Yaşlılık aylığı, yaş ve prim günü şartları dolduğunda doğan bir haktır ama kendiliğinden bağlanmaz. Hizmet akdiyle çalışan (4/a) sigortalıda işten ayrıldıktan sonra yazılı istek şarttır ve aylık, istek tarihinden sonraki ay başından başlar.[1]
4/b’li sigortalıda istek tarihinde prim ve her türlü borcun bulunmaması gerekir, 4/c’de aylık ilişiğin kesildiği tarihi izleyen ay başında başlar. Aylık bağlandıktan sonra 4/b dışındaki bir sigortalılıkla çalışmaya başlayanın aylığı kesilir, işten ayrılıp yeniden istekte bulununca yeniden hesaplanarak bağlanır. Talep reddedilir ya da altmış gün cevapsız kalırsa iş mahkemesinde dava açılır.
İçindekiler8 başlık
Hak Doğumu ile Aylığın Başlaması Ayrı Anlardır
Kanun iki aşamayı birbirinden ayırır. Önce yaş ve prim günü şartları gerçekleşir, ardından sigortalı türüne göre ilişik kesme ve yazılı istek tamamlanır. Aylık ikinci aşama bittiğinde başlar.[2]
| Sigortalı türü | Yazılı istekten önce aranan | Aylığın başlangıcı |
|---|---|---|
| 4/a (hizmet akdi) | Çalıştığı işten ayrılmış olmak | Yazılı istek tarihinden sonraki ay başı |
| 4/b (bağımsız çalışan) | Faaliyete son verip vermeyeceğini beyan etmek, istek tarihinde prim ve her türlü borcun bulunmaması | Yazılı istek tarihinden sonraki ay başı |
| 4/c (kamu görevlisi) | Yetkili makamdan emekliye sevk onayı almak ve görevle ilişkiyi kesmek | İlişiğin kesildiği tarihi izleyen ay başı |
Örneğin 4/a’lı bir işçi işten ayrıldıktan sonra 18 Mart’ta yazılı istekte bulunursa aylık 1 Nisan’da, 2 Nisan’da bulunursa 1 Mayıs’ta başlar. İsteğin ayın hangi gününe denk geldiği fark etmez, her zaman takip eden ay başı esas alınır.
2008 öncesi (eski girişli) sigortalılarda Anayasa Mahkemesi 506 sayılı Kanun m.62’deki işten ayrılma ibaresini iptal etmiştir; bu nedenle işten ayrılma şartı bu grupta tartışmalıdır ve Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2026’da, bu şartı aramayan ilk derece ve bölge adliye mahkemesi kararlarını onamıştır. Kurum ise 5510 m.28/9’un uygulanacağını savunur, somut olayda avukata danışmak gerekir.
Aylığın başlayacağı tarihte hastalık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği alınıyorsa aylık, ödenek süresinin bittiği tarihi izleyen ay başında başlar. Bağlanacak aylık ödeneğin aylık tutarından fazlaysa aradaki fark istek tarihine göre belirlenen başlangıçtan itibaren verilir.[3]
Yazılı İstek Tarihinin Kayda Geçmesi
Başlangıç ayı istek tarihine bağlı olduğu için tarihin ispatı doğrudan para demektir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, Kuruma verilen dilekçe açıkça aylık bağlanmasını istiyorsa Kurumun standart tahsis talep formunun sonradan verilmesinin bunu değiştirmeyeceğine, talep tarihinin dilekçe tarihi sayılması gerektiğine hükmetti.[4]
Dosyada Kurum, aylığı 15.09.2015 tarihli ikinci talebe göre 01.10.2015’te başlatmış, ilk dilekçeye göre başlatma isteğini ise dilekçe ekinde standart form bulunmadığı gerekçesiyle reddetmişti. Daire, aylığa dilekçeyi izleyen ay başından, yani 01.01.2015’ten itibaren hak kazanıldığının tespiti gerektiğini belirtti. Aradaki fark dokuz aylık aylıktır. Primler ev hanımı sigortasıyla yatmışsa ret kararına karşı yolu ev hanımı emeklilik şartları yazısı gösterir.
