İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı zorunluluğu, en az bir çalışanı olan her işvereni bağlar ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 6. maddesinden doğar. Tehlike sınıfı ile çalışan sayısı yükümlülüğün varlığını değil, aylık hizmet süresini, tam gün görevlendirme gerekip gerekmediğini ve cezanın hangi oranda artırılacağını belirler.
Asgari süre, çalışan sayısının tehlike sınıfına göre belirlenen dakikayla çarpılmasıyla bulunur ve görevlendirme İSG-KATİP’te en geç beş gün içinde onaylanmadıkça geçerli sayılmaz. Görevlendirme yapılmazsa her kişi için ayrı idari para cezası verilir ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır. İş kazası davasında ise eksiklik, kazayla bağlantısı kurulabildiği ölçüde işverenin kusuruna yansır.
İçindekiler10 başlık
Yükümlülüğün Kanuni Dayanağı ve Erteleme Süreci
Kanunun 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, işverene iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme borcu yükler. On ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde bunlara ek olarak diğer sağlık personeli de görevlendirilir.[1] Tam süreli işyeri hekimi çalıştırılan işyerinde diğer sağlık personeli zorunlu değildir.
Kamu kurumları ile 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için yürürlük tarihi kanunun 38. maddesinde defalarca ertelendi. Son erteleme tarihi olan 31.12.2024 ibaresini Anayasa Mahkemesi 22.07.2025 tarihli, E.2024/54 K.2025/163 sayılı kararıyla iptal etti ve iptal 09.12.2025’te yürürlüğe girdi.[2] Bugün kanunda bu işyerleri için ayrı bir erteleme tarihi bulunmuyor.
Görevlendirme süresi hesaplanırken 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler çalışan sayısına katılmaz.[3] İşyerinin tehlike sınıfı ise SGK işyeri kaydındaki faaliyet koduna bağlı tebliğden çıkar ve o işyerinde yapılan asıl iş esas alınır.[4]
Tehlike Sınıfına Göre Asgari Hizmet Süresi
Asgari süre, çalışan sayısının tehlike sınıfına göre belirlenen dakika ile çarpılmasıyla bulunur. Aşağıdaki tablo iki yönetmeliğin 12. maddelerindeki dakika değerlerini ve tam gün görevlendirme eşiklerini bir arada gösteriyor.
| Tehlike sınıfı | İş güvenliği uzmanı (çalışan başına aylık) | Uzmanda tam gün eşiği | İşyeri hekimi (çalışan başına aylık) | Hekimde tam gün eşiği |
|---|---|---|---|---|
| Az tehlikeli | 10 dakika | Her 1000 çalışan | 5 dakika | Her 2000 çalışan |
| Tehlikeli | 20 dakika | Her 500 çalışan | 10 dakika | Her 1000 çalışan |
| Çok tehlikeli | 40 dakika | Her 250 çalışan | 15 dakika | Her 750 çalışan |
Kaynak: İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik m.12 ile İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik m.12.[5]
Üç Farklı İşyeri İçin Hesap Örneği
Otuz çalışanı olan az tehlikeli bir büroda uzman için ayda 300 dakika (5 saat), hekim için 150 dakika (2,5 saat) hizmet gerekir. 140 çalışanlı tehlikeli sınıftaki bir metal atölyesinde bu süreler 2.800 dakika (46 saat 40 dakika) ve 1.400 dakikaya (23 saat 20 dakika) çıkar.
Altı yüz çalışanlı çok tehlikeli bir şantiyede hesap değişir. Her 250 çalışan için bir tam gün uzman gerektiğinden iki tam gün uzman görevlendirilir, kalan 100 çalışan için 4.000 dakikalık (66 saat 40 dakika) ek uzman süresi aranır. Hekimde 750 eşiği aşılmadığından tam gün zorunluluğu doğmaz, 9.000 dakikalık (150 saat) kısmi süre yeterlidir.
Hesaplanan zorunlu süre, kamu dışındaki işyerlerinde bölünerek birden fazla kişiye verilemez.[6] 46 saatlik uzman süresini iki ayrı uzmana yarı yarıya paylaştırmak bu yüzden yönetmeliğe aykırıdır.
Görevlendirme Yolları ve İSG-KATİP Onayı
İşveren hizmeti dört yoldan biriyle karşılar. Nitelikli bir çalışanını görevlendirir, ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) ya da ÇASMER’den hizmet alır, gerekli belgeye sahipse görevi kendisi üstlenir.[7] Dördüncü yol yalnız 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerine açıktır: Bakanlığın ilan ettiği eğitimi tamamlayan işveren ya da işveren vekili, işe giriş ve periyodik muayeneler hariç hizmetleri kendisi yürütebilir.
