İş kazası sağlık kurulu raporu, kazadan sonra kalıcı hale gelen arızaları tespit eden ve SGK’nın meslekte kazanma gücü kaybı oranını belirlerken dayandığı heyet raporudur. Raporu hastane düzenler, ama oranı hastane değil SGK’nın kendi sağlık kurulu koyar.
Bu ayrım işçinin alacağı geliri de işverenden isteyeceği tazminatı da doğrudan etkiler. En az %10 kayıp tespit edilen sigortalı sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır; Kurum Sağlık Kurulunun kararına itirazı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu karara bağlar. Bu karara karşı dava iş mahkemesinde açılır ve oran gerektiğinde Adli Tıp kurullarının raporlarıyla kesinleşir.
İçindekiler8 başlık
Sağlık Kurulu Raporunu Düzenlemeye Yetkili Hastaneler
İş kazası sonrası oran tespitine esas raporu her hastane veremez. Yetki Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastanelerine, devlet üniversitesi hastanelerine ve asker hastanelerine aittir. Sigortalının oturduğu ilde bunlar yoksa Sağlık Bakanlığının tam teşekküllü hastaneleri rapor düzenler.[1]
Meslek hastalığında liste daha dardır. Rapor yalnız meslek hastalıkları hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ile devlet üniversitesi hastanelerinden alınabilir.[2] Özel hastane raporu bu iki listede yer almaz.
Hastanenin sağlık kurulu raporunda oran yazılmaz. Karar hanesine “Sosyal Güvenlik Kurumunca belirlenecektir” ibaresi konur ve iş kazasına bağlı olmayan sekeller ayrıca “İş kazasına bağlı değildir” notuyla gösterilir.[3]
Oranı Kurum Sağlık Kurulu belirler ve en az %10 kayıp tespit edilen sigortalı sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.[4] Hastane raporunda bir derece yazılmış olsa bile bu derece Kurum Sağlık Kurulunu bağlamaz.[5]
Meslekte Kazanma Gücü Kaybı, Maluliyet ve Engellilik Oranının Farkı
Günlük dilde hepsine “maluliyet oranı” denir, oysa üç ayrı oran üç ayrı yönetmelikle ölçülür. Aşağıdaki tablo hangi oranın neyi belirlediğini gösteriyor.
| Oran | Neyi ölçer | Dayanak | Sonucu |
|---|---|---|---|
| Meslekte kazanma gücü kaybı (sürekli iş göremezlik oranı) | İş kazası ya da meslek hastalığının işçinin kendi mesleğindeki kazanma gücüne etkisi | Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği | %10 ve üstünde gelir, tazminat hesabının temeli |
| Çalışma gücü kaybı | Kazadan bağımsız hastalık ve arızaların genel çalışma gücüne etkisi | Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği (RG 03.08.2013) | %60 ve üstünde malullük aylığı |
| Engellilik oranı | Fonksiyon kaybının günlük yaşama etkisi | Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik | Engelli haklarından yararlanma |
Meslekte kazanma gücü kaybı arızaya göre sabit bir sayı değildir. Hesapta önce arızanın ağırlığı, sonra işçinin meslek grubu, en son da sürekli iş göremezliğin tespit edildiği tarihteki yaşı cetvellerden okunur, birden fazla sekel Balthazard formülüyle birleştirilir.[6] Aynı kırık bir inşaat işçisinde ve bir büro çalışanında farklı oran verebilir.
İş kazası sonucu kaybın %60’a ulaştığı tespit edilmişse malullük aylığı için ayrıca yeni bir sağlık kurulu raporu istenmez.[7]
Rapor Tarihinin Gelir Başlangıcına ve Tazminat Dönemlerine Etkisi
Sürekli iş göremezlik geliri, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi izleyen ay başından başlar. Geçici iş göremezlik tespit edilmeden doğrudan sürekli iş göremezliğe girilmişse başlangıç, buna ilişkin sağlık kurulu raporunun tarihini izleyen ay başıdır.[8]
Bu yüzden rapor, tedavi tamamlanıp bulgular sekel haline geldikten sonra işçinin işbaşı yaptığı ya da çalışamaz duruma girdiği günü, ay ve yılı ile göstermek zorundadır.[9] Tedavi sürerken çıkarılan rapor, sonradan iyileşecek arızaları kalıcı gibi gösterebilir ya da kalıcı olanları eksik bırakabilir.
