SGK’nın uyguladığı idari para cezasına karşı itiraz, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde cezayı veren Kurum birimine yapılan yazılı bir başvurudur ve takibi durdurur.[1] Kurum itirazı reddederse ret kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesine gidilir.
Ceza itiraz edilmeden tebliğden sonraki 15 günde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir ve ödeme dava hakkını etkilemez. Bildirge yasal süreden sonra 30 gün içinde kendiliğinden verilmişse ceza dörtte bire iner; bu indirim denetim tespitine dayanan cezalarda ve prim belgesi cezasında uygulanmaz. Tutarı yasal parasal sınırı geçmeyen cezalarda idare mahkemesinin kararı kesindir.
İçindekiler8 başlık
Cezanın Türünü ve Ölçüsünü Okumak
İtirazın gücü, ceza yazısında hangi fıkra ve bendin gösterildiğine bağlıdır. Çünkü her bendin ceza ölçüsü ve indirim imkanı farklıdır.
| Fiil | Dayanak | Ceza ölçüsü | Kendiliğinden verme indirimi |
|---|---|---|---|
| İşe giriş bildirgesinin süresinde ya da usulüne uygun verilmemesi | m.102/1-a(1) | Her sigortalı için asgari ücret | Var |
| Bildirgenin verilmediğinin denetim veya kurum kayıtlarıyla tespiti | m.102/1-a(2) | Her sigortalı için asgari ücretin 2 katı | Yok |
| Tespitten sonra bir yıl içinde yine bildirge verilmemesi | m.102/1-a(3) | Her sigortalı için asgari ücretin 5 katı | Yok |
| İşyeri bildirgesinin verilmemesi | m.102/1-b | Defter türüne göre asgari ücretin 3, 2 veya 1 katı | Var |
| Prim belgesinin süresinde ya da usulüne uygun verilmemesi | m.102/1-c | Sigortalı başına aylık asgari ücretin beşte biri, belge başına 2 katı sınırıyla | Sayılmamış |
Kendiliğinden verme indirimi için şu şartlar birlikte aranır:[2]
- Bildirge ya da belge yasal süreden sonra 30 gün içinde verilmiş olmalıdır.
- Ceza tebligatı izleyen günden itibaren 15 günde ödenmiş olmalıdır.
- Ceza a, b, g, h veya j bentlerinden birine dayanmalıdır.
- Ceza mahkeme kararına, denetim tespitine veya kurum kayıtlarına dayanmamalıdır.
Prim belgesi cezası (c bendi) indirim bentleri arasında yer almadığı için “belgeyi 30 gün içinde verdim” savunması bu cezada indirim sağlamaz. Aynı savunma bildirge cezasında ise ceza ölçüsünü dörtte bire indirir.
On Beş Günlük Sürenin İşleyişi
Süre, ceza yazısının tebliğ edildiği günü izleyen günden başlar. Bu yüzden dilekçeden önce tebligat zarfındaki, e-tebligat kaydındaki veya imzalı alındıdaki tarih bulunur ve ispat belgesi olarak saklanır.
Kanun üç yolu yan yana koyuyor. Ceza tebliğden sonraki 15 günde ya ödenir ya da aynı sürede Kuruma itiraz edilir, ceza itiraz edilmeden önce peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir.[3] Peşin ödeme yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez, ancak ödeme yapılmadan itiraz edilmişse takip itirazın sonucuna kadar durur. Kuruma itiraz etmeden, tebliğden itibaren 30 gün içinde doğrudan idare mahkemesinde dava açmak da mümkündür.[4]
10 yıllık zamanaşımı da dilekçede ayrı bir başlık olarak kontrol edilir. Süre, fiilin işlendiği tarihten başlar ve ceza bu sürenin içinde tahakkuk etmelidir.[5]
Doldurulabilir İtiraz Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki metin, bildirgenin süresinde verildiği ve Kurumun tespitinin yanlış olduğu bir olay için kurulmuştur. Köşeli parantezler kendi dosyanıza göre değiştirilir, geçmeyen maddeler silinir.
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU […] SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ’NE
([…] Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürlüğü aracılığıyla)
İTİRAZ EDEN: [Unvan veya ad soyad], vergi no / TCKN: […], adres: […]
İŞYERİ SİCİL NO: […]
KONU: [Ceza yazısı tarihi] tarih ve [sayı] sayılı idari para cezasına itirazdır.
