Malulen Emeklilik Şartları: Yüzde 60 Oranı, SGK Ret Kararı ve Dava

Malulen emeklilik şartları üç unsurdan oluşur: Kurum Sağlık Kurulunun çalışma gücünüzün en az yüzde 60’ını kaybettiğinizi tespit etmesi, yeterli sigortalılık süresi ile prim günü ve işten ayrıldıktan sonra yapılan yazılı talep. Bunlardan biri eksikse SGK talebi reddeder ve ret çoğu zaman sağlık kurulunun oranından kaynaklanır.

Yüzde 60 kayıpta aylık için en az 10 yıl sigortalılık ve 1800 gün prim gerekir; oran yüzde 50 ile 59 ya da yüzde 40 ile 49 arasında kalırsa daha uzun sigortalılık ve prim günüyle yaş şartı aranmadan yaşlılık aylığı yolu açıktır. Ret kararından sonra önce SGK’ya başvurulur, 60 gün içinde cevap gelmezse talep reddedilmiş sayılır ve iş mahkemesinde malullüğün tespiti istenir; oran Yüksek Sağlık Kurulu ve Adli Tıp Kurumu raporlarıyla belirlenir.

Malul Sayılmanın Ölçüsü: Yüzde 60 Çalışma Gücü Kaybı

İşçi ya da bağımsız çalışan bir sigortalı, çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilirse malul sayılır.^[1] Oranı hastanenin sağlık kurulu raporu tek başına belirlemez, rapor ve dayanağı tıbbi belgeler SGK’nın kendi kurulunca incelenir.

Engelli sağlık kurulu raporundaki engellilik oranı ile malullük oranı aynı şey değildir. Engelli kimlik kartında yüzde 70 yazan biri SGK önünde yüzde 60’ın altında değerlendirilebilir, çünkü kurul çalışma gücü kaybı cetveline bakar.

Talebi sigortalı kendisi yapabileceği gibi işvereni de yapabilir. Kurul hangi hastalıklar için hangi oranın verileceğini Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliğine göre belirler.^[2]

Prim Günü ve Sigortalılık Süresi Şartı

Malul sayılmak aylık için yetmez, ayrıca belirli bir süre sigortalı olmak ve prim ödemiş olmak gerekir. Aşağıdaki tablo kayıp oranına göre açık olan yolları bir arada gösteriyor.

İlk iki satır malullük sigortasının, alttaki üç satır ise yaşlılık sigortasının hükümlerinden gelir.^[3] Yüzde 50 ile 59 arasında oran alan sigortalı bu nedenle ret yazısını aldığında dosyasını kapatmamalı, alt satırlardaki yola uyup uymadığına bakmalıdır.

Aylık, prim günü 9000 günden az olan sigortalı için 9000 gün üzerinden hesaplanır, hizmet akdiyle çalışanlarda bu sayı 7200 gündür.^[4] Yani 1800 günle malul sayılan bir işçinin aylığı, sanki 7200 günü varmış gibi hesaplanır.

İşe Girişten Önce Var Olan Hastalık Engeli

Sigortalı ilk kez çalışmaya başlamadan önce yüzde 60 oranında çalışma gücü kaybına uğramışsa, bu hastalık ya da engellilik yüzünden malullük aylığı alamaz.^[5] SGK’nın en sık ret gerekçelerinden biri, işe giriş tarihinden eski bir rapor ya da epikrizdir.

Bu itirazın cevabı, hastalığın varlığı ile malullük derecesine ulaşması arasındaki farktadır. Bir dosyada sigortalının hastalığı işe girişten önce teşhis edilmiş, Adli Tıp raporu ise malullüğün başlangıcını işe girişten yıllar sonrasına koymuştu.

İlk derece mahkemesi davacıyı malul saydı, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi de hükmü aylığın başlangıç tarihi ve vefat tarihine kadar ödeme yönünden düzelterek onadı.^[6]

Aynı kararda Daire, ilk derece mahkemesine şunu yaptırmıştı: Yüksek Sağlık Kurulundan hastalığın ilk işe giriş tarihinde malullük derecesinde olup olmadığı sorulacak, sonra malullüğün hangi tarihte oluştuğu belirlenecekti. Davada sorulacak ilk soru bu yüzden “hasta mıydım” değil, “o tarihte malul müydüm” olmalıdır.

Başvuru Sırası ve Aylığın Başlangıç Tarihi

Malullük aylığı, sigortalının malullüğü nedeniyle çalıştığı işten ayrıldıktan sonra Kuruma yazılı istekte bulunmasıyla bağlanır.^[7] Çalışmaya devam ederken yapılan talep aylık bağlanmasına yol açmaz, bu nedenle işten ayrılış tarihi dosyada ayrıca kanıtlanmalıdır.

