15 Yıl 3600 Gün Şartı: SGK Kaydı, İşveren Reddi ve İspat

15 yıl 3600 gün kıdem tazminatı hakkı, ilk sigorta girişi 8 Eylül 1999’dan önce olan işçiye yaşını beklemeden işten ayrılıp kıdem tazminatı isteme imkanı verir. Hakkın sahibi olup olmadığınızı işverenin takdiri değil, SGK kayıtlarındaki iki veri belirler: sigortalılık başlangıç tarihi ve prim gün sayısı.

Uyuşmazlıkların büyük kısmı bu iki verinin yanlış ya da eksik kaydedilmesinden çıkar; kuruma bildirilmeyen çalışma için yol hizmet tespiti davasıdır. Aynı işverende en az bir yıl çalışma şartı burada da aranır ve tazminat toplam sigortalılık süresine değil, son işverendeki kıdeme göre hesaplanır. 3600 gün dolmadan yapılan fesihte kıdem tazminatı hakkı doğmaz; ödeme yapılmazsa önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

1475 m.14/5’in Kurduğu Ayrılma Hakkı

Kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 120. maddesiyle yürürlükte tutuluyor. Maddenin birinci fıkrasının 5. bendi, 506 sayılı Kanun’da öngörülen yaşlar dışındaki şartları ya da Geçici 81. maddedeki sigortalılık süresi ile prim gün sayısını tamamlayıp kendi isteğiyle ayrılan işçiye kıdem tazminatı tanır.^[1]

Bu bent için kanun ayrı bir belge şartı koymuyor. Yaşlılık aylığı için ayrılan işçinin kuruma başvurduğunu belgeleme yükü yalnız 4. bentle ilgilidir.^[2] Yine de şartların fesih tarihinde var olduğunu işçi ispatlar ve bunun en güçlü delili SGK’nın yazısıdır.

Genel kural burada da geçerli: aynı işverenin yanında en az bir yıl çalışmış olmanız gerekir. Tazminat, son işverendeki kıdem süreniz üzerinden hesaplanır, toplam sigortalılık sürenizden değil.

Sigorta Giriş Tarihine Göre Yaş Dışı Eşikler

Hangi eşiğin size uygulanacağını ilk sigortalılık tarihiniz belirler. Aşağıdaki tablo üç dönemi kanun dayanağıyla eşleştiriyor.

Son satırdaki grup için kanun 15 yıl ya da 25 yıl gibi ayrı bir sigortalılık süresi aramıyor. Daha düşük prim günüyle yaşı yükselten kısmi aylık seçeneği bulunduğu için bu grupta SGK yazısının hangi şarta göre düzenlendiğine özellikle bakılmalı.^[3]

Sigortalılık Başlangıç Tarihinin Tespiti

Sigortalılık süresi, SSK, Bağ-Kur ya da Emekli Sandığı fark etmeksizin ilk sigortalı olduğunuz tarihten başlar.^[4] Bir dönem esnaf olarak Bağ-Kur’lu olmuşsanız ve bu dönem SSK girişinden önceyse, başlangıç tarihi o gündür.

Borçlanma da tarihi değiştirebilir. Sigortalılık başlangıcından önceki bir süreyi, örneğin askerliği borçlandığınızda başlangıç tarihi borçlanılan gün sayısı kadar geriye gider.^[5] 8 Eylül 1999’dan birkaç ay sonra sigortalı olan biri için bu fark, eşiğin 7000 günden 3600 güne inmesi demektir.

En sık karşılaşılan sorun ise işe girişin SGK’ya geç bildirilmesi. Ağustos 1999’da fiilen çalışmaya başlayan ama Ekim 1999’da bildirilen bir işçi, kayıtta 8 Eylül sınırının dışında kalır.

Bu durumda yol hizmet tespiti davasıdır. Kuruma bildirilmeyen çalışma, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesinde ispatlanırsa mahkeme kararındaki gün ve kazançlar kayda geçer.^[6] Süre geçmişse 1999 öncesine ait kayıt dışı çalışma bu yolla artık kazandırılamaz, bu yüzden eski hizmet dökümlerine erken bakmak gerekir.

3600 Prim Gününün Hesabı ve Eksik Gün Örneği

Prim günleri e-Devlet’teki hizmet dökümünde ay ay görünür ve tam çalışılan ay 30 gün sayılır. Kısmi çalışılan, ücretsiz izinli ya da raporlu aylarda gün sayısı düşer, toplamı da bu aylar belirler. Şartların belgeyle nasıl gösterileceği ve işveren ret ederse dava yolu için EYT şartlarının ispatı başlığına bakılabilir.

