Kıdem Tazminatına Haciz: Nafaka Sırası, Şikayet ve İşverenin Sorumluluğu

Kıdem tazminatına haciz konulabilir ve tutarın tamamı borca karşılık tutulabilir. Aylık ücretteki dörtte bir sınırı, kanun metninde yalnız düzenli aylık gelirler için yazılmıştır ve fesihle bir defada ödenen kıdem tazminatı bu gelirlerin arasında sayılmaz.

Asıl sorular paranın kime, hangi sırayla ve hangi süre içinde itiraz edilerek dağıtılacağıdır. Haciz, icra dairesinin işverene gönderdiği haciz ihbarnamesiyle yapılır ve işveren itirazını tebliğden itibaren yedi gün içinde bildirir. Tazminat bütün alacakları karşılamıyorsa son bir yıl içinde tahakkuk etmiş nafaka alacağı birinci sırada yer alır; kanuna aykırı hacze karşı icra mahkemesine yedi gün içinde şikayet yoluna gidilir.

Ücret Haczi ile Tazminat Haczinin Kanuni Ayrımı

İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi maaşları, her nevi ücretleri, emekli maaşlarını ve sigorta iratlarını kısmen haczedilebilen gelirler olarak sayar ve haczedilecek miktarın bunların dörtte birinden az olamayacağını söyler.^[1] İş Kanunu da işçinin aylık ücretinin dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini düzenler.^[2] İki hüküm birlikte okunduğunda aylık ücretten kesilecek pay dörtte birde sabitlenir.

Kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinde ise haciz sınırına dair tek bir cümle yoktur. Haczedilemezlik bir istisna olduğu için kanunda sayılmayan alacağa genişletilmez, bu yüzden tazminat sınırsız haczedilir. İhbar tazminatı için de aynı sonuç geçerlidir.

İşçinin eline fesihle birlikte geçebilecek paraların hukuki durumu birbirinden çok farklıdır. Aşağıdaki tablo bu farkı kanun maddeleriyle gösteriyor.

Tablodaki son satır sık gözden kaçar. Vücut veya sağlık üzerine verilen zarar için ödenen tazminat haczedilemez, oysa aynı işverenden aynı gün ödenen kıdem tazminatı tamamen haczedilebilir.^[3] Emeklilik nedeniyle alınan kıdem tazminatı da emekli aylığının korumasından yararlanmaz, çünkü onu SGK değil işveren öder.

Haciz İhbarnamesinin İşverene Tebliği

Kıdem tazminatı işçinin işverendeki bir alacağı olduğundan haczi, icra dairesinin işverene gönderdiği haciz ihbarnamesi ile yapılır. İhbarname işverene borcunu artık yalnız icra dairesine ödeyebileceğini ve işçiye yapılacak ödemenin geçerli olmayacağını bildirir.^[4] Ücretten aylık kesinti ise ayrı bir yolla, maaş haciz müzekkeresiyle istenir.^[5]

İşveren işçiye borcu olmadığını ya da tazminatı ihbarnameden önce ödediğini ileri sürüyorsa, bunu tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirir. İş sözleşmesi hala sürüyorsa ve tazminat doğmamışsa bildirilecek durum budur. Süresinde itiraz edilmezse borç işverenin zimmetinde sayılır, ikinci ihbarnameye de yedi gün içinde itiraz edilmezse işverene 15 gün içinde ödeme yapması ya da menfi tespit davası açması bildirilir.^[6]

İhbarnameden sonra tazminatı işçiye ödeyen işveren, aynı parayı icra dairesine bir kez daha ödemek zorunda kalabilir. Maaş müzekkeresinde de Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, müzekkereye bir hafta içinde cevap vermeyen işveren şirketin dosyaya borçlu olarak eklenmesini ve araçlarının haczini hukuka uygun bulan bölge adliye mahkemesi kararını onadı; sorumluluğun yalnız görevli personelde olduğu savunmasını ise bölge adliye mahkemesi kabul etmemişti.^[7]

Birden Fazla Haciz Varsa Paylaştırma Sırası

Tazminat bütün alacakları karşılamıyorsa icra dairesi bir sıra cetveli yapar ve alacaklılar iflas halindeki sıralarına göre yerleştirilir.^[8] Aile hukukundan doğan ve nakden ödenmesi gereken nafaka alacakları birinci sıradadır, ama yalnız son bir yıl içinde tahakkuk etmiş kısım için.^[9] Bu bir yıl, haciz talebi tarihinden geriye doğru sayılır.