TEBLİĞ TARİHİ: […]
AÇIKLAMALAR:
1. Müdürlüğünüzün [tarih] tarih ve [sayı] sayılı yazısıyla, 5510 sayılı Kanun m.102/1-[bent] uyarınca [fiil: ör. X sigortalının işe giriş bildirgesinin verilmediği] gerekçesiyle […] TL idari para cezası uygulanmış, yazı [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. İtiraz, tebliğden itibaren 15 gün içinde yapılmaktadır. (Delil: tebliğ belgesi)
2. Ceza yazısında anılan [Ad Soyad] [tarih] tarihinde işe başlamış, işe giriş bildirgesi işe başlamadan önce [tarih] tarihinde Kuruma verilmiştir. Kurum sistem kaydı bildirgenin süresinde verildiğini göstermektedir. (Delil: sigortalı işe giriş bildirgesi, sistem çıktısı)
3. [Alternatif] Ceza yazısındaki işyeri sicil numarası, sigortalı kimliği veya dönem bilgisi dosyadaki belgelerle uyuşmamaktadır. [Hangi bilginin neden yanlış olduğu yazılır.] (Delil: işyeri bildirgesi, ceza yazısı)
4. [Alternatif] Bildirge yasal süreden sonra, Kurum tespitinden önce ve 30 gün içinde kendiliğinden verilmiş olup ceza, 5510 sayılı Kanun m.102/2. fıkra uyarınca dörtte bir oranına karşılık gelen tutar üzerinden uygulanmalıdır. (Delil: bildirge gönderim kaydı)
5. Fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıllık zamanaşımı süresi [dolmuştur / dolmamıştır]. İtirazın takibi durduracağı kanunun açık hükmündendir.
HUKUKİ NEDENLER: 5510 sayılı Kanun m.102, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM:
Açıklanan nedenlerle itirazımın kabulüne, [tarih] tarih ve [sayı] sayılı idari para cezasının kaldırılmasına, kabul edilmediği takdirde cezanın hukuka uygun tutara indirilmesine ve itiraz sonuçlanıncaya kadar takip ve tahsil işlemlerinin durdurulmasına karar verilmesini saygıyla arz ederim.
[Tarih] – [Ad Soyad / Unvan] – [İmza, kaşe]
EKLER: ceza yazısı ve tebliğ belgesi, işe giriş bildirgesi ve sistem çıktısı, işyeri bildirgesi, imza sirküleri veya vekaletname, [diğer belgeler]
Dilekçenin ikinci ve dördüncü maddeleri birbirinin alternatifidir: bildirge süresinde verildiyse indirim savunması, verilmediyse süre ve indirim savunması öne çıkar. İkisini birden iddia etmek dilekçenin inandırıcılığını düşürür.
İtiraz Gerekçesini Belgeyle Eşleştirmek
İtiraz dilekçeleri çoğunlukla belge eksikliğinden kaybedilir, gerekçe zayıf olduğundan değil. Aşağıdaki eşleştirme dosyayı toplarken kontrol listesi olarak kullanılır. İş sağlığı cezalarında belge toplama mantığı için işyeri hekimi ve uzman zorunluluğu yazısına bakılabilir.
| İleri sürülen gerekçe | Gerekli belge |
|---|---|
| Bildirge süresinde verildi | Gönderim tarih ve saatini gösteren sistem çıktısı, onaylı bildirge |
| Sigortalı o gün işe başlamadı | İşe başlama yazısı, iş sözleşmesi, giriş kartı kaydı, ücret ödeme belgesi |
| Kişi işçi değil, bağımsız çalışıyor | Faturalar, vergi kaydı, hizmet sözleşmesi |
| Ceza yazısındaki bilgiler yanlış | Ceza yazısı ile işyeri sicil ve sigortalı kayıtlarının karşılaştırma tablosu |
| Kendiliğinden verme indirimi | Belgenin 30 gün içinde verildiğini ve tespitten önce olduğunu gösteren kayıt, ödeme dekontu |
| Zamanaşımı | Fiil tarihi ile tebliğ tarihini yan yana gösteren zaman çizelgesi |
Ret Sonrası İdare Mahkemesi Aşaması
Kurum itirazı reddederse ret kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurulur, bu süre kaçırılırsa ceza kesinleşir.[6] Mahkemeye başvuru takip ve tahsili durdurmaz, tebliğden itibaren 15 günde ödenmeyen ceza gecikme cezası ve gecikme zammıyla tahsil edilir.[7] Bu yüzden dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenir, bunun şartı telafisi güç zarar ile açık hukuka aykırılığın birlikte bulunmasıdır.[8]
Kurum itiraza hiç cevap vermezse İdari Yargılama Usulü Kanunu’na göre 30 günün sonunda istek reddedilmiş sayılır.[9] Danıştay’a gelen dosyalarda “itirazın zımnen reddi” işlemlerinin dava konusu yapıldığı görülüyor. Temkinli yol, zımni ret tarihinden itibaren de 30 gün içinde dava açmaktır.
