Tazminatı Ödemeyen İşverene Karşı Tahsil Yolları: İhtar, İcra, İhtiyati Haciz

Tazminatı ödemeyen işverene karşı tahsil, üç işin doğru sırayla yapılmasına dayanır. Alacağın istendiğini belgelemek, elinizdeki belgeye uygun icra ya da dava yolunu seçmek ve işverenin malvarlığı dağılmadan güvence almak. Sıra karışınca alacak hukuken haklı olsa da tahsil aylarca gecikebilir.

Kıdem tazminatına fesih gününden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işler, diğer kalemlerde faiz için ihtar gerekir; ihtarname ise zamanaşımını kesmez. Arabuluculuk anlaşma belgesi ya da iş mahkemesi kararı varsa doğrudan ilamlı takip yapılır, yalnız işverenin bordrosu ya da yazılı taahhüdü varsa ilamsız takip başlatılır ve itiraz edilirse bir yıl içinde itirazın iptali davası açılır. Vadesi gelmiş tazminat alacağı için mal kaçırma ispatı aranmadan ihtiyati haciz istenebilir; işveren iflas ederse son bir yılda tahakkuk eden işçi alacakları sıra cetvelinin birinci sırasında yer alır.

Temerrüt İhtarı ve Faizin Başlangıcı

Kıdem tazminatı iş sözleşmesinin sona erdiği gün muaccel olur ve gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.^[1] Bu faiz için ayrıca ihtar gerekmez. İhbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve diğer kalemlerde ise muaccel borcun borçlusu, kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.^[2]

İhtarname noter aracılığıyla ya da şirketin kayıtlı elektronik posta adresine gönderilebilir. Metinde fesih tarihi, istenen her kalemin tutarı, ödemenin yapılacağı banka hesabı ve kısa bir ödeme süresi yer almalıdır. Bu belge faizin başlangıç tarihini sabitler ve sonraki aşamada işverenin “talep edilmedi” savunmasını boşa çıkarır. İşveren ödemeyi taksitle yapmayı önerirse taksit anlaşmasının geçerliliği ayrıca incelenmelidir.

İhtarname zamanaşımını kesmez, süreyi kesen takip ya da davadır, arabuluculuk başvurusu ise süreyi durdurur.^[3] Ödenmeyen tazminat ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı süresi beş yıldır.^[4]

Elinizdeki Belgeye Göre Tahsil Yolu

İşçinin hangi yoldan gideceğini, alacağı ispatlayan belgenin türü belirler. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan dört durumu ve her birinde işverenin süreci yavaşlatma imkanını gösteriyor.

Anlaşma belgesinin ilam niteliği, taraflarla birlikte avukatlarının da imzasına bağlıdır.^[5] Kararın istinaf ya da temyiz incelemesinde olması da tek başına icrayı durdurmaz. İşveren icranın geri bırakılması için hükmedilen para kadar depo ya da teminat göstermek zorundadır.^[6]

İlamsız Takip mi Alacak Davası mı?

İlamsız takip başlatmak için arabulucuya gitmek gerekmez, ama işveren ödeme emrine yedi gün içinde itiraz ederse takip durur.^[7] Bu noktadan sonra itirazın iptali davası açmak gerekir. 7445 sayılı Kanunla 2023’te yapılan değişiklikten beri işçilik alacağına ilişkin itirazın iptali davasında da arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[8]

İtirazın iptali davası itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılır. Davayı kazanan alacaklı, borçlunun itirazı haksız bulunursa hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatı da isteyebilir.^[9] Bu tazminat yalnız alacak likitse, yani borçlu tarafından bilinebilir ve hesaplanabilir durumdaysa verilir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin işçi ayrıldıktan sonra kendi düzenlediği kıdem tazminatı bordrosuyla tutarı hesapladığı ve işçinin bu hesabın altında kalan bir tutarı takibe koyduğu dosyada, alacağı likit sayıp icra inkar tazminatına hükmeden kararı onadı.^[10] İşverenin kendi hesabına rağmen borcun tamamına itiraz etmesi, ilk derece mahkemesinin gerekçesinde belirleyici bulundu; Yargıtay bu gerekçeyi ayrıca tartışmadan onadı.