Nafaka önceliği bu yüzden bütün birikmiş borcu kapsamaz. Bir yıldan eski nafaka borcu dördüncü sıraya, yani adi alacakların arasına düşer. Nafaka ilamına dayanan alacaklı ise önce takip işlemlerini tamamlamak zorunda olmadan, kötü niyet hali dışında, ilk hacze aynı derecede iştirak edebilir.^[10]

Rakamlı bir örnek sıranın etkisini gösterir. Net kıdem tazminatı 240.000 TL olan bir işçinin dosyasında üç haciz bulunsun ve adi alacaklılardan A’nın haczi B’den önce gelsin, B hacze iştirak etmemiş olsun.

B’nin 36.000 TL’si açıkta kalır ve işçiye bir şey ödenmez. Aynı borçlar aylık net 40.000 TL ücretten tahsil edilseydi kesinti ayda 10.000 TL olurdu ve A’nın alacağı ancak 15 ayda kapanırdı. Tazminatın tek seferde ve sınırsız haczi, alacaklıların bu ödemeyi neden yakından izlediğini açıklıyor. İşverenin ödemediği tazminat için ise işçinin başvurabileceği tahsil yolları ayrıca sıralanır.

Ücret haczinde ise nafaka alacaklısı dörtte bir sınırıyla bağlı değildir. İş Kanunu’nun 35. maddesi nafaka borcu alacaklılarının haklarını saklı tutar.

Vergi ve SGK Borcu İçin Tazminata Haciz

Vergi dairesi ya da SGK icra dairesine gitmeden, 6183 sayılı Kanun’a göre kendi haciz bildirisini işverene gönderir. SGK prim alacakları da birkaç madde dışında bu kanuna göre takip edilir.^[11] Bildiriyi alan işverenin itiraz süresi burada da yedi gündür, süre kaçarsa bir yıl içinde genel mahkemede menfi tespit davası açabilir.^[12]

Kamu alacağında aylık gelirler için ayrı bir oran vardır. Ücret ve aylıkların en az dörtte biri, en çok üçte biri haczedilir, asgari ücreti aşmayan aylık gelirin ise onda birinden fazlası haczedilmez.^[13] Bu oranlar da aylık gelir içindir, toplu ödenen kıdem tazminatı maddede sayılmaz.

Banka Hesabına Yatan Kıdem Tazminatı

Tazminat işçinin banka hesabına geçtikten sonra artık bir mevduat alacağıdır ve bankaya gönderilen haciz ihbarnamesiyle haczedilebilir. Haciz ihbarnamesi bankanın şubesine ya da bütün şubeleri kapsayacak şekilde genel müdürlüğüne tebliğ edilir.^[14] Hesabın maaş hesabı olması tazminata koruma kazandırmaz.

Maaş hesabındaki koruma ücret kısmı içindir ve hesaptaki paranın hangi kaynaktan geldiği bankanın kayıtlarından ayrıştırılır. Aynı hesaba ücret, kıdem tazminatı ve başka paralar yatıyorsa, ücretin dörtte birini aşan kesintiye itiraz eden kişi bu ayrımı hesap dökümüyle göstermelidir. Yatış tarihi ve açıklaması bu yüzden önemlidir.

Haczedilmezlik Şikayeti ve Süresi

İcra dairesinin haczi kanuna aykırıysa icra mahkemesine şikayet yoluna gidilir ve şikayet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır.^[15] Kıdem tazminatının kendisine yönelik bir haczedilmezlik şikayetinin dayanağı yoktur. Şikayet, tazminatla birlikte haczedilen ve kanunla korunan bir ödeme için anlam taşır.

Yargıtay her ay tekrarlanan ek ödeme kesintisinde şikayetin yedi günlük süreye bağlı olmadığını kabul etti ve gerekçesinde ödemelerin bir defaya mahsus olmadığını vurguladı.^[16] Kıdem tazminatı tam da bir defalık ödeme olduğundan bu gerekçeye dayanmak güvenli değildir. Kesinti dekontunu gördüğünüz gün süreyi başlamış sayın.

Şikayetten önce kontrol edilecek noktalar şunlardır:

1. Kesilen paranın içinde son ayın ücreti var mı, varsa dörtte biri mi alınmış
2. İş kazası tazminatı ya da işsizlik ödeneği aynı hesaptan haczedilmiş mi
3. Haciz tutarı dosya borcu, faiz ve masrafları aşıyor mu
4. Borçlu daha önce ücretinin tamamının haczine razı olduğunu yazmış mı (İİK m.83/a uyarınca önceden yapılan böyle bir anlaşma geçersizdir)

Borç, faiz ve masraf karşılandıktan sonra artan kısım işçiye aittir. Dosya kapandığı halde haciz sürüyorsa icra dairesinden haczin kaldırılması istenir.

Kıdem Tazminatı Haczi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Haciz yazısı geldiğinde işçilerin ve işverenlerin en sık sorduğu sorular aşağıda.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve her dosyanın haciz tarihleri, alacak türleri ve sıra durumu farklıdır. Dosyanıza özgü bir adım atmadan önce bir avukata danışmanızı öneririz.