Ev hanımına emeklilik şartları belge üzerinde basittir: isteğe bağlı sigortalı olmak, kadın için 58 yaşı doldurmak ve 9000 prim günü tamamlamak. Uyuşmazlık çoğu zaman bu şartların varlığında değil, SGK kayıtlarının kaç gün gösterdiğinde çıkar. Aylık talebine gelen ret yazısı da genellikle bu farktan doğar.
Ret yazılarındaki en sık gerekçeler prim gününün 9000’in altında kalması, primin ait olduğu aydan sonra 12 ay içinde gecikme zammıyla ödenmemesi, aynı dönemde zorunlu çalışma bulunması, Kuruma prim borcu kalması ve yazılı aylık talebinin eksik ya da geç yapılmasıdır. Süresi geçtikten sonra ödenen prim sigortalılık süresine sayılmaz, bu yüzden davada her ayın ödeme tarihi dekontla gösterilir. Kurumun işlemine karşı dava iş mahkemesinde açılır ve bu davada arabuluculuk dava şartı aranmaz.
İçindekiler7 başlık
Kanunun Aradığı Şartlar
İsteğe bağlı sigorta, zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış, 18 yaşını doldurmuş ve Kuruma dilekçeyle başvuran kişi için açılır.[1] Sigortalılık, başvurunun Kurum kayıtlarına geçtiği tarihi izleyen günden başlar.[2]
Bu süreler 4/b kapsamında sayıldığı için aylık hakkı, 1 Mayıs 2008 sonrasında ilk kez sigortalı olanlarda kadın için 58 yaş ve 9000 gün primle doğar.[3] Yaş haddi 2036’dan itibaren kademeli artar, hangi haddin uygulanacağı gün şartının dolduğu tarihe göre belirlenir.[4]
Bu yazı 2008 sonrası sigortalılık başlangıcını anlatır. Başlangıcı daha eskiye dayanan sigortalıların yaş ve gün şartı farklıdır, hizmet dökümündeki ilk tarih bu yüzden önce kontrol edilmelidir.
Ret Yazısındaki Beş Sık Gerekçe
Aşağıdaki tablo ret yazılarında en çok görülen gerekçeyi, dayanağını ve dosyada neyin ispat edilmesi gerektiğini yan yana koyuyor.
| Ret gerekçesi | Dayanak | Dosyada aranan kanıt |
|---|---|---|
| Prim günü 9000’in altında | 5510 m.28/2-a | Hizmet dökümü ve tahakkuk kayıtları, her aya karşılık gelen ödeme |
| Prim ait olduğu aydan sonra 12 ay içinde gecikme zammıyla ödenmemiş | 5510 m.52/3 | Ödeme tarihi, tutarı ve gecikme zammı hesabı |
| Aynı dönemde zorunlu çalışma var, isteğe bağlı süre iptal edilmiş | 5510 m.51/2 | Çalışmanın gerçek olup olmadığı, tarihleri ve iade edilen primler |
| Kuruma prim ya da prime ilişkin borç kalmış | 5510 m.28 son bölüm (4/b’liler için; isteğe bağlı sigortalı süreleri 4/b sayıldığından, m.51/5) | Talep tarihindeki borç durumu belgesi |
| Yazılı aylık talebi eksik ya da sonradan yapılmış | 5510 m.28 ve m.30/1-a | Dilekçe tarihi ve Kurum giriş kaydı |
Kanun, 12 aylık süre geçtikten sonra ödenen primlerin sigortalılık süresine sayılmadığını, bunların iade edileceğini söylüyor.[5] Bu yüzden tek bir ayın eksik ya da geç ödenmesi bile gün toplamını 9000’in altına çekebilir.
Aylık, yazılı istek tarihini izleyen ay başından başlar.[6] Aylık talep tarihinden önce başlamaması genel kuraldır; mahkeme hak kazanma tarihini farklı belirlemişse başlangıç buna göre değişebilir. Bu yüzden dilekçe tarihi saklanmalıdır.
