Maaş Haczine İcra Mahkemesine Şikayet ve Kesinti İtirazı

İşçinin maaşına haciz, ücretin tamamına değil bir bölümüne konabilir ve işverenin yaptığı her kesinti kanuna uygun olmak zorunda değildir. Kesinti fazla yapılmışsa ya da maaş dışı bir ödemeye dokunulmuşsa borçlunun elinde icra mahkemesine şikayet yolu vardır.

İşçi ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez.^[1] Uyuşmazlıkların çoğu bu oranın kendisinden değil, neyin ücret sayıldığından ve kesintinin nasıl kanıtlanacağından çıkar. Şikayet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır; takipten önce verilen ve ücretin haczine izin veren anlaşmalar geçersizdir. Vergi ya da SGK borcu için konan hacizde ise 6183 sayılı Kanun’daki oranlar uygulanır.

Maaş Haczinin Kanuni Dayanakları

İcra ve İflas Kanunu, maaş ve ücretlerin borçlunun ve ailesinin geçimi için icra memurunca lüzumlu görülen miktar düşüldükten sonra haczedilebileceğini söyler. Aynı madde haczedilecek miktarın dörtte birinden az olamayacağını ekler.^[2]

İşçi için üst sınır İş Kanunu’ndadır. Ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve başkasına devredilemez, ancak işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakimin takdir edeceği miktar bu paraya dahil edilmez. Nafaka alacaklılarının hakları saklıdır.^[3]

İşverenin görevi ayrıca düzenlenmiştir. İcra dairesinden gelen yazının muhatabı şunlarla yükümlüdür:^[4]

• Haczin uygulandığını ve borçlunun ücret miktarını en geç bir hafta içinde bildirmek
• Borç bitene kadar kesilen parayı dairenin yazısına göre tutup göndermek

Uymayan işverenin kesmediği para, ayrıca dava gerekmeden işverenden alınır.^[5]

Kesinti Hesabının Kontrolü: Örnek Bordro

Hesabı kontrol etmek için önce haczin dayandığı net ücreti bordrodan okumak gerekir. Aşağıdaki rakamlar örnek amaçlıdır ve tek bir haciz dosyası bulunduğu varsayılmıştır.

Kesinti üst sınırı aşıyorsa ilk iş, hangi kalemlerin ücret olarak hesaba katıldığını bordro ve dekontlarla göstermektir. Bölge Adliye Mahkemesi bir kararında ikramiyenin de ücretten sayıldığını kabul etmiştir, bu yüzden ikramiye ve benzeri ödemelerin aynı sınıra tabi olup olmadığı ayrıca kontrol edilir. Hesaba yatan para kıdem tazminatıysa durum ayrı yazıda ele alınıyor.

İcra Mahkemesine Şikayet: Süre ve Yargılama

İcra dairesinin işlemi kanuna aykırıysa ya da olaya uygun değilse icra mahkemesine şikayet edilir. Şikayet süresi işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür.^[6] Bir hakkın yerine getirilmemesi ya da sebepsiz sürüncemede bırakılması halinde ise her zaman şikayet edilebilir.^[7]

İcra mahkemesine götürülen işler ivedi sayılır ve basit yargılama usulü uygulanır. Duruşma yapılmazsa mahkeme dosyanın kendisine gelmesinden itibaren en geç on gün içinde karar verir.^[8]

Şikayet kabul edilirse mahkeme işlemi bozar ya da düzeltir.^[9] Süre öğrenme tarihinden başladığı için, kesintiyi gösteren ilk bordronun ya da haciz yazısının ele geçtiği günü not etmek önemlidir.

Maaş Hesabındaki Para Hangi Ödemeden Geliyor?

