Mevsimlik İşçi Yeni Sezonda Çağrılmazsa: Dava Yolu ve İspat

Mevsimlik işçinin yeni sezonda çağrılmaması, dava açısından tek bir soruya bağlanır: sezon sonunda sözleşme feshedildi mi, yoksa yalnızca askıya mı alındı? Cevap iş güvencesi davasının, kıdem ve ihbar tazminatı talebinin ve süre hesabının nereden başlayacağını belirler.

Sezon bitince sözleşme kendiliğinden sona ermez; fesih tartışması çoğunlukla yeni sezon başladığında işçinin işe alınmamasıyla doğar. Çağrılmama fesih sayılırsa iş güvencesi için işyerinde en az otuz işçi ve altı aylık kıdem aranır, arabulucuya bir ay içinde başvurulur. Niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik işlerde yıllık izin hükümleri uygulanmaz.

Mevsimlik İşin Mahkemece Nitelendirilmesi

İş Kanunu mevsimlik işi tanımlamıyor. Kanun yalnızca mevsim ve kampanya işlerinin bazı hükümlerde ayrık tutulduğunu söylüyor, bu yüzden mahkeme işin niteliğine, işyerinin faaliyet takvimine ve işçinin çalışma düzenine bakıyor.

Uyuşmazlıkta ilk tartışma çoğu zaman işin mevsimlik olup olmadığı değil, işçinin hangi kanuna tabi olduğudur. Tarım işlerinde 50 ve daha az işçi çalıştıran işyerlerinde 4857 sayılı Kanun uygulanmaz.^[1] Bu istisna, tarım işçisinin yaptığı işin baskın niteliğine göre değerlendirilir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir dosyada, işveren işçinin belirli yıllarda mevsimlik tarım işçisi olduğunu ve o dönem için İş Kanunu’nun uygulanmayacağını savunduğu halde mahkemenin bu savunmayı araştırmamasını eksik inceleme saydı ve kararı bozdu.^[2]

Dosyada işverenin ilk savunması çoğu kez "mevsimlik tarım işi, kanun uygulanmaz" olur. Çalışılan her dönem için işyerindeki işçi sayısı ve işçinin fiilen yaptığı iş baştan belgelenmelidir.

Sezon Sonu: Askı mı, Fesih mi?

Sezon bitince iş sözleşmesinin kendiliğinden sona erdiği sonucu çıkmaz. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi bir kararında, mevsim sonunda sözleşmenin yeni sezona kadar askıya alındığı sonucuna varmıştır; bu yaklaşıma göre sezon sonu ayrılışına karşı işe iade istenemez.^[3]

Kanunun toplu işçi çıkarma maddesi de aynı mantığa dayanır. Mevsim ve kampanya işlerinde işten çıkarma işin niteliğine bağlı olarak yapılıyorsa toplu işçi çıkarma hükümleri uygulanmaz.^[4]

Fesih tartışması bu yüzden sezon başında çıkar. İşçi yeni sezonda çalışmak istediğini bildirmiş, işveren de almamışsa mahkeme önce sezonun fiilen hangi tarihte başladığını arar.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçinin işe başlama başvurusu sezon başladıktan sonra olumsuz karşılandıysa bunun işverenin feshi sayılacağını, sezon henüz başlamamışsa kıdem ve ihbar talebinin reddedileceğini belirterek dosyayı bozdu.^[5]

Çağrılmamanın Fesih Sayıldığı Dosya

Turizmde rehber olarak 1998’den beri sezonluk çalışan bir işçinin dosyasında, işveren her sezon öncesinde işçileri telefonla işe davet ediyordu. Ancak 2013 sezonunda davacıya böyle bir davet yapılmadı. Her sezon yeniden sözleşme yapılan işlerde sözleşme zinciri zincirleme belirli süreli sözleşme yazısında ayrıca incelenir.