Gün Eksiğinin Rakamla Görünümü
Örnek olarak Zeynep adında varsayımsal bir sigortalının 300 ayı, yani 9000 günü tamamlaması gerekiyor. Dönem dökümünde 296 ay geçerli görünüyor ve bunun karşılığı 8880 gün ediyor.
Eksik 120 gün dört aya denk geliyor. Bu dört ayın primi 12 aylık süre içinde gecikme zammıyla ödenmemişse Kurumun ret gerekçesi doğrudur. Ödeme süresinde yapılmış ama Kurum kaydına geçmemişse hata Kurumdadır ve dekontla ispat gerekir.
Dava Öncesi Belge Dosyası
Ret kararının iptali davasında ispat yükü büyük ölçüde belgeye dayanır. Tanık beyanı, ödenmiş primin Kurum kaydına geçip geçmediğini kendi başına göstermez.
- e-Devlet hizmet dökümü ve isteğe bağlı sigorta tahakkuk listesi
- Her ödemenin banka dekontu ya da tahsilat makbuzu
- Aylık talebinin tarihli dilekçesi ve Kurum giriş numarası
- Kurumun ret yazısı ve tebliğ tarihini gösteren zarf ya da e-tebligat kaydı
- Çakışma iddiası varsa çalışma kaydı ve iade edilen prim bilgisi
Dekontlarda ay adı ve sigortalı kimliği görünmüyorsa Kurumdan tahakkuk dökümü istenir. Bilirkişi incelemesi de aynı veriye dayanır.
Yargıtay Kararında 12 Aylık Süre
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 13.11.2023 tarihli kararında davacı 2003’ten beri isteğe bağlı sigortalıydı ve bazı aylarda eksik ya da geç ödeme yapmıştı.[7] Kurum bu ayları sigortalılık süresinden saymayınca açılan davada ilk derece mahkemesi, sigortalıya ayrıca bildirim yapılması gerekmediğini belirterek davayı ret etti.
Bölge adliye mahkemesi, bilirkişi raporuna göre sayılan aylara ait prim ve gecikme zammının 5510 m.52/3’teki 12 aylık süre içinde ödenmediğini kabul edip istinafı esastan ret etti. Yargıtay da ayrı bir gerekçe yazmadan bu kararı onadı. Davacı o dönemde ev hanımı olduğunu ve Kurum memurlarına hesaplattığını ileri sürmüştü, bu anlatım kararlarda sonucu değiştirmedi. Başvurunun yazılı yapılması ve aylığın başlangıç ayı ise yaşlılık aylığının bağlanması yazısında anlatılıyor.
Karardan çıkan pratik sonuç, 12 aylık süre ve gecikme zammı hesabının dosyada ay ay gösterilmesi gerektiğidir. Bu davada ilk derece mahkemesi Kurum bildirimini gerekli görmemiş, bölge adliye mahkemesi ise 12 aylık süreye dayanmıştır.
Dava Yolu Adım Adım
Kurumun işlemine karşı uyuşmazlıklar, kanunda aksine hüküm yoksa iş mahkemelerinde görülür.[8] Davalı SGK’dır ve talep genellikle Kurum işleminin iptali ile aylığa hak kazanıldığının tespitidir.
- Aylık talebi ve Kurumun cevabı yazılı hale getirilir, tebliğ tarihi not edilir.
- Hizmet dökümündeki eksik ay ya da iptal edilen süre için Kuruma yazılı itiraz verilir ve belgeler eklenir.
- Cevap olumsuzsa ya da gelmezse iş mahkemesinde dava açılır, mahkeme Kurumdan dosyayı ister ve gerekirse bilirkişi atar.
- Karara karşı istinaf ve temyiz yolları 6100 sayılı Kanun hükümlerine göre işler.
Arabuluculuk dava şartı işçi ya da işveren alacağı ve işe iade davaları için öngörülmüştür.[9] Ev hanımının SGK aleyhine açtığı Kurum işleminin iptali davası bu tanıma girmez.
Sık Sorulan Sorular
Prim kayıtlarınız ve ret yazınız farklı bir sonuç doğurabilir, bu yüzden dava açmadan önce dosyanızı bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.