Meslek Hastalığında İşçinin Feshi: Rapor, Görev Değişikliği ve Haklar

Meslek hastalığında fesih, yaptığı iş sağlığını bozan işçinin sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden sona erdirmesidir ve dayanağı İş Kanunu’nun 24. maddesindeki sağlık sebepleridir. Bu fesih kıdem tazminatı ve işsizlik ödeneği hakkını korur, ama sonuç büyük ölçüde fesihten önce toplanan raporlara bağlıdır.

Meslek hastalığı tanısını SGK Kurum Sağlık Kurulu kesinleştirir; fesihten önce işyerinde işçinin rahatsızlığına uygun bir iş bulunup bulunmadığı da önem taşır. En az bir yıllık kıdemi olan işçi kıdem tazminatı alır ama ihbar tazminatı doğmaz, çıkış kod 24 ile bildirilir ve prim şartları tutuyorsa işsizlik ödeneğine hak kazanılır.

Sağlığa Tehlikeli İş ve 24/I-a Bendinin Şartları

İşçi, sözleşmenin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa sözleşmeyi derhal feshedebilir.^[1] Aynı başlık altındaki (b) bendi başka bir durumu, işçinin sürekli yakından ve doğrudan görüştüğü işverenin ya da başka bir işçinin bulaşıcı veya işçinin işiyle bağdaşmayan bir hastalığa tutulmasını düzenler. Meslek hastalığı dosyalarının dayanağı bu yüzden (b) değil (a) bendidir.

Kanun metni işverenin kusurunu ya da işçinin çalışamaz hale gelmesini aramıyor. Aranan şey işle sağlık arasındaki bağdır, yani işe devam etmenin sağlığı bozacağı ya da mevcut hastalığı ağırlaştıracağıdır.

Bentte “meslek hastalığı” kelimesi de geçmez. SGK’nın meslek hastalığı kararı bu fesih için kanunen ön şart değildir, ama işle hastalık arasındaki bağı en güçlü biçimde gösteren belgelerden biridir.

Meslek Hastalığı Tanısı: 5510 Sayılı Kanun ve SGK Süreci

Meslek hastalığı, sigortalının işinin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halidir.^[2] Tanım, tek seferlik olaya dayanan iş kazasından farkı da gösteriyor.

Hastalığın işten kaynaklandığına SGK Kurum Sağlık Kurulu karar verir. Kurul, Kurumca yetkilendirilmiş hastanelerin sağlık kurulu raporunu ve gerekirse işyerindeki çalışma şartlarını gösteren denetim raporlarını inceler.^[3]

Zincir çoğu zaman iş yerinde başlar. İş yeri hekimi meslek hastalığı ön tanısı koyduğu çalışanı yetkili sağlık hizmet sunucusuna sevk eder, tanıyı koyan hastane vakayı en geç 10 gün içinde SGK’ya bildirir, işveren de kendisine bildirilen meslek hastalığını öğrendiği günden itibaren 3 iş günü içinde Kuruma bildirmek zorundadır.^[4]

Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı yönetmelikteki listede beş grup halinde sayılmıştır: kimyasal maddeler, mesleki cilt hastalıkları, pnömokonyozlar ve solunum sistemi hastalıkları, mesleki bulaşıcı hastalıklar ve fizik etkenler.^[5] Listede her hastalık için bir yükümlülük süresi bulunur, işten ayrıldıktan sonra bu süre içinde ortaya çıkan hastalık da meslek hastalığı sayılabilir.

Klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleşen ve etkeni işyeri incelemesiyle kanıtlanan bir hastalık, yükümlülük süresi aşılmış olsa bile Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla meslek hastalığı sayılabilir.^[6] Listede yer almamak bu yüzden tek başına kapı kapatmaz.

Fesih Dosyasındaki Üç Belge ve İspat Değerleri

Fesihten önce işçinin elinde genellikle üç farklı belge olur ve her biri başka bir soruya cevap verir. Aşağıdaki tablo bu farkı gösteriyor.

Tablonun ikinci satırı uygulamada en çok sorun çıkaran yerdir. Yargıtay, “ayakta ve ağır kaldırması gereken işlerde çalışması uygun değildir” ifadesini taşıyan bir sağlık kurulu raporunu feshin haklılığına hüküm kurmaya elverişli bulmamış ve tek hekim raporuyla sonuca gidilemeyeceğini belirtmiştir.^[7]

Aynı kararda mahkemeden, tam teşekküllü bir hastaneden, fizik tedavi, nöroloji ve beyin cerrahisi hekimlerinden oluşan üçlü heyetin raporunu alması ve heyetin işyerinin özelliklerini, çalışma şartlarını ve işin özelliklerini birlikte değerlendirmesi istenmiştir. Boyahane örneğinde raporun “solvent ve izosiyanat buharına maruz kalınan mevcut görevde çalışması astımı ağırlaştırır” gibi işe bağlanan bir tespit içermesi bu yüzden önemlidir.

Görev Değişikliği Talebi ve İşverenin Yükümlülüğü

İşveren, çalışana görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne almak zorundadır.^[8] İş değişikliğinde ve sağlık nedeniyle tekrarlanan uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte işçinin talebiyle sağlık muayenesi de yaptırılır.^[9]

Kanunda “fesihten önce işçi başka iş istemelidir” diye bir şart yok. Yargıtay ise bu dosyalarda işyerinde işçinin rahatsızlığına uygun bir iş bulunup bulunmadığının araştırılmasını ve mevcut işin tehlikeli olup olmadığının sağlık kurulu raporuyla belirlenmesini istiyor.^[10]

Bu yaklaşımın pratik karşılığı açık. Raporu aldıktan sonra işverene yazılı başvurup maruziyetin olmadığı bir göreve geçirilmeyi istemek, işverenin cevabını ya da sessizliğini dosyaya kazandırır.