Tazminat davasında aynı tarih iki dönemi ayırır. Kazadan sürekli iş göremezliğe giriş tarihine kadar geçici iş göremezlik zararı, bu tarihten sonrası için de kesinleşen oran üzerinden sürekli iş göremezlik zararı hesaplanır. Zarardan düşülecek kusur payı kusur oranının bilirkişi raporu ile belirlenir.
Kurum Sağlık Kurulu Kararına İtiraz ve Yüksek Sağlık Kurulu
Kurum Sağlık Kurulunun oran kararına itiraz edilirse uyuşmazlığı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu karara bağlar.[10] Aynı arıza için yapılan itiraz dilekçesi, işçinin dosyasıyla birlikte Kurum tarafından bu kurula gönderilir.[11]
Kanunda ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde bu itiraz için belirli bir gün sayısı yazmaz. Sık anılan 30 günlük süre engellilik raporlarına ilişkindir, raporun teslim edildiği tarihten başlar ve il sağlık müdürlüğüne yapılır.[12] İş kazası oranında itiraz yolu SGK üzerinden işler.
İtiraz ile yeniden tespit aynı şey değildir. Arıza artmışsa, yeni bir hastalık eklenmişse ya da ilk muayene eksik yapılmışsa yazılı başvuruyla yeniden sağlık kuruluna sevk istenir ve yeni rapor Kurum Sağlık Kurulunda değerlendirilir.[13]
Yüksek Sağlık Kurulunun kararı SGK’yı bağlar, işçiyi ve işvereni bağlamaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ilkeyi 1976 tarihli içtihadı birleştirme kararına dayanarak yeniden vurgulamıştır.[14]
İş Mahkemesinde Oranın Kesinleşmesi: Adli Tıp Süreci
SGK’nın oran kararına karşı dava iş mahkemesinde açılır.[15] Davadan önce SGK’ya başvurmak zorunludur, Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve başvuruda geçen süre zamanaşımına eklenmez.[16] İş kazasından doğan tazminat, tespit ve itiraz davalarında zorunlu arabuluculuk aranmaz.[17]
Yargıtay iş kazası dosyalarında şu sırayı arar. Yüksek Sağlık Kurulu raporuna itiraz edilmişse dosya Adli Tıp Üçüncü İhtisas Kuruluna gönderilir, iki rapor uyuşursa o oran esas alınır, çelişirse dosya Adli Tıp İkinci Üst Kuruluna gider ve oran orada kesinleşir.[18] Aynı kararda Yüksek Sağlık Kurulu raporu taraflara usulünce tebliğ edilmediği için itiraz edilmemiş sayılamayacağı ve oranın kesinleşmediği belirtilmiştir.
Kurul seçimi de önemlidir. Hukuk Genel Kurulu, meslek hastalığına bağlı ölüm tespitinde Birinci İhtisas Kurulu ve Üçüncü Üst Kurul raporuna dayanan kararı, görevli kurulların Üçüncü İhtisas Kurulu ve İkinci Üst Kurul olduğu gerekçesiyle bozmuştur.[19]
Adli Tıp raporu mahkemeye bilirkişi görüşü olarak gelir. Rapora karşı eksiklik, açıklama ya da yeni inceleme talebi tebliğden itibaren iki hafta içinde yapılır, teknik çalışma gerekiyorsa bu süre içinde istenerek bir defalık en çok iki haftalık ek süre alınabilir.[20]
Oranın Sürekli İş Göremezlik Gelirine ve Tazminata Yansıması
Tam iş göremezlikte gelir, sigortalının aylık kazancının %70’i kadardır. Kısmi iş göremezlikte bu tutar oran ile çarpılır, başka birinin sürekli bakımına muhtaç olan sigortalıda ise %100 uygulanır.[21]
Varsayımsal bir örnekte aylık kazanç 40.000 TL olsun. Tam iş göremezlik geliri 28.000 TL eder, %18,2 oranda aylık gelir 5.096 TL’dir, %1,3 oranda ise eşik altında kalındığı için hiç gelir bağlanmaz. Oran yüksekse iş kazası geliri yanında malullük aylığı da gündeme gelebilir, şartlar için malulen emeklilik şartları yazısına bakın.