Rakamlı Örnek: Bordrolu Kıdem Alacağı

İşveren çıkışta 400.000 TL kıdem tazminatı hesaplayan bir bordro düzenlemiş, ama ödeme yapmamış olsun. İşçi bu tutarla takip başlatır, işveren itiraz eder, arabuluculukta anlaşma çıkmaz ve itirazın iptali davası kabul edilir. Alacak işverenin kendi hesabına dayandığı için likit sayılırsa işveren asıl alacak ve faize ek olarak en az 80.000 TL icra inkar tazminatı öder. Alacağın üzerine üçüncü kişinin haczi gelmişse sıra tartışması kıdem tazminatına haciz yazısında anlatılıyor.

Fazla çalışma ya da hafta tatili gibi tanık ve bilirkişi hesabı gerektiren kalemlerde tablo değişir. Bu alacaklar genellikle likit sayılmadığı için takip, işverenin itirazından sonra davaya dönüşen bir ara adım olarak kalır. Böyle bir dosyada doğrudan arabuluculuk ve alacak davası daha kısa yoldur.

İhtiyati Haciz ile Malvarlığının Korunması

İhtiyati haciz, alacak kesinleşmeden işverenin taşınır, taşınmaz ve üçüncü kişilerdeki alacaklarına geçici olarak el konulmasıdır. Rehinle güvenceye bağlanmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağı için istenebilir.^[11] Kıdem tazminatı fesihle muaccel olduğu için, işverenin mal kaçırdığını ispat etmek bu talebin zorunlu unsuru değildir.

Mal kaçırma hazırlığı ya da borçlunun belirli bir yerleşim yerinin olmaması gibi sebepler, yalnız vadesi gelmemiş borçlar için aranır.^[12]

Mahkeme tam ispat beklemez, alacak hakkında kanaat verecek deliller yeterlidir.^[13] Alacak bir ilama dayanmıyorsa alacaklıdan kural olarak teminat istenir, ilam niteliğindeki belgelerde teminat gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder.^[14]

Dava ya da takipten önce konan ihtiyati hacizde alacaklı, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip başlatmak ya da dava açmak zorundadır.^[15] İşçilik alacağında dava için önce arabulucuya gidileceğinden kanun bu süreyi, arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar işletmez.^[16]

İhtiyati tedbir, uyuşmazlık konusu şeyin kendisini korumaya yöneliktir.^[17] Para alacağının güvencesi için kanunun öngördüğü yol ihtiyati hacizdir, tazminat alacağı için tapuya tedbir şerhi istemek yerine ihtiyati haciz talep edilir.

Sorumlu İşverenin Seçimi: Devir ve Alt İşveren Zinciri

Ödeme gücü olan doğru muhatabı bulmak, tahsilin en çok gözden kaçan kısmıdır. İşyeri hukuki bir işlemle devredildiyse devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ile devralan birlikte sorumludur, devredenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır.^[18]

Kıdem tazminatında devreden işveren, işçiyi çalıştırdığı süre ve devir anındaki ücret seviyesiyle sınırlı sorumludur.^[19] Tüzel kişiliğin birleşme, katılma ya da tür değiştirmeyle sona ermesinde bu birlikte sorumluluk kuralı uygulanmaz, muhatap birleşmeden sonra ayakta kalan şirkettir. İflas tasfiyesinde işyerinin satılması da devir hükümlerinin dışında kalır.^[20]

Alt işveren işçisinde asıl işveren, o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.^[21] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, aynı kamu işyerinde değişen alt işverenlere bağlı olarak 17 yıl çalışan işçinin dosyasında, son alt işveren ile asıl işverenin çalışma süresinin tamamına ilişkin feshe bağlı alacaklardan birlikte sorumlu tutulmasını onadı.^[22]

Bina, yol ve köprü gibi yapım ve onarım işlerinde ayrıca bir yol daha var. Asıl işveren ya da kamu idaresi, ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine bu ücretleri müteahhidin hakedişinden öder.^[23] Bu imkan ücretle sınırlıdır ve idarenin sorumluluğu her hakediş dönemi için üç aylık tutarı geçmez.

Arabuluculuk dava şartı her davalı için ayrı aranır. Başvuru formunda alt işvereni, asıl işvereni ve devralan şirketi birlikte göstermek, sonradan eksik taraf yüzünden usulden ret riskini ortadan kaldırır.