Hangi yol seçilirse seçilsin sözleşme ya da görevlendirme belgesi İSG-KATİP’teki örneğe uygun hazırlanır ve taraflarca en geç beş gün içinde sistemden onaylanır. Onaylanmayan görevlendirmede hekim veya uzman göreve başlatılamaz ve kanundaki yetkilerini kullanamaz.[8] Kağıt üzerinde imzalı bir OSGB sözleşmesi, sistem onayı yoksa denetimde görevlendirme sayılmaz.
Süreç sonradan da takip ister. Sözleşme feshedilir ya da geçerliliğini yitirirse durum beş iş günü içinde Genel Müdürlüğe bildirilir, izin veya hastalık nedeniyle değişiklik 30 günü aşarsa bu da bildirilir.[9] Görevlendirilen kişiye İSG çalışması yaptığı süre içinde başka görev verilemez, bu yasak özellikle kendi çalışanını görevlendiren işverenler için önem taşır.
Belge Sınıfı ve Yazılı Bildirim Zinciri
Uzmanın belge sınıfı tehlike sınıfına uymak zorundadır. Çok tehlikeli işyerinde (A), tehlikeli işyerinde en az (B), az tehlikeli işyerinde en az (C) sınıfı belge aranır.[10] Kanun bu uyumsuzluğu cezalandırırken “belirlenen nitelikte” görevlendirme yapılmamasını esas aldığı için yanlış sınıftan uzman çalıştırmak da aynı bent kapsamında cezaya konu olabilir.
Hekim ve uzman tespit ettikleri eksiklikleri işverene yazılı bildirir ve bunların giderilmesinden işveren sorumludur.[11] Hayati tehlike içeren bir eksiklik giderilmezse bildirim Bakanlığa ve sendika ya da çalışan temsilcisine yapılır, bu bildirimi yapan hekim veya uzmanın sözleşmesi bu sebeple feshedilirse işveren bir yıllık sözleşme ücretinden az olmayan tazminat öder.
İdari Para Cezasının Hesaplanma Yöntemi
Hekim veya uzman görevlendirmeyen işverene görevlendirmediği her kişi için ayrı idari para cezası verilir ve aykırılık sürdükçe ceza her ay aynı miktarda tekrarlanır. Kanundaki taban tutar kişi başına 5.000 TL, diğer sağlık personeli için 2.500 TL’dir.[12] Bu tutarlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranıyla artırılarak uygulanır, bu yüzden cezanın güncel karşılığı kanun metnindeki rakamdan yüksektir.[13]
Taban tutar ayrıca çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre aşağıdaki oranlarda artırılır.
| Çalışan sayısı | Az tehlikeli | Tehlikeli | Çok tehlikeli |
|---|---|---|---|
| 10’dan az | Artış yok | %25 | %50 |
| 10-49 | Artış yok | %50 | %100 |
| 50 ve üzeri | %50 | %100 | %200 |
Kaynak: 6331 sayılı Kanun m.26/3. Çalışan sayısıyla çarpılarak verilen cezalarda bu artış uygulanmaz (m.26/5), ancak hekim ve uzman cezası çalışan başına değil görevlendirilmeyen kişi başına hesaplandığı için artış bu cezada işler.
140 çalışanlı tehlikeli atölyede ne hekim ne uzman varsa kanun tabanıyla hesap şöyle yapılır: 2 kişi × 5.000 TL × 2 (%100 artış) = 20.000 TL. Bu tutar aykırılığın sürdüğü her ay yeniden doğar ve uygulamada yılın yeniden değerleme oranıyla güncellenmiş taban üzerinden kesilir. Bildirimin geciktirilmesine bağlı cezalar için iş kazası bildirim yükümlülüğü ve idari para cezası ayrıca incelenmelidir.