Tazminatta fark daha da büyür. Yargıtay’ın onadığı bir dosyada SGK oranı %1,3 bulmuş, Adli Tıp Üçüncü İhtisas Kurulu ve ardından Üst Kurul %18,2 tespit etmiş, aktüerya hesabında sürekli iş göremezlik zararı %1,3’e göre 85.755,06 TL, %18,2’ye göre 1.200.571,07 TL çıkmıştır.[22]
Bağlanan gelirin peşin sermaye değeri işverenden istenecek tazminattan düşülür, mükerrer ödeme böylece önlenir.[23] Oran yükseldikçe hem gelir hem de düşülecek tutar değişir, bu nedenle tazminat hesabı oran kesinleşmeden yaptırılmaz.
Oran Tespitinden Önce Toplanacak Belgeler
Kurum Sağlık Kurulu dosyadaki belgelerle karar verir, eksik dosya düşük oranın en sık sebebidir. Meslek hastalığında oran belirlendikten sonra işçinin sözleşmeyi feshetmesi de söz konusuysa meslek hastalığında işçinin feshi ayrı bir yoldur. Aşağıdaki liste Yönetmelikte sayılan belgelere uygulamada sorun çıkaran iki kalemi ekliyor.
- İlk işe giriş sağlık raporu ve iş kazası bildirgesi
- Kazanın iş kazası olduğunu gösteren soruşturma raporu ve tutanaklar, varsa mahkeme kararı
- Çalışır ya da çalışamaz raporu ile geçici iş göremezlik ödeneği belgesi
- Başvurulan bütün hastanelerin epikrizleri ve ameliyat notları
- Tedavi bittikten ve sekel oluştuktan sonra alınmış son durum sağlık kurulu raporu
- Kazadan önceki sağlık durumunu gösteren kayıtlar, çünkü kazadan bağımsız eski arızalar toplam orandan çıkarılır
- Yapılan işin tanımı, çünkü oran meslek grubuna göre değişir
İlk beş kalem Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin saydığı belgelerdir.[24] Eski arıza işçinin yaptığı işteki kazanma gücünü etkilemiyorsa hesaba hiç katılmaz.[25]
Sık Sorulan Sorular
İş kazası sonrası sağlık kurulu süreciyle ilgili en çok sorulanlar şunlar.
Bu yazı oran tespitinin genel işleyişini anlatır. Kendi raporunuzdaki tarihler, sekel kayıtları ve meslek tanımı sonucu değiştirebileceği için dosyanızı bir avukatla birlikte değerlendirmeniz yararlı olur.
Kaynaklar
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.5/1 (RG 11.10.2008, S.27021) ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.5/2 ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.6/2-g ve m.6/3-a, ç ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.19/1 ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.8 ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.23/1 ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.51/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19 (gelirin başlangıcına ilişkin fıkra, a ve b bentleri) ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.6/3-c ↩
- 5510 sayılı Kanun m.95/2 ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.41/6 ve m.52/2 ↩
- Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik m.12/1 ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.52/1, 5510 sayılı Kanun m.19/2 ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/348, K.2026/346, T.20.05.2026 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5/1-b ↩
- 7036 sayılı Kanun m.4/1 ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/3 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2026/950, K.2026/5980, T.30.04.2026 ↩
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2025/348, K.2026/346, T.20.05.2026 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.281/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19/3 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/14172, K.2026/5944, T.29.04.2026 (ilk derece gerekçesinde aktarılan rakamlar, karar onanmıştır) ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2026/950, K.2026/5980, T.30.04.2026 ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.41/2 ↩
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği m.23/2 ve m.23/3 ↩