Küçük Cezalarda Kesin Karar
Bu davaların belirgin bir özelliği kanun yolu sınırıdır. Konusu yasal parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında idare mahkemesinin kararı kesindir ve istinafa gidilemez.[10] Sınır her yıl yeniden değerleme oranıyla artar ve istinaf yolunun açık olup olmadığı davanın açıldığı tarihteki sınıra göre belirlenir.[11]
Danıştay 10. Daire, bir bölge idare mahkemesinin karar yılındaki sınırı esas alıp istinaf başvurusunu incelemeden reddetmesini hukuka aykırı buldu. Dava 2022’de açıldığı için 2022 sınırı esas alınmalı, ceza tutarı bu sınırı aştığı için esas incelemesi yapılmalıydı.[12]
Başka bir dosyada ise tutarın davanın açıldığı yılın sınırını aşmaması üzerine istinaf başvurusunun incelenmemesi Danıştay’ca gerekçeli olarak onandı.[13]
Rakamlı Örnek: Üç Sigortalı İçin Ceza Farkı
Bir işyerinin üç işçisi için bildirge verilmediğini düşünelim ve aylık asgari ücrete A diyelim. Aynı eksiklik, Kurumun öğrenme biçimine göre çok farklı bir tutara dönüşür.
| Durum | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| İşveren bildirgeyi yasal süreden sonra 30 gün içinde kendiliğinden verir, cezayı 15 günde öder (a/1) | 3 x A x 1/4 | 0,75 A |
| Denetim tespit eder (a/2) | 3 x 2A | 6 A |
| Aynı ceza tebliğden itibaren 15 günde peşin ödenir | 6A x 3/4 | 4,5 A |
| Tespitten sonra bir yıl içinde yine bildirge verilmez (a/3) | 3 x 5A | 15 A |
Tespite dayanan cezada kendiliğinden verme indirimi uygulanmaz, bu nedenle ikinci satır ile birinci satır arasındaki fark, itirazın fiil mi yoksa tespit mi olduğu sorusunda düğümlenir. Gerçek tutar için yürürlükteki asgari ücret ve ceza yazısındaki hesap kullanılır. Engelli çalıştırma yükümlülüğünden doğan cezada itiraz yolu kendi yazısında işleniyor.
SGK İdari Para Cezasına İtiraz Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgi verir, belirli bir ceza kararı hakkında hukuki görüş değildir. Tebliğ edilmiş bir cezanız varsa 15 günlük süre dolmadan dosyanızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Kanun m.102, son fıkralar ↩
- 5510 sayılı Kanun m.102/2. fıkra ↩
- 5510 sayılı Kanun m.102, peşin ödeme fıkrası ↩
- Danıştay 10. Daire, E.2021/5648 K.2023/3639, 15.06.2023 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.102, zamanaşımı fıkrası ↩
- 5510 sayılı Kanun m.102, itiraz fıkrası ↩
- 5510 sayılı Kanun m.102, tahsil fıkrası ve m.89 ↩
- 2577 sayılı Kanun m.27/2 ↩
- 2577 sayılı Kanun m.10/2 ↩
- 2577 sayılı Kanun m.45/1 ↩
- 2577 sayılı Kanun ek m.1/2, 7550 sayılı Kanunla değişik ↩
- Danıştay 10. Daire E.2025/3234 K.2025/3614, 09.09.2025 (bozma). Gerekçe Danıştay’a aittir. ↩
- Danıştay 10. Daire E.2025/5181 K.2025/7135, 30.12.2025 (onama). Gerekçe Danıştay’a aittir. ↩