Somut bir örnek hesabı netleştirir. İlk sigorta girişi 16 Mart 1998 olan bir işçinin 15 yıllık süresi 16 Mart 2013’te dolmuştur ama eylül sonu itibarıyla hizmet dökümünde 3.452 gün görünmektedir.

• Eksik gün: 3.600 – 3.452 = 148 gün
• Dört tam ay sonunda toplam: 3.452 + 120 = 3.572 gün
• Kalan 28 gün beşinci ayda tamamlanır, ay tam çalışılırsa toplam 3.602 güne çıkar

Bu işçi sözleşmeyi dördüncü ayın sonunda sona erdirirse 28 gün eksik kalır ve kıdem tazminatı hakkı doğmaz. Güvenli sıra, beşinci ayın bildirimi SGK kayıtlarına işlendikten sonra yazıyı almak ve feshi ondan sonra yapmaktır.

SGK Yazısı ve İşverene Fesih Bildirimi

Yazı, sosyal güvenlik il müdürlüğüne bağlı merkezden talep edilir ve sigortalılık süresi ile prim gün sayısını gösterir. Fesih bildirimini yazılı yapıp yazıyı ekleyin, bildirimin işverene ulaştığını gösteren bir kayıt saklayın.

İşveren işten ayrılış bildirgesinde çıkış kodunu “emeklilik için yaş dışında diğer şartların tamamlanması” olarak göstermelidir. Bu kod, sonradan açılacak bir davada işverenin fesih sebebini baştan kabul ettiğini gösteren delillerden biridir.

Ayrılma amacınız sonucu değiştirmez. Banka çalışanı bir işçinin fesihten sonra başka yerde işe başlamasının sonuca etkisi olmadığını söyleyen bölge adliye mahkemesi kararı, işverenin “gerçek irade istifaydı” savunmasına rağmen onanmıştır.^[7]

İşveren Ödemezse Dava ve İspat

Ödeme yapılmazsa önce arabulucuya başvurulur, çünkü kıdem tazminatı alacağında arabuluculuk dava şartıdır.^[8] Anlaşma çıkmazsa iş mahkemesinde alacak davası açılır.

Davada iki belge ön plandadır: hizmet döküm cetveli ve fesih tarihli SGK yazısı. Yargıtay bir dosyada ilk sigorta girişini hizmet döküm cetvelinden belirlemiş, SGK yazısındaki 23 yıl sigortalılık ve 7087 gün primle yaş dışı şartların tamamlandığını kabul ederek kararı onamıştır.^[9]

İşverenlerin sık başvurduğu savunmalar ve dosyada karşılık veren deliller şöyle eşleşir.

Hizmet tespiti davası sürüyorsa kıdem davasında bu dava bekletici sorun yapılabilir.^[10] Sigorta başlangıcı değişirse uygulanacak eşik de değişeceğinden iki dosyanın sonucu birbirine bağlıdır.

Emeklilik ile Karıştırılan Durumlar

15 yıl ve 3600 günle ayrılmak emekli olmak değildir. Yalnız bu şartla aylık isteyen işçiye yaşlılık aylığı, şartları 24 Mayıs 2011’den sonra tamamlayan kadınlarda 58, 24 Mayıs 2014’ten sonra tamamlayan erkeklerde 60 yaşında bağlanır.^[11]

Bu ayrılış haklı fesih de sayılmaz. Yargıtay, yaş dışı şartları tamamlamanın kıdem tazminatını gerektiren bir sebep olduğunu ama haklı fesih sebebi olmadığını belirterek, haklı fesihte verilen işveren katkı payını isteyen işçinin davasını reddeden kararı onamıştır.^[12] İşyerinde haklı feshe bağlanan başka bir hak varsa, bu ayrılış o hakkı kendiliğinden doğurmaz.

Aynı kıdem süresi için ikinci kez kıdem tazminatı da ödenmez.^[13] Bu yolla ayrılıp yeni bir işe giren işçinin yeni işyerindeki süresi, ileride ayrı bir fesih sebebiyle ayrıca değerlendirilir.

15 Yıl 3600 Gün Şartına İlişkin Sık Sorulan Sorular

SGK kaydı ve dava aşamasında en çok sorulanlar şunlar.

Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Hizmet dökümünüzdeki tarih ve gün sayıları her dosyada farklı sonuç doğurabileceğinden, fesih bildirimini göndermeden önce kayıtlarınızı bir avukatla birlikte incelemeniz yerinde olur.