Aylığın başlangıcı rapor tarihi ile istek tarihinden hangisi sonraysa onu izleyen ay başıdır.^[8] Yukarıda anılan kararda yazılı istek 27.08.2012, rapor 05.09.2012 tarihliydi ve Daire aylığın 01.10.2012 tarihinden başlatılması gerektiğini söyleyerek hükmü düzeltti.

Malul sayıldıktan sonra yeniden çalışmaya başlayanın aylığı kesilir. İşten ayrılıp yeniden talep edildiğinde kontrol muayenesi yapılır ve malullük sürüyorsa aylık yeniden bağlanır.^[9]

SGK Ret Kararına İtiraz ve Malullük Tespit Davası

Kurum Sağlık Kurulunun kararına itiraz edilirse dosyayı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu değerlendirir.^[10] Sigortalı bu karara itiraz edip mahkemede oranın yeniden değerlendirilmesini isteyebilir.

Dava açmadan önce SGK’ya başvurmak zorunludur ve Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır.^[11]

Ret yazısı ya da bu sürenin geçmesiyle iş mahkemesinde şunlar istenir:^[12]

• Kurum işleminin iptali
• Malul sayılmanın tespiti
• Aylığa hak kazanıldığının tespiti

Yargılamada sıralama Yargıtay’ın yerleşik çizgisine göre işler. Önce Yüksek Sağlık Kurulunun raporu alınır, itiraz olursa Adli Tıp Kurumunun ilgili ihtisas kurulundan rapor istenir. İş kazasına bağlı oran itirazında aynı Adli Tıp aşaması iş kazası sağlık kurulu raporu yazısında işlenir.

İki rapor çelişirse çelişkiyi Adli Tıp Kurumunun ilgili Üst Kurulu giderir ve raporda malullüğün başlangıç tarihi de gösterilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bu sırayı yukarıdaki dosyada açıkça yazmıştır.^[13]

Hangi Yönetmeliğin Uygulanacağı Tartışması

Oran cetvelleri yıllar içinde değiştiği için aynı hastalık farklı yönetmeliklere göre farklı oran alabilir. Davada sık görülen hata, raporun malullüğün oluştuğu tarihte yürürlükte olmayan cetvele dayanmasıdır. Malullük tutmuyorsa yaş şartıyla aylık yolu için yaşlılık aylığının bağlanma şartları ayrıca incelenmelidir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, iş kazasında bacağını ve bir gözünü kaybeden işçinin davasında Adli Tıp Üst Kurulunun mülga yönetmeliğe göre yüzde 42 oranı vermesini eksik inceleme saydı. Daire, dosyanın 28.09.2021 tarihli yönetmelik esas alınarak yeniden değerlendirilmek üzere Üst Kurula gönderilmesini istedi ve kararı bozdu.^[14]

Raporu okurken bu yüzden önce hangi yönetmeliğin uygulandığına bakılır. Bilirkişi kurulunun dayandığı mevzuat yanlışsa itirazın ağırlık merkezi oranın kendisi değil, uygulanan cetvel olur.

Dava Dosyasını Zayıflatan Hatalar

Ret kararlarının ve mahkemedeki kayıpların önemli bir kısmı, tıbbi durumdan çok dosyanın kuruluşundan doğar. Aşağıdaki tablo bunları karşılıklarıyla eşleştiriyor.

Malulen Emeklilikte Kıdem Tazminatı

İşçi, malullük aylığı almak amacıyla iş sözleşmesini feshederse kıdem tazminatına hak kazanır.^[15] Kanunun aradığı kıdem süresi bu fesihte de en az bir yıldır ve fesih amacının ispatı için SGK’dan alınan malullük yazısı işçinin elindeki en güçlü belgedir.

İhbar tazminatı bu fesihte doğmaz, çünkü sözleşmeyi sona erdiren işçidir.^[16] Fesih bildiriminde amacın açıkça yazılması, sonradan çıkabilecek “istifa etti” savunmasını zayıflatır.

Sık Sorulan Sorular

Malullük başvurusu öncesinde ve ret kararından sonra en çok sorulanlar şunlardır.

Sağlık kurulu raporları ve SGK kayıtları kişiden kişiye çok farklı sonuç verir. Ret yazısına karşı yol seçmeden önce belgelerinizi bir avukata incelettirmeniz sizi yanlış cetvelle kaybedilen bir davadan korur.