İşveren Haklı Fesih Bildirimi: Yazının İçeriği, Tebliği ve İki Örnek Metin

İşveren haklı fesih bildirimi, işverenin İş Kanunu’nun 25. maddesine dayanarak iş sözleşmesini derhal sona erdirdiğini işçiye ilettiği yazıdır. Bu yazının dili, tarihi ve işçiye ulaştırılma biçimi, açılacak bir davada feshin ayakta kalıp kalmayacağını çoğu zaman olayın kendisi kadar etkiler.

Bildirim, 7555 sayılı Kanunla değişen 109. madde gereği her halde yazılı yapılır; sebep olay, tarih, tespit yöntemi ve bentle birlikte somut yazılır ve davada değiştirilemez, genişletilemez. Fesih, olayın feshe yetkili kişiye ulaştığı günden itibaren altı iş günü ve fiilden itibaren bir yıl içinde işçiye ulaşmalıdır. İşçi imzadan kaçınırsa tanıklı tutanak tutulur, SGK’ya bildirilen çıkış kodu da bildirimdeki bentle aynı seçilir.

Fesih Bildiriminde Yazılı Şekil Kuralı

Haklı fesih bildirimi bugün yazılı yapılmak zorundadır. 7555 sayılı Kanunla değişen 109. madde, iş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuracak bildirimlerin her halde yazılı yapılacağını açıkça söylüyor.^[1] Davranış ve verime dayalı fesihlerde yazılı bildirim ve açık sebep şartı zaten 19. maddede yer alıyordu.^[2]

Değişiklikten önce yazılı şekil haklı fesihte daha çok ispat aracı olarak görülüyordu. Sözlü “yarından itibaren gelme” talimatı ya da bir mesajlaşma uygulamasından atılan kısa not artık hem kanunun lafzına aykırı düşer hem de işverenin elinde sebebi ve tarihi gösteren bir belge bırakmaz.

Haklı nedenin ispat yükü işverendedir. Sebebi yazılı ve somut gösterilmemiş bir fesihte işveren davada dayanacağı zemini baştan zayıflatmış olur.

Fesih Sebebinin Yazılışı ve Sebeple Bağlılık İlkesi

Bildirimdeki sebep, sonradan değiştirilemeyen bir çerçeve çizer. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, fesih bildiriminde belirtilen sebebin değiştirilemeyeceğini, genişletilemeyeceğini ve ona başka bir sebep eklenemeyeceğini, bu ilkenin işveren için de işçi için de geçerli olduğunu belirtti.^[3]

Aynı kararda gerekçenin yorum yoluyla da değiştirilemeyeceği vurgulandı. Daire, fesih yazısında anılmayan bir alacağı feshin dayanağı olarak kabul etmedi.

Bu yüzden sebep paragrafı, olayı dışarıdan okuyan birinin hiçbir ek bilgiye ihtiyaç duymadan anlayacağı açıklıkta yazılır. Aynı paragrafta şunlar yer alır:

• olayın tarihi ve mümkünse saati,
• olayın yeri,
• davranışın ne olduğu,
• davranışın nasıl tespit edildiği,
• hangi bende dayanıldığı.

Yalnızca “25. madde uyarınca” ya da “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlarınız nedeniyle” demek bir sebep bildirmek sayılmaz. İkinci fıkranın dokuz bendi birbirinden farklı olgulara bağlanır ve işçinin neye karşı savunma yapacağını bilmesi gerekir. Sebep hiç yazılmadan yapılan fesihlerde işçi sebebini öğrenme talebi gönderebilir.

Birden fazla olay varsa her biri ayrı cümleyle yazılır. “Ve benzeri davranışlar” gibi açık uçlu ifadeler, davada ileri sürülmek istenen yeni bir olayı bildirime sokmaz, sadece metni belirsizleştirir.

Savunma İstemi ile Fesih Bildirimi Arasındaki Bağ

Kanun, 25/II şartlarına uyan fesihte savunma alınmasını zorunlu tutmuyor.^[4] Sorun, mahkemenin olayı haklı neden ağırlığında görmeyip geçerli neden düzeyinde bulmasıyla başlar. Bu durumda savunması alınmadan yapılan davranış kaynaklı fesih 19. maddenin ikinci fıkrasına takılır.

Savunma istem yazısı, fesih bildiriminin taslağı gibi düşünülebilir. İsnat edilen olay, tarih ve dayanılan tespit bu yazıda ne şekilde anlatıldıysa fesih bildiriminde de aynı biçimde anlatılır, iki metin arasında olgu farkı bırakılmaz.

Savunma alındıktan sonra fesih yazısına, savunmanın hangi tarihte verildiğini ve neden yeterli bulunmadığını gösteren kısa bir cümle eklenir. İşçi savunma vermeye gelmez ya da yazılı savunma vermeyi reddederse bu durum tarihli ve tanıklı bir tutanakla saptanır, bildirimde de bu tutanağa atıf yapılır.

Savunma süreci, altı iş günlük süreyi kendiliğinden durdurmaz. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tüzel kişi işverende sürenin feshe yetkili merciin öğrendiği günden başladığını, müfettiş soruşturması yapılmasının ya da olayın disiplin kurulunda görüşülmesinin süreyi başlatmadığını, başlangıcın olayın feshe yetkili kişi ya da kurula intikal ettirildiği gün olduğunu belirtti.^[5]

Altı İş Günü ve Bir Yıl Süresinde Bildirimin Tarihi

Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hallere dayanan fesih yetkisi, öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her halde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılır.^[6] İşçi olaydan maddi çıkar sağladıysa bir yıllık sınır uygulanmaz.

