İşten Çıkarılma Sebebini Öğrenme Talebi: Süre, Gönderim ve Örnek Yazı

İşten çıkarılma sebebini öğrenme talebi, sözlü olarak ya da gerekçesiz bir yazıyla çıkarılan işçinin, feshin sebebini işverenden yazılı olarak istediği bildirimdir. Kanun bu talebe ayrı bir madde ayırmaz. Dayanak, işverenin fesih bildirimini baştan yazılı ve gerekçeli yapma borcudur.

Sık tekrarlanan bir bilginin aksine İş Kanunu’nda işverenin böyle bir talebe 15 gün içinde cevap vermesini öngören bir hüküm yok. Fark küçük görünse de cevap beklenirken işe iade için tanınan bir aylık süre işlemeye devam eder.

Yazılı Fesih Gerekçesinin Kanuni Dayanağı

İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır.^[1] Hüküm işçiye ayrıca bir sebep sorma hakkı tanımaz, gerekçeli bildirim borcunu doğrudan işverene yükler. Talep yazısı, bu borcun yerine getirilmediğini tarihiyle kayda geçirmenin aracıdır.

Maddenin ikinci fıkrası başka bir güvenceyi düzenler. İşçinin davranışı ya da verimiyle ilgili bir sebeple fesihten önce iddialara karşı savunması alınır, ancak işverenin 25. maddenin (II) numaralı bendine uygun fesih hakkı saklıdır.^[2] Bu fıkrada sebep öğrenme talebine ya da bir cevap süresine ilişkin ifade bulunmaz.

Gerekçe borcunun geçersizlik yaptırımıyla desteklendiği alan iş güvencesidir. Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi bu kapsamdadır.^[3]

Türk Borçlar Kanunu da haklı sebeple derhal fesihte sözleşmeyi feshedenin sebebi yazılı bildirmesini ister.^[4] İş güvencesi dışında kalan işçi için de talep yazısı, işverenin hangi sebebe dayandığını belgeye bağlar ve kıdem ile ihbar tazminatı tartışmasında ilk delillerden biri olur.

İşverenin Cevap Süresi ve Bir Aylık Arabuluculuk Süresi

İşverenin talebe cevap vermesi için kanunda belirlenmiş bir süre yoktur. İşçi yazısında yedi gün gibi bir süre isteyebilir. Bu süre işvereni bağlamaz, yalnız cevapsızlığın hangi tarihte kesinleştiğini netleştirir.

Belirleyici olan işe iade süresidir. Fesih bildiriminde sebep gösterilmediğini ya da gösterilen sebebin geçerli olmadığını ileri süren işçi, bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.^[5] Talep yazısı bu süreyi durdurmaz ve uzatmaz.

Cevap beklemek için geçen her gün bir aylık süreden düşer. Arabuluculuk başvurusu, talep yazısının cevabı gelmeden de yapılabilir.

Aşağıdaki tablo, 3 Kasım’da sözlü olarak işten çıkarılan ve ertesi gün talep yazısı gönderen bir işçinin takvimini gösteriyor.

Yazılı bir fesih bildirimi hiç verilmediyse sürenin hangi gün başladığı davada tartışma konusu olabilir. Bu tartışmaya bel bağlamak yerine sözlü feshin yapıldığı günü başlangıç saymak, hak düşürücü nitelikteki sürenin kaçırılmasını önler.

Sebep Yazılmamış Fesih Bildiriminin Sonuçları

İş güvencesi kapsamındaki işçide sebep gösterilmeden yapılan fesih, işverenin geçerli sebebi ortaya koyamaması anlamına gelir. Kanun işe iade başvurusunu tam da bu iddiaya, yani bildirimde sebep gösterilmediği iddiasına bağlamıştır.^[6]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yazılı fesih bildirimi yapılmadığı, sebebin açık ve kesin gösterilmediği, savunma alınmadığı ve ispat yükü taşıyan işverenin delil sunmadığı gerekçesiyle verilen işe iade kararını onadı.^[7] O dosyada işveren, sözleşmenin belirli süreli olduğunu ve kendiliğinden sona erdiğini savunmuştu.

Geçersizlik kararının sonucu işe başlatma ya da bunun parasal karşılığıdır. İşçi işe başlatılmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ve kesinleşmeye kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aylık ücret ile diğer haklarını alır.^[8]

Kapsam dışındaki işçide geçersizlik yaptırımı uygulanmaz. Fesih hakkı kötüye kullanılmışsa işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir.^[9]

Bildirilen Sebebe Bağlılık ve İspat Yükü

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir.^[10] İşçi feshin başka bir sebebe, örneğin sendika üyeliğine dayandığını iddia ederse bu iddiasını kendisi ispatlar.

Yargı uygulamasında işveren, fesih bildiriminde gösterdiği sebeple bağlı tutulur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin fesih sebepleriyle bağlı olduğunu ve bunları sonradan genişletemeyeceğini belirten ilk derece kararını onadı.^[11]

Kıdem ve ihbar tazminatının istendiği o dosyada fesih noter ihtarnamesiyle bildirilmişti. İhtarnamede yer almayan maddi zarar ve usulsüz işlemlere katılma iddiaları fesih sebebi olarak değerlendirilmedi. İşverenin fesih öncesi savunmayı nasıl alması gerektiği işçiden savunma alma örneğinde gösterilir.