İşverenin Konkordatosu ve İflası Halinde İşçi Alacağı

İflasta işçi alacakları, rehinli alacaklılardan sonra gelen sıra cetvelinin birinci sırasında yer alır. Bu imtiyaz iki gruba tanınır: iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatı dahil alacaklar ile iflas nedeniyle iş ilişkisi sona erdiği için hak edilen ihbar ve kıdem tazminatları.^[24] Bu iki grubun dışında kalan eski tarihli alacak dördüncü sıraya düşer.

Bir yıllık sürenin hesabında, iflastan önce mühlet dahil geçen konkordato süresi ve alacak hakkında açılan davanın devam ettiği süre hesaba katılmaz.^[25] Bu kural, yıllarca süren bir dava sonunda işverenin iflas etmesi halinde işçinin imtiyazını korur.

İflasta alacak, iflas ilanından itibaren bir ay içinde iflas dairesine kaydettirilir.^[26] Sıra cetveline itiraz eden, cetvelin ilanından itibaren on beş gün içinde ticaret mahkemesinde dava açar.^[27] Konkordatoda ise komiserin ilanından itibaren on beş gün içinde alacak bildirilir, bildirmeyen ve bilançoda da görünmeyen alacaklı proje müzakerelerine alınmaz.^[28]

Ücret Garanti Fonunun Sınırı

Ücret Garanti Fonu yalnızca üç aylık ödenmeyen ücret alacağını karşılar, kıdem ve ihbar tazminatı bu güvencenin dışındadır. Fon, işverenin konkordato ilan ettiği, hakkında aciz vesikası alındığı ya da iflas ettiği hallerde devreye girer.^[29]

Ödeme için işçinin, işverenin ödeme güçlüğüne düşmesinden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olması gerekir. Ödeme temel ücret üzerinden yapılır ve prime esas kazanç üst sınırını aşamaz. Tazminat alacağı için tek yol, yukarıdaki takip ve iflas masasına kayıt imkanlarıdır. İşyeri tamamen kapanmışsa fesih ve dava yolu da ayrıca değerlendirilir.

Tahsil Sürecinde Süreler

Tahsil dosyasında kaçırılan bir süre, haklı alacağı bile işlemez hale getirebilir. Aşağıdaki liste sürelerin başlangıç anlarını bir arada veriyor.

• İşverenin ödeme emrine itirazı: tebliğden itibaren 7 gün
• Dava ya da takipten önce konan ihtiyati hacizden sonra takip veya dava: haczin uygulanmasından itibaren 7 gün, arabuluculuk süresince işlemez
• Arabuluculuk görüşmeleri: arabulucunun görevlendirilmesinden itibaren 3 hafta, zorunlu hallerde 1 hafta uzatma^[30]
• Belgeye dayalı itirazın kaldırılması: itirazın tebliğinden itibaren 6 ay^[31]
• İtirazın iptali davası: itirazın tebliğinden itibaren 1 yıl
• İflas masasına alacak kaydı: ilandan itibaren 1 ay, sıra cetveline itiraz 15 gün
• Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı: 5 yıl

Tahsil Dosyasının Kontrol Listesi

İcra dairesine ya da arabulucuya gitmeden önce aşağıdaki belgeleri tek klasörde toplamak, hem ihtiyati haciz talebini hem de muhatap seçimini kolaylaştırır.

• Fesih bildirimi, SGK hizmet dökümü ve işten ayrılış bildirgesi
• Son aylara ait bordrolar, banka ödeme kayıtları ve varsa işverenin düzenlediği kıdem bordrosu
• Ödeme talebini gösteren ihtarname ya da yazışmalar
• Ticaret sicili gazetesindeki devir, unvan değişikliği ve birleşme ilanları
• Alt işveren sözleşmesi, ihale bilgisi ya da işyerinin asıl sahibini gösteren belgeler
• İşverenin bilinen taşınmazları, araçları ve düzenli alacaklısı olduğu müşterileri
• Arabuluculuk son tutanağının aslı ya da onaylı örneği

Tazminatı Ödemeyen İşverene Karşı Tahsil Hakkında Sık Sorulan Sorular

İşçilerin tahsil aşamasında en çok sorduğu sorular ve kısa cevapları şöyle.

Bu yazı genel bilgi verir, her işyerinin devir geçmişi, sözleşme zinciri ve malvarlığı durumu farklı sonuç doğurabilir. Takip ya da haciz adımı atmadan önce belgelerinizi bir avukatla birlikte değerlendirin.