Hesap somut bir örnekle daha net görünür. Cumartesi çalışılmayan bir işyerinde olay feshe yetkili yöneticiye Perşembe günü ulaştıysa öğrenme günü sayılmaz, süre Cuma, Pazartesi, Salı, Çarşamba, Perşembe ve Cuma günleriyle dolar. Son gün, öğrenmeden sonraki haftanın Cuma günüdür, aradaki hafta tatili ve genel tatil günleri hesaba girmez.

Fesih beyanı karşı tarafa ulaştığı anda sonuç doğurur.^[7] Bu nedenle bildirimin süre içinde imzalanmış olması tek başına yeterli görülmemeli, işçiye ulaşma tarihi de altı iş günü içinde kalacak biçimde planlanmalıdır. Fesih tarihi olarak ileri ya da geri bir gün yazmak yerine “bu yazının size tebliğ edildiği tarih itibarıyla” ifadesi kullanılabilir.

Fesih Bildiriminin Tebliğ Yolları

Bildirimin işçiye hangi yolla ulaştırıldığı, hem tebliğ tarihini hem de bu tarihin ispatını belirler. Tablo, kanundaki yollarla uygulamada sık başvurulan kanalları karşılaştırıyor.

109. madde KEP’i işçinin yazılı kabulü şartıyla bildirim yolu olarak sayıyor, ama hemen ardından fesih sonucunu doğuracak bildirimlerin her halde yazılı yapılacağını ayrıca belirtiyor.^[8] Bu ikinci cümle karşısında KEP ile yapılan fesih bildiriminin yeterli olup olmadığını ele alan bir Yargıtay kararına rastlanmadı. Belirsizlik giderilene kadar KEP’i imzalı kağıt bildirime ya da noter ihtarnamesine ek kanal olarak kullanmak daha güvenlidir.

İşçinin bildirimi almaktan ya da imzalamaktan kaçındığı durumda tutulan tutanak, kendisini düzenleyenlerce doğrulanırsa tebliğ tarihi yerine geçer. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, tanıklarca doğrulanan imtina tutanağının tarihini fesih bildiriminin tebliğ tarihi olarak kabul etti.^[9]

Tutanakta saat, yer, bildirimin işçiye okunduğu ve imzadan kaçındığı açıkça yazılmalıdır. Devamsızlık dosyalarında işçi işyerinde olmadığı için elden tebliğ çoğu zaman mümkün olmaz. Bildirim, işçinin işyeri kayıtlarındaki son adresine noter aracılığıyla gönderilir ve tebliğin altı iş günü içinde gerçekleşmesi için gönderim geciktirilmez.

SGK İşten Çıkış Kodu ve Bildirimle Uyum

25/II’ye dayanan fesihler, Nisan 2021’den beri tek bir kodla değil, her bent için ayrı bir kodla SGK’ya bildirilir. Eski 29 kodu kaldırıldı, yerine 25/II-a için 42’den başlayıp 25/II-ı için 50’ye kadar uzanan dokuz kod getirildi.^[10] Devamsızlık (25/II-g) 48, güveni kötüye kullanma ve hırsızlık (25/II-e) 46 koduyla bildirilir.

Sağlık sebebiyle işveren feshi 28, zorlayıcı sebep ve tutukluluk nedeniyle fesih 27 koduyla gösterilir. İşsizlik ödeneğine hak kazandıran işveren fesihleri arasında 25/II sayılmaz, sağlık ve zorlayıcı sebep halleri ise sayılır.^[11]

Seçilen kod ile bildirimdeki bent aynı olmalıdır. Yazıda devamsızlık anlatılıp SGK’ya 46 kodu bildirilmesi, davada işverenin hangi sebebe dayandığı sorusunu işveren aleyhine karıştırır. İşçinin ayrılığında çıkış kodunun nasıl ele alınacağı haklı sebeple istifa dilekçesi yazısında anlatılır.

Fesih Bildiriminde Sık Yapılan Hatalar

Dava dosyalarında feshin haklılığından önce bildirimin kendisine takılan sorunlar sık görülür. Aşağıdaki tablo bu hataları ve olası sonuçlarını bir arada gösteriyor.

Devamsızlık Nedeniyle Haklı Fesih Bildirimi Örneği

Aşağıdaki metin, ardı ardına iki iş günü işe gelmeyen ve mazeret bildirmeyen işçi için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki yerler dosyanın bilgileriyle doldurulur.

Güveni Kötüye Kullanma Nedeniyle Haklı Fesih Bildirimi Örneği

İkinci metin, tahsil ettiği parayı işverene teslim etmeyen işçi için kurgulanmıştır. Olayda maddi çıkar bulunduğundan bir yıllık sınır uygulanmaz, ancak altı iş günü yine öğrenme tarihinden itibaren işler.

Bildirimde yer alan her olgunun bir tutanak, kayıt ya da tanıkla karşılanabilir olması gerekir.

Haklı Fesih Bildirimine İlişkin Sorular

İşverenlerin bildirimi hazırlarken en çok takıldığı noktalar aşağıda yanıtlanıyor.

Bu yazı genel bilgi verir ve her iş ilişkisinin kendine özgü koşullarını karşılamaz. Bir fesih bildirimini göndermeden önce olayın ve delillerin bir avukat tarafından değerlendirilmesi, sonradan düzeltilemeyecek hataların önüne geçer.