Maaşın yattığı banka hesabına haciz konulduğunda tartışma, hesaptaki paranın maaş mı yoksa başka bir kaynak mı olduğunda toplanır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin bir kararında borçlu, maaş hesabına sıraya girmeden kesinti yapıldığını ve maaş dışı ödemelerin de haczedilemeyeceğini ileri sürmüştü.^[10]

Bölge Adliye Mahkemesi, bankanın cevabına dayandı. Hesapta yalnızca maaşın yattığı bir hesap türü yoktu, hesaba maaş dışında da para gelebiliyordu, icraya gönderilen 901,90 TL maaş dışı tutardı. Mahkeme, maaş dışındaki tutarın 4857 sayılı Kanun’un 35. maddesi kapsamında kaldığının dosya kapsamıyla ispatlanamadığını belirtti ve Yargıtay bu kararı onadı.

Bu karar bir dersi gösterir. Hesabı ayrı tutmayan borçlunun, paranın maaş olduğunu hesap hareketleriyle kendisinin kanıtlaması beklenir.

Maaşı yalnızca ücret yatırılan ayrı bir hesapta tutmak, şikayette ispat yükünü hafifleten en sade önlemdir.

Muvafakat ve İkramiye: Önceden Verilen Rızanın Sınırı

Maaşın tamamına kesinti yapılmasına takipten önce rıza göstermek, kanun sınırlarını kural olarak ortadan kaldırmaz. İcra ve İflas Kanunu, maaş ve ücretlerin haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmaları geçersiz sayar. Takip başladıktan sonra icra dairesinde verilen muvafakat ise geçerli sayılır.^[11]

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi önüne gelen bir olayda bir fabrikada çalışan işçi, ikramiyelerinin tamamının kesilmesi yönünde muvafakat vermişti. Bölge Adliye Mahkemesi muvafakat gereği ikramiyenin tamamına konulan haczin İİK m.83/a uyarınca geçersiz olduğunu, ikramiyenin en fazla dörtte birinin haczedilebileceğini kabul etti ve fazlası için haczi kaldırdı, Yargıtay da bu kararı onadı.^[12]

Aynı karar bir sınırı da gösterir. Bölge Adliye Mahkemesi, şikayet tarihine kadar kesilmiş paraların icra dairesinden geri alınamayacağını ve bunun ayrı bir dava konusu olduğunu belirtmiştir.

Fazla Kesilen Paranın Geri Alınması

Haczin sınırı aşan kısmı kaldırmak ile aşan kesintiyi geri almak birbirinden ayrı taleplerdir. Yukarıdaki kararda Bölge Adliye Mahkemesi, kesintilerin iadesinin icra dairesinde değil, borçlunun genel mahkemede açacağı bir istirdat davasında tartışılması gerektiğini söylemiştir.

Bu nedenle şikayet dilekçesinde haczin kaldırılması, dava aşamasında ise kesilen paranın iadesi ayrı ayrı planlanmalıdır. Hangi kesintinin kime yapıldığını gösteren icra dosyası dökümü ve işverenin ödeme yazısı iade davasının temel delilleridir. Haciz dışı kesintilerin gerekçesi ise başka ölçütlerle denetlenir.

Kamu Borçlarında Farklı Oran

Haciz vergi ya da SGK gibi kamu alacağı için konmuşsa özel kanunlar uygulanır. Kamu alacaklarında haczolunacak miktar ücretin üçte birinden çok, dörtte birinden az olamaz.^[13]

Asgari ücreti aşmayan aylık gelirlerin onda birinden fazlası haczolunamaz.^[14] Haciz yazısında hangi kanuna dayanıldığı yazıldığından, kesinti oranını tartışmadan önce bu kayda bakmak gerekir.

Şikayet Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin köşeli alanlar doldurularak kullanılabilir. Dilekçe, haczi yapan icra dairesinin bulunduğu yerdeki icra hukuk mahkemesine verilir.

Dosyayı Hazırlarken Belge Kontrol Tablosu

Sık Sorulan Sorular

Aşağıdaki cevaplar genel hukuki çerçeveyi anlatır ve dosyanızın delillerine göre değişebilir.

Bu yazıdaki bilgiler genel nitelikte olup her icra dosyasında haciz tarihi, alacak türü ve işyeri uygulaması farklıdır. Kesinti için bir adım atmadan önce dosyanızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.