İşveren yeni bir görev teklif ederse o görevin de rapordaki kısıtlamalara uyup uymadığına bakılır. Aynı tozun ya da buharın bulunduğu bölümde “daha hafif” bir iş, sağlık açısından değişiklik sayılmayabilir.

Fesih Bildirimi ve Süre Sorusu

Altı iş günü ve bir yıllık hak düşürücü süreler yalnız ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere dayanan fesihlerde uygulanır.^[11] Sağlık sebebine dayanan fesih bu sürelere bağlı değildir.

Süre olmaması beklemenin risksiz olduğu anlamına gelmez. Rapordan sonra aylarca aynı işte çalışmaya devam eden işçi için işveren, işten ayrılmanın sağlık değil başka bir sebebe dayandığını savunur ve bu savunma tanıklarla desteklenebilir. İşverenin raporun gerçeği yansıtmadığını ileri sürmesi hâlinde gerçeğe aykırı rapor iddiası da gündeme gelir.

Bildirim yazılı yapılır ve dayanak açıkça gösterilir: “4857 sayılı Kanun m.24/I-a uyarınca, ekteki sağlık kurulu raporu gereğince” gibi bir ifade, rapor tarihi ve görev değişikliği talebine verilen cevap birlikte yazılır. Teslimin ispatı için noter ya da imzalı teslim tutanağı güvenli yoldur.^[12]

Kıdem Tazminatı, İhbar ve Çıkış Kodu 24

İşçinin haklı sebeple feshi, en az bir yıllık kıdemi olan işçiye kıdem tazminatı hakkı verir.^[13] İhbar tazminatı ise doğmaz, çünkü sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden sona erdiren işçinin kendisidir.

SGK’ya verilen işten ayrılma bildirgesinde bu feshin karşılığı kod 24, yani “İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih” kodudur.^[14] İşveren kodu 03 (istifa) olarak bildirmişse işçinin işsizlik başvurusu reddedilebilir, bu durumda kodun düzeltilmesi istenir ya da kod düzeltilmezse dava yoluna gidilir.

İşsizlik Ödeneği: Şartlar ve Hesap Örneği

Sözleşmesini 24. maddedeki sebeplerle fesheden işçi, prim şartlarını taşıyorsa işsizlik ödeneği alabilir.^[15] Prim şartı, fesihten önceki son 120 gün kesintisiz çalışmak ve son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmaktır.

Ödeme süresi prim gününe göre değişir: 600 günde 180 gün, 900 günde 240 gün, 1080 günde 300 gün.^[16] Başvuru, feshi izleyen günden itibaren 30 gün içinde yapılır, gecikilen süre ödeme süresinden düşülür.^[17]

Günlük ödenek, son dört aylık prime esas kazançlardan hesaplanan günlük ortalama brüt kazancın yüzde 40’ıdır ve brüt asgari ücretin yüzde 80’ini geçemez.^[18] 26.12.2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan brüt asgari ücret 33.030 lira olduğundan aylık üst sınır 26.424 liradır.^[19]

Son dört ayda aylık ortalama brüt kazancı 45.000 lira olan işçinin aylık ödeneği 18.000 liradır. Ortalama 70.000 lira olsaydı hesap 28.000 lira çıkacak, ödeme üst sınır olan 26.424 liraya inecekti. Ödenekten damga vergisi dışında kesinti yapılmaz.^[20]

İşverenin Sorumluluğu ve Tazminat Davasıyla İlişkisi

Fesih davası ile meslek hastalığından doğan tazminat davası ayrı davalardır. Kıdem tazminatı davası için önce arabulucuya gitmek dava şartıdır, meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit davaları ise zorunlu arabuluculuğun dışındadır.^[21]

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her önlemi almakla yükümlüdür ve bu yükümlülüğe aykırılıktan doğan vücut bütünlüğü zararları sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir.^[22] Hastalık işverenin iş güvenliği mevzuatına aykırı davranışından doğmuşsa SGK da yaptığı ödemeleri işverene rücu eder.^[23]

Fesih dosyasında toplanan rapor, maruziyet kayıtları ve görev değişikliği yazışmaları tazminat davasında da kullanılır. Bu yüzden belgelerin fesih aşamasında eksiksiz toplanması iki davayı birden etkiler. Fesihten sonra ödenek başvurusu da yapılacaksa tutarın nasıl çıktığı işsizlik maaşı hesaplama yöntemi yazısından önceden görülebilir.

Fesihten Önce Kontrol Listesi

Aşağıdaki sıra, feshin haklılığını tartışmaya açık bırakmamak için izlenebilir.

1. İş yeri hekimine başvuru ve sevk kaydının bir örneğini almak
2. Yetkili hastaneden, mevcut işin sağlığa etkisini açıklayan sağlık kurulu raporu almak
3. İşverene raporla birlikte yazılı görev değişikliği talebi vermek ve cevabı saklamak
4. Maruziyeti gösteren kayıtları toplamak: ortam ölçümleri, risk değerlendirmesi, periyodik muayene sonuçları, görev tanımı
5. Fesih bildirimini 24/I-a dayanağı ve rapor ekiyle yazılı ve ispatlanabilir biçimde göndermek
6. Çıkış kodunu e-Devlet’ten kontrol etmek ve 30 gün içinde işsizlik başvurusu yapmak

Meslek Hastalığında Fesihle İlgili Sorular

Bu başlık altında en sık karşılaşılan beş soruyu kısa cevaplarıyla topladık.

Burada anlatılanlar genel bilgidir ve her dosyanın raporu, iş tanımı ve prim geçmişi farklıdır. Fesih bildirimini göndermeden önce belgelerinizi bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz sonucu doğrudan etkileyebilir.