Talep yazısının asıl değeri bu kuralla ortaya çıkar. Cevapsız kalan yazı, işverenin fesih anında açık bir sebep göstermediğini tarihiyle belgeler. Fesihten günler sonra gelen bir cevap ise kanunun fesih anında aradığı gerekçeli bildirimin yerini kendiliğinden tutmaz, en fazla işverenin davada savunacağı sebebi önceden yazıya döker.

Talep Yazısında Bulunması Gereken Bilgiler

Yazı kısa tutulur, ama tarih ve olay içermeyen bir metin delil olarak zayıf kalır. Aşağıdaki bilgiler yazının amacına hizmet eder.

• Ad soyad, T.C. kimlik numarası, işe giriş tarihi ve görev
• Feshin günü, saati, kim tarafından ve hangi sözlerle bildirildiği
• Yazılı bildirim verildiyse tarihi ve sebep kısmının boş ya da genel ifadeli olduğu
• Fesih sebebinin açık ve kesin biçimde yazılı bildirilmesi isteği
• Çalışma belgesinin verilmesi ve SGK’ya bildirilen işten çıkış kodunun açıklanması isteği
• Kanuni hakların ve dava hakkının saklı tutulduğu cümlesi

Yazıya kendi isteğiyle ayrılma ya da anlaşarak çıkma izlenimi veren bir cümle konmaz. “Görüşme sonunda işten ayrıldım” gibi bir ifade, feshi işçiye yükleme savunmasına malzeme olur.

Çalışma belgesi vermek işverenin kanuni borcudur. Belgenin vaktinde verilmemesi ya da gerçeğe aykırı bilgi içermesi, zarar gören işçiye tazminat isteme hakkı verir.^[12] SGK’ya bildirilen çıkış kodu e-Devlet’teki hizmet dökümünden görülebilir, ancak kod yazılı fesih bildiriminin yerine geçmez.

Mesaj kayıtları, ekran görüntüleri ve tanık adları talep yazısına eklenmez. Bunlar arabuluculuk ve dava aşaması için ayrıca saklanır.

KEP, Noter ve İadeli Taahhütlü Posta ile Gönderim

Yazının hangi gün ve hangi içerikle işverene ulaştığı ispatlanabilir olmalıdır. Gönderim yolunun seçimi bu yüzden metnin kendisi kadar önem taşır.

Kayıtlı elektronik posta (KEP), iletinin içeriğini, gönderim ve teslim anını kayıt altına alan elektronik yazışma yoludur. İşverenin KEP adresi biliniyorsa en hızlı yol budur, işçinin de bir KEP hizmet sağlayıcısından adres edinmesi gerekir.

Noter ihtarnamesi metnin bir örneğini noterde saklar ve tebliğ şerhiyle teslim tarihini resmi belgeye bağlar. Tebliğ işverenin adresine posta yoluyla yapıldığından birkaç gün sürebilir ve masraf noter ücret tarifesine göre değişir.

İadeli taahhütlü posta teslim tarihini gösterir, zarfın içinde hangi metnin bulunduğunu ise tek başına kanıtlamaz. E-posta ve mesajlaşma uygulamaları anında kayıt oluşturur, yalnız bunlarla yetinmek davada içerik ve muhatap tartışması doğurabilir.

Elden teslimde yazının bir örneğine işyeri yetkilisinin tarih, imza ve kaşe koyması istenir. Karşı tarafın olayı kayda geçirdiği tutanağın nasıl düzenlendiği ise işçiye tutanak nasıl tutulur yazısında görülebilir. Teslim almaktan kaçınılırsa aynı gün KEP ya da noter yoluna geçilir.

Fesih Sebebi Talep Yazısı Örneği

Aşağıdaki metin sözlü fesih için de, sebebi yazılmamış bir fesih bildirimi için de kullanılabilir. Köşeli parantezli alanlar kendi bilgilerinizle doldurulur, size uymayan seçenek silinir.

Cevap Gelmediğinde ya da Yeni Bir Sebep Yazıldığında

Cevap gelmezse bir aylık süre dolmadan işverenin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurulur.^[13] Başvuruda feshin sebep gösterilmeden yapıldığı ve talep yazısının cevapsız kaldığı belirtilir.

Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır, zorunlu hallerde süre en çok bir hafta uzatılabilir.^[14] Anlaşma çıkmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.^[15]

İşveren cevap verip fesih anında hiç söylenmemiş bir sebep yazarsa bu cevap da saklanır. İlk bildirimle sonraki cevap arasındaki fark, sebebin sonradan kurulduğunu gösteren bir delil olarak davaya taşınır.

İşten Çıkarılma Sebebini Öğrenme Talebi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Talep yazısıyla ilgili en çok sorulan sorular süre ve kapsam üzerinde yoğunlaşıyor.

Bu yazı genel bilgi verir, her fesih kendi olaylarıyla değerlendirilir. Bir aylık süre işlerken fesih bildiriminizi ve yazışmalarınızı bir avukatla birlikte gözden geçirin.