Başvurunun hangi tarihte Kuruma ulaştığı sonradan tartışma konusu olabilir. Bu yüzden:
- Başvuruyu yazılı ve tarihli yapın.
- Kurumun istediği formu aynı gün eksiksiz doldurun.
- Kayıt numarasını ya da alındı belgesini saklayın.
Şartların Dava Sürerken Oluşması
Başvuru günü yaş ya da gün şartı tamamlanmamışsa Kurumun ret işlemi çoğunlukla yerindedir. Yine de yargılama sürerken şartlar tamamlanırsa dava boşa gitmez.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 23.10.2025 tarihli bozma kararında, 506 sayılı Kanunun geçici 81. maddesi kapsamındaki bir sigortalının bazı günleri sahte işyeri gerekçesiyle iptal edilmiş ve aylığı kesilmişti. İlk derece mahkemesi bilirkişi ücreti yatırılmadığı için davayı usulden reddetti, Daire ise tahsis şartlarının bulunup bulunmadığının hukuki bir konu olduğunu, bu nedenle usulden retin hatalı olduğunu belirtti.[5]
Davacı yargılama sürerken 60 yaşını doldurduğundan Daire, bu durumun değerlendirilmesini, şartların gerçekleştiği anlaşılırsa bütün şartların oluştuğu tarihi izleyen ay başından itibaren aylığa hak kazanıldığının tespitine hükmedilmesi gerektiğini belirtti. Aynı gerekçede, tahsis günü şartlar oluşmadığı için Kurumun haksız bir işleminden söz edilemeyeceği, bu yüzden yargılama giderlerinin paylaştırılması ve Kurum lehine de avukatlık ücreti belirlenmesi gerektiği yazıldı.
Pratik sonuç şudur: şartlar dolmadan açılan dava sonunda aylığı getirebilir, ama masrafın bir kısmı sigortalıda kalır. Tarihi beklemek çoğu zaman daha ucuzdur.
Aylık Bağlandıktan Sonra Çalışmak
5510’un yürürlüğünden sonra ilk defa sigortalı olanlarda, 4/b dışındaki bir sigortalılıkla çalışmaya başlamak aylığı çalışmanın başladığı tarihi izleyen ödeme dönemi başında keser. Çalışılan sürede kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primi alınır.[6] 4/b’li sigortalıda aylık, yazılı istek üzerine talep tarihini izleyen ay başından kesilir.[7]
İşten ayrılıp yeniden istekte bulunan, yazılı istek tarihini ya da görevinden ayrıldığı tarihi izleyen ödeme döneminden itibaren yeniden hesaplanan aylığa kavuşur. Yeni aylık, eski aylığın artışlarla bulunan tutarı ile emeklilik sonrası çalışmaya ait kısmi aylığın toplamından oluşur. Eski girişlilerde bu kural aynen uygulanmaz, durumun ayrıca incelenmesi gerekir. Emekli olduktan sonra çalışmayı bırakan işçinin tazminat hakları için emekli işçinin kıdem ve ihbar tazminatı yazısı ayrıca okunabilir.
