Ölüm İzni Hakkı: Kapsamı, Ücreti ve İzin Verilmezse Sonuç

Ölüm izni, 4857 sayılı Kanuna tabi işçiye anne, baba, eş, kardeş ya da çocuğunun ölümü halinde üç gün ücretli verilen izindir. Hakkın dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu’nun Ek 2. maddesidir ve işverenin ayrıca bir onay vermesine bağlı değildir.^[1]

Kapsam kanunda sayılan yakınlarla sınırlıdır; kayınvalide, kayınpeder, büyükanne, büyükbaba ve torun için bu izin doğmaz. İzin ücretli olduğu için o günlerin ücreti kesilemez ve izin süresi yıllık izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır. İzin verilmez ya da ücret kesilirse işçi beş yıllık zamanaşımı içinde ücret alacağını isteyebilir; ölüm belgesiyle desteklenen devamsızlıkta haklı sebep savunması ileri sürülebilir.

Ek 2. Maddenin Kurgusu

Hüküm tek cümlede dört unsur taşıyor. Tetikleyici olay ölüm, kapsama giren yakınlar anne, baba, eş, kardeş ve çocuk, süre üç gün, nitelik ise ücretli izindir. Aynı cümle evlenme ve evlat edinme için de üç gün, eşin doğum yapması için on gün veriyor.

Kanun izni “verilir” diye düzenliyor, “talep halinde” demiyor. Yine de işyerine ölümü haber vermek ve belgeyi sunmak, uyuşmazlıkta ispat bakımından işçinin işini kolaylaştırır.

Maddede bir üst sınır yok. Toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi daha uzun süre veriyorsa işçi lehine düzenleme ilkesi gereği genellikle o hükümden yararlanılır, bu yüzden önce sözleşmeye bakılır. Kanun, toplu sözleşme ve uygulama arasındaki sıra izin hakları yazısında topluca görülür.

Yakınlık Derecesine Göre Kapsam

Kanun yakınları sayarak belirliyor, genel bir “birinci derece” tanımı kullanmıyor. Aşağıdaki tablo ayrımı gösterir.

Sayılan yakınlar dışında kalan biri için kanundan doğan üç günlük hak yoktur. Bu durumda yıllık izin talebi, işverenin onayıyla ücretsiz izin ya da sözleşmedeki lehe düzenleme devreye girer.^[2]

Kamuda çalışan memur için kural farklıdır. 657 sayılı Kanun memura eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümünde isteği üzerine yedi gün izin tanır, bu işçi için geçerli süre değildir.^[3]

Ücretli Olmasının Pratik Anlamı

İzin ücretli olduğu için o günlerin ücreti kesilemez. İşveren günü devamsızlık olarak işlerse işçi, ücretin kanuna aykırı hesaplandığı iddiasıyla alacak talep edebilir.

Örnek: aylık brüt ücreti 30.000 TL olan ve 30 gün üzerinden hesap yapılan bir işçinin günlük ücreti 1.000 TL’dir. Üç gün ölüm izni için yapılan kesinti 3.000 TL eder ve bu tutar işçinin ücret alacağıdır (örnek rakamlardır, gerçek bordro işyerinin hesap yöntemine göre değişir).

Kanun iki etkiyi ayrıca yazıyor. Ek 2. maddede sayılan izin süreleri hafta tatili ücreti bakımından çalışılmış gün sayılır ve yıllık izin hakkının hesabında da çalışılmış gibi değerlendirilir.^[4] Ölüm izninin bu yüzden yıllık izin bakiyesinden düşülmemesi gerekir.

Üç Günün Sayımı

Kanun üç günün iş günü mü takvim günü mü olduğunu söylemiyor. Hafta tatili ya da resmi tatilin izin aralığına denk gelmesi halinde sayımın nasıl yapılacağı da metinde yok. Evlilik izninde de aynı soru çıkar; nikah günü hesabı örnekle gösteriliyor.

Bu konuyu doğrudan çözen 2023 sonrası bir Yargıtay kararına rastlanmadı. Sayım yöntemi çoğunlukla işyeri uygulamasından ve sözleşmeden çıkar, uyuşmazlık varsa sayımın hangi ölçüyle yapıldığı yazılı olarak sorulmalıdır. İşçinin kendi vefatında mirasçılara geçen kıdem tazminatı ise mirasçı payı ve dava yolu yazısının konusudur.

İzin Verilmediğinde Sonuçlar

Kanun izni verilmeyen işçi için tek bir yaptırım yazmıyor. Sonuç, olayın nasıl geliştiğine göre değişir.

Devamsızlık feshinde kanun, işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü işe gelmemesini haklı fesih sayıyor.^[5] Ek 2. madde kanuni bir izin hakkı verdiği için, ölüm belgesiyle desteklenen devamsızlıkta haklı sebep savunmasının güçlü olduğu söylenebilir, ancak bunu doğrudan ele alan güncel bir karar bulunamadı.

Haklı fesih hakkının süresi kısadır. Ücretin kanuna aykırı hesaplanması gibi II. bent halleri için fesih yetkisi, olayın öğrenildiği günden başlayan altı iş günü içinde kullanılır.^[6]

Ücretin ödenmemesi gibi süregelen hallerde ise Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, fesih hakkının ödeme yapılana kadar kullanılabileceğini kabul etmiştir.^[7]

İş Kanunu’nun idari para cezası hükümleri (m.102-104) Ek 2. maddenin ihlalini ayrıca saymıyor. Bu nedenle ölüm izni verilmemesi, kanun metni itibarıyla, doğrudan bir para cezası yaptırımına bağlanmış görünmüyor. Ancak ücret kesintisi kasten yapılmışsa m.102/a’daki ücreti kasten eksik ödeme cezası gündeme gelebilir.^[8]

Belge ve Kayıt Sırası

İzin uyuşmazlığında işçinin elinde olması gereken kayıtlar şunlardır.

1. Ölüm belgesi ya da e-Devlet’ten alınan nüfus kayıt örneği ile yakınlığı gösteren kayıt
2. İzin talebinin işverene iletildiğini gösteren yazı, e-posta ya da mesaj
3. İşverenin yanıtı ya da yanıtsız kaldığını gösteren kayıt
4. İzin dönemini kapsayan bordro ve puantaj
5. Varsa devamsızlık tutanağı ve fesih bildirimi

Ücret kesintisi varsa bordro ile banka dekontunun karşılaştırılması işin temelidir. Kesinti bordroda görünmüyorsa hesaba yatan net tutar farkı da delil olur.

Ölüm İzni Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel nitelikte bilgi verir. İşyerinizdeki sözleşme hükümleri, ölenin yakınlık derecesi ve elinizdeki belgeler sonucu etkilediği için uyuşmazlık çıktığında dosyanızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.