İlk derece mahkemesi, davet yapılmamasını işverenin feshi saydı. Aksi yöndeki savunmaları somut delille ispatlanmamış buldu ve işçinin sezon başında zaten gelmeyeceği iddiasını "niyet okuma" olarak değerlendirdi.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, feshe ilişkin bölümün daha önce Yargıtay 7. Hukuk Dairesince onanarak kesinleştiğini belirtti ve dosyada fesih kabul edildiği için kıdem ile ihbar tazminatı yönünden karar verdi. Dosyanın bir geçmişi vardır: işçi sezon arasında kendi işyerini açmış, sözleşmeyi fiilen sona erdirdiği ileri sürülmüştü; Yargıtay çağrılmamanın fesih sayılacağı ilkesini esastan benimsemiş değildir.^[6]

Bu dosya bir ilke kararı olarak okunmamalı; pratik sonuç, işverenin her sezon uyguladığı çağrı usulünün delil değeridir. Çağrı geçmişte telefonla, mesajla ya da liste ile yapılıyorsa ve bu kez yapılmadıysa, işveren neden yapılmadığını ispatlamak zorunda kalır. Çalışmanın sözleşmede çağrıya bağlı kurulduğu dosyalar ise çağrı üzerine çalışma sözleşmesi uyuşmazlığı altında ayrıca görülür.

İş Güvencesi, Süre ve Dava Yolu

Çağrılmama fesih sayılırsa iş güvencesi şartları aranır. İşyerinde en az otuz işçi çalışmalı, işçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalı ve sözleşme belirsiz süreli olmalıdır.^[7]

Sözleşmenin belirli süreli görünmesi sonucu değiştirmeyebilir. Esaslı neden olmadan zincirleme yapılan belirli süreli sözleşmeler başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.^[8]

İş güvencesi talebinde önce arabulucuya gidilir. Başvuru fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılır, anlaşılamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.^[9] Yazılı fesih bildirimi bulunmayan çağrılmama olaylarında sürenin hangi günden başlayacağı tartışmalı olabileceğinden, başvuruda en erken olası tarih esas alınmalıdır.

Dava kazanılırsa işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa işçiye dört ila sekiz aylık ücret tutarında tazminat ve en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ödenir.^[10]

Kim Neyi İspatlayacak?

İspat yükü iddiaya göre değişir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat işverene, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia eden işçi ise bu iddiasını ispata yükümlüdür.^[11]

Sezonun başlama tarihi uyuşmazlığın merkezindeyse en güçlü delil, aynı sezonda işe başlayan diğer işçilerin giriş kayıtlarıdır. SGK işe giriş bildirgelerinin dökümü bu tarihi çoğu zaman tek başına gösterir.

Kıdem, İhbar, Yıllık İzin ve Fazla Çalışma

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesinde sayılan hallerden biriyle sona eren sözleşmeler için doğar. İşverenin haklı sebep olmadan feshi bunlardan biridir ve kıdem ile ihbar tazminatı çağrılmama dosyasında birlikte istenir.^[12]

Yıllık izin için kanunun lafzı ayrıdır. Niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik ya da kampanya işlerinde yıllık izin hükümleri uygulanmaz.^[13]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi yukarıdaki bozma kararında mevsimlik işçinin izin ücreti talebinin reddi gerektiğini belirtti.^[14] Çalışma bir yılı aşıyorsa lafza dayanan itiraz zayıflar.

Fazla çalışmada sezon dışı ile sezon içi ayrı hesaplanır. Bir otel dosyasında ilk derece mahkemesi, davacının yaz sezonunda haftalık 27 saat, sezon dışında haftalık 3 saat fazla çalıştığını kabul etti ve Yargıtay bu kararı onadı.^[15] Dolayısıyla tanıklara sezon içi ve sezon dışı çalışma saatlerinin ayrı ayrı sorulması gerekir.

Dava Öncesi Kontrol Listesi

• Her sezonun başlangıç ve bitiş tarihini gösteren SGK hizmet dökümü
• Askıya alma belgesi ya da sezon sonu çıkış evrakı, varsa imzalı olup olmadığı
• Önceki sezonlarda çağrı yapılış biçimini gösteren mesaj, liste ya da tanık
• Yeni sezonda işe başlama talebinin tarihli kanıtı
• Aynı işyerinde aynı sezonda işe alınan diğer işçilerin giriş tarihleri
• İşyerinin işçi sayısını gösteren kayıtlar

Mevsimlik İşçinin Yeni Sezonda Çağrılmaması Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu başlıkta dava öncesi en çok merak edilen noktalar var.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir. Çağrılmama tarihiniz ve belgeleriniz için dosyanızı bir avukata gösterin.