sözleşme şartlarına uygun hesaplanmaması veya ödenmemesini haklı fesih sebebi sayıyor.^[7] Peşin ödeme borcu da bir kanun hükmü olduğundan, bu bendin lafzı izin ücretinin vadesinde yatmamasını da kapsayacak biçimde yorumlanabilir.

Haklı fesih hakkı, işçinin olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde kullanılır.^[8] Sürenin izin başladığı günden mi, ücretin yatmadığının fark edildiği günden mi işleyeceği olayın koşullarına göre tartışılabilir. Bu yazı tek bir günü kesin kabul etmiyor, izin başlar başlamaz hesabı kontrol etmek en ihtiyatlı yoldur.

Ücretin hiç ödenmemesi temadi eden bir durum sayıldığından Yargıtay, fesih hakkının ödeme yapılana kadar kullanılabileceğini kabul ediyor.^[9] Peşin ödeme vadesinin ihlali anlık sayılırsa altı iş günü izin başında işlemeye başlar, bu ayrım tartışmalıdır. Her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçmişse fesih hakkı kullanılamaz.

Haklı fesih halinde işçi bildirim süresini beklemeden ayrılabilir.^[10] Kıdem tazminatı hakkı, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinde işçinin haklı nedenle feshine bağlanıyor ve İş Kanunu’nun atıf hükmü bu maddenin 16. maddeye yaptığı göndermeyi İş Kanunu’nun 24. maddesine çeviriyor.^[11]

Dört Tipik Durumda Hukuki Tablo

Peşin ödenmeme her dosyada aynı sonucu doğurmaz. Aşağıdaki tablo, sık görülen dört durumu ayırıyor.

Kanunda ödeme yapıldığında fesih hakkının kendiliğinden düştüğüne dair bir hüküm yok. Asıl sınır, m.26’daki süredir.

Alacak Yolu: İhtar, Temerrüt ve Zamanaşımı

İzin dönemi ücreti ödenmemişse işçi, vadesi gelmiş bir borç için ihtarla işvereni temerrüde düşürebilir.^[12] İhtarda izin dönemi, tutar ve ödemenin yapılacağı hesap açıkça yazılır.

Ücret alacakları ile yıllık izin ücretinin zamanaşımı süresi İş Kanunu’nda ayrı ayrı beş yıl olarak düzenlenmiş.^[13] Peşin ödenmeyen tutara hangi hükmün uygulanacağı tartışılsa bile iki hüküm aynı süreyi veriyor ve süre farkı doğmuyor.

Gününde ödenmeyen ücret için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı öngörülüyor.^[14] Bu hükmün izin dönemi ücretine uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca tartışılabileceğinden, faiz türü ve başlangıcı dilekçede ayrıca belirtilir.

Dava Süreci ve Arabuluculuk

Kanuna dayanan işçi alacağı ve tazminatı için açılacak davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.^[15] Son tutanak dava dilekçesine eklenir, eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir.^[16]

Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hallerde bu süre en fazla bir hafta uzar.^[17] Görevli mahkeme iş mahkemesidir.^[18]

Belirsiz alacak davası mülga edildiğinden yeni açılacak davalarda kalemlerin dilekçede ayrı ayrı yazılması genellikle gerekir.^[19] Alacağın yalnız bir kısmı dava edilirse, tahkikatın sonuna kadar bir defaya mahsus artırım yolu açıktır.^[20]

Dosyada Bulunması Gereken Belgeler

Ödemenin zamanı, belge ile somutlaşır. Aşağıdaki kayıtlar hem fesih hem alacak yolu için aynı işi görür.

• İzin başlangıç ve bitiş tarihlerini gösteren yazılı izin belgesi
• İzin başlamadan önceki son banka hesap hareketleri
• İzin dönemini kapsayan bordro ve ödeme dekontu
• Formdaki ödeme zamanı kaydı, varsa imzalı aslı
• Fesih bildirimi ya da ihtar ve tebliğ belgesi

Bu sayfa genel nitelikte bilgi verir. Sürelerin başlangıcı ve belgelerin değeri her dosyada ayrı değerlendirildiği için, kendi dosyanızla ilgili karar vermeden önce bir avukata danışın.