Cezayı Çalışma ve İş Kurumu il müdürü gerekçeli olarak verir, tebliğden itibaren 30 gün içinde ödenir.[14] Karara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir, bu süre kaçırılırsa ceza kesinleşir.[15]
İş Kazası Davasında Eksikliğin Kusura Etkisi
İşverenin iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi alma borcu Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesinden de doğar ve bu borca aykırılıktan doğan zarar sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir.[16] Hekim veya uzman bulundurmamak bu borcun ihlalidir, ancak tazminat için ihlal ile zarar arasında illiyet bağı aranır.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin onadığı bir dosyada, şantiyede kalp krizi geçirerek ölen işçinin yakınları işyerinde hekim ve uzman bulunmadığını ileri sürmüştü. İlk derece mahkemesi, ölümün ani geliştiğini, işyerinde olayı tetikleyen bir durum saptanmadığını ve hekim bulunsa dahi müdahalesinin sonucu değiştiremeyeceğine dair bilirkişi görüşünü esas alarak davayı reddetmiş, Daire bu kararı onamıştır.[17]
Sonuç, sağlık gözetimi kağıt üzerinde kaldığında farklılaşıyor. Aynı Dairenin incelediği başka bir kalp krizi dosyasında bilirkişi heyeti, anjiyo geçirmiş ve ilaç kullanan sürücünün periyodik muayene formunda boy, kilo ve şikayet bilgilerinin bulunmadığını, “kalp hastalığı geçirmedi” diye işaretlendiğini tespit ederek etkin bir sağlık gözetimi kurulmadığı için işverene %20 kusur vermiş, işçiye %30 kusur ve %50 bünyesel etki oranı belirlemişti.[18] Daire kusura yönelik temyiz itirazlarını yerinde görmemiş, kararı yalnız SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değerinin hesaplanıp rücuya tabi kısmının tazminattan düşülmesi için bozmuştur.
İki karar arasındaki fark, eksikliğin zararla bağlantısının kurulup kurulamadığıdır. Hekim ve uzmanın varlığı tek başına sorumluluğu kaldırmaz, yokluğu da tek başına sorumluluk doğurmaz. Belirleyici olan, yapılması gereken muayene, ölçüm veya uyarının olayı önleyip önlemeyeceğidir. Kusur oranının nasıl belirlendiği ve rapora nasıl itiraz edildiği iş kazasında kusur oranı ve bilirkişi raporu yazısında görülebilir.
OSGB’nin İşverene Karşı Sorumluluğu
Hizmetin dışarıdan alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.[19] İşçiye karşı borçlu yine işverendir, ancak OSGB ile hekim ve uzman ihmallerinden dolayı hizmet sundukları işverene karşı sorumludur.[20] İşveren, ödediği tazminat için bu hükme dayanarak OSGB’ye başvurabilir ve ölüm ya da maluliyetle sonuçlanan kazada ihmali tespit edilen hekim veya uzmanın belgesi askıya alınır.
Denetimde ve Davada İstenen Kayıtlar
Hem idari denetimde hem kusur incelemesinde aynı belgeler sorulur. İdari para cezası kesilmişse itirazın süresi ve dilekçesi için SGK idari para cezasına itiraz yazısına geçilir. Aşağıdaki sıra, dosyayı hazırlarken eksik halkayı görmeye yarar.
- İSG-KATİP’te onaylanmış sözleşme veya görevlendirme belgesi ve onay tarihi
- Uzmanın belge sınıfının tehlike sınıfına uyduğunu gösteren belge
- Aylık sürenin karşılandığını gösteren ziyaret kayıtları
- Hekim ve uzmanın tespitlerini yazdığı onaylı defter ve işverenin bunlara verdiği cevaplar
- Risk değerlendirmesi, yıllık çalışma planı ve yıllık değerlendirme raporu
- İşe giriş ve periyodik muayene formları ile eğitim kayıtları
OSGB, sözleşme sona erdiğinde talep edilmese de bütün kayıt ve dosyaları işverene teslim etmekle yükümlüdür.[21] OSGB değiştiren işveren için bu teslim tutanağı, geçmiş dönem kayıtlarını ispatlamanın en kısa yoludur.
İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Uygulamada en sık karşılaşılan sorular ve kısa cevapları aşağıda.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Tehlike sınıfınız, süre hesabınız ya da hakkınızda verilen bir ceza veya açılan bir dava için belgelerinizi bir avukatla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.6/1-a ↩
- 6331 sayılı Kanun m.38/1-a-1 ve mevzuat.gov.tr yürürlük tablosu ↩
- 6331 sayılı Kanun m.6/4 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.9/2 ↩
- Yönetmelikler RG 29.12.2012 ve RG 20.07.2013, değişik m.12 ↩
- İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği m.14/2 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.6/1-a ↩
- İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği m.14/3 ve m.14/7 ↩
- İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği m.14/2 ve m.14/9 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.8/5 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.8/2 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.26/1-b ↩
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.26/2 ↩
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/2-3 ↩
- Y. 10. HD, E.2024/1634 K.2025/949, 21.01.2025 ↩
- Y. 10. HD, E.2026/4201 K.2026/3312, 30.03.2026 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.4/2 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.8/3 ↩
- İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği m.13 ↩