Özel Şartlı Aylık Yolları
Kanun, genel yaş ve gün şartının dışında bazı sigortalılar için ayrı yollar açar. Bu yollarda da işten ayrılma ve yazılı istek şartı aynen geçerlidir.[8]
| Durum | Aranan şart |
|---|---|
| Yaş hadlerine üç yıl ekleyerek (65 yaşı geçmemek üzere) aylık | En az 5400 gün prim bildirilmiş olmak |
| Çalışmaya başlamadan önce malullük aylığı alamayacak ağırlıkta hastalığı ya da engelliliği olanlar | En az 15 yıldan beri sigortalı olmak ve 3960 gün |
| Çalışma gücü kaybı %50 ile %59 arasında olanlar | En az 16 yıldan beri sigortalı olmak ve 4320 gün, yaş şartı aranmaz |
| Çalışma gücü kaybı %40 ile %49 arasında olanlar | En az 18 yıldan beri sigortalı olmak ve 4680 gün, yaş şartı aranmaz |
| Bakanlıkça belirlenen maden işyerlerinin yeraltı işlerinde çalışanlar | En az 20 yıldır sürekli ya da münavebeli çalışmak, yaş şartı 50 |
| Erken yaşlanmış olduğu tespit edilenler | 55 yaşını doldurmak ve yaş dışındaki şartları taşımak |
| Sürekli bakıma muhtaç ağır engelli çocuğu olan kadın sigortalılar | Yürürlükten sonraki prim günlerinin dörtte biri toplama eklenir ve yaş hadlerinden de indirilir |
Prim Günü Yetmiyorsa Toptan Ödeme ve İhya
Yaş şartını doldurduğu halde aylığa hak kazanamayan 4/a veya 4/b’li sigortalı, işten ayrılmışsa ya da işyerini kapatmışsa toptan ödeme isteyebilir. Ödenen tutar 4/a’da adına bildirilen, 4/b’de kendisinin ödediği malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primlerinin yazılı istek tarihine kadar güncellenmiş karşılığıdır.[9] Toptan ödeme hizmetleri tasfiye eder.
Sonradan yeniden sigortalı olup prim bildirilen kişi yazılı başvurursa hizmetleri ihya edebilir. Bunun için toptan ödemenin ödeme tarihi ile istek tarihi arasındaki yıllar için güncellenmiş tutarın, tebliğ tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi gerekir.[10]
Kurumun Cevabı ve Ret Halinde Yol
Kurum, gerekli belgelerin ve incelemelerin tamamlandığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde aylığı hesaplayıp yazıyla bildirir.[11] Dava açılabilmesi için talebin Kurumca reddedilmiş ya da altmış gün içinde cevap verilmeyerek reddedilmiş sayılmış olması gerekir; ret ya da cevap yoksa önce Kuruma yazılı başvurulur.[12]
Başvurudan önce aşağıdaki kontrolleri yapmak hem ret riskini hem de başlangıç ayı kaybını azaltır.
| Kontrol | Neden önemli |
|---|---|
| Hizmet dökümünde ilk sigortalılık tarihi ve prim günü doğru mu | Hak doğumunu belirler, eksik kayıt sonradan aylığı geciktirir |
| 4/a için işten ayrılma, 4/b için faaliyet beyanı, 4/c için emekliye sevk onayı tamam mı | Yazılı istekten önce aranan şart eksikse Kurum aylık bağlamaz |
| 4/b’de prim ve genel sağlık sigortası borcu var mı | İstek tarihinde borç varsa aylık bağlanmaz |
| Başvurunun tarihi ve kayıt numarası elinizde mi | Başlangıç ayı bu tarihe göre belirlenir |
| Geçici iş göremezlik ödeneği alıyor musunuz | Başlangıç ödeneğin bitişine göre kayar |
| Aylıkla birlikte çalışmayı planlıyor musunuz | Çalışma başlayınca aylık kesilebilir |
Yaşlılık Aylığı Başvurusu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgi verir. Başlangıç ayı birkaç günlük tarih farkıyla bir ay kayabildiğinden, başvurmadan önce hizmet dökümünüzü bir avukata gösterip tarihi birlikte planlamanız yerinde olur.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.28/9 ve m.30/1-a ↩
- 5510 sayılı Kanun m.28/9-10 ve m.30/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.30/2 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2022/6800 K.2022/10659, 15.09.2022 (bozma) ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/11126 K.2025/14414, 23.10.2025 (bozma) ↩
- 5510 sayılı Kanun m.30/3-a ↩
- 5510 sayılı Kanun m.30/3-b ↩
- 5510 sayılı Kanun m.28/3-9 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.31/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.31/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.42 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/1 ve m.5/1-b ↩