Haftalık 45 saat, fazla çalışma davasında hesabın değil, ispatın eşiğidir. İş Kanunu fazla çalışmayı haftada 45 saati aşan çalışma olarak tanımlar ve her fazla saati normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla öder.[1]
İşveren sıklıkla rakama değil eşiğe itiraz eder; denkleştirme uyguladığını, ücrete dahil ödediğini ya da kayıtlarda 45 saatin aşılmadığını söyler. Denkleştirmede günlük süre 11 saati aşamaz ve iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati geçmemelidir. Sözleşmedeki süre ile 45 saat arasındaki çalışma yüzde yirmi beş zamla ödendiğinden dilekçede iki dilim ayrı yazılır.
İçindekiler7 başlık
Eşiğin Kanundaki Yeri
Genel çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Yer altı maden işlerinde bu sınır haftada 37,5 saattir.[2]
Eşiği aşmak tek başına yasak değildir. Yılda en çok 270 saat fazla çalışma yapılabilir ve fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayı gerekir.[3] Gece çalışmasında ise fazla çalışma yapılamaz.[4]
Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse sözleşme süresi ile 45 saat arasındaki çalışma fazla sürelerle çalışma sayılır ve yüzde yirmi beş zamla ödenir.[5] Yüzde elli zam yalnız 45’in üstündeki saatlere uygulanır. Dilekçede iki dilimin ayrı yazılması gerekir.
Denkleştirmenin Sınırları
Taraflar anlaşarak haftalık normal süreyi günlere farklı dağıtabilir, ancak günlük süre 11 saati aşamaz. Bu düzende iki aylık sürede haftalık ortalama 45 saati geçmiyorsa, bazı haftalarda 45’i aşan çalışma fazla çalışma sayılmaz.[6]
Süre toplu iş sözleşmesiyle dört aya çıkarılabilir. Turizm sektöründe temel süre dört aydır ve toplu sözleşmeyle altı aya çıkar.[7]
Bir bölge adliye mahkemesi, işyerinde denkleştirme uygulandığının ya da fazla çalışma karşılığı serbest zaman kullandırıldığının ispatlanamadığını belirterek fazla çalışma ücretine hükmetmiş, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu kararı onamıştır.[8]
Aynı dosyada davacı bölge yöneticisi olarak çalışıyordu. Bölge adliye mahkemesi onu üst düzey yönetici saymadı. Kanunda açık bir yönetici istisnası yoktur, ancak Yargıtay üst düzey yöneticiyi fazla çalışma ücretinin dışında tutar, bu yüzden konum dosyada denetlenir.
Denkleştirme Hesabı: Rakamlı Örnek
Aylık brüt ücreti 36.000 TL olan işçinin saat ücretini uygulamada kullanılan 225 böleniyle hesaplayalım: 36.000 / 225 = 160 TL, yüzde elli zamlı saat ücreti 240 TL’dir.[9] Sekiz haftalık dönemde üç hafta 57, beş hafta 37 saat çalışıldığını varsayalım.
| Düzen | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Denkleştirme yok | 3 hafta x 12 saat = 36 saat, 36 x 240 | 8.640 TL |
| Denkleştirme var, dönem ortalaması 44,5 saat (3 x 57 + 5 x 37 = 356 saat) | Ortalama 45’i aşmıyor | 0 TL |
| Denkleştirme var, dönem ortalaması 46,375 saat (3 x 57 + 5 x 40 = 371 saat) | 371 – 360 = 11 saat, 11 x 240 | 2.640 TL |
İlk iki satırdaki aynı çalışma (356 saat), denkleştirmenin kabul edilip edilmemesine göre 0 ile 8.640 TL arasında değişiyor. Telafi yoluyla verilen çalışma bu hesaba nasıl girer sorusu için telafi çalışmasının koşulları yazısına bakılabilir. Üçüncü satır ayrı bir varsayımdır.
Tutarlar brüttür ve haftalık süreler ara dinlenme düşüldükten sonraki net süredir.[10] Ortalamayı aşan saatlerin hesabına dair ayrıntı kanunda yazmaz, uygulamada dönem toplamından 45 x hafta sayısı düşülür.
İşverenin Sık Savunmaları ve Karşılığı
| Savunma | Neye bakılır |
|---|---|
| Denkleştirme uygulanıyor | Anlaşmanın varlığı, günlük 11 saat sınırı, dönem uzunluğu ve ortalamanın 45’te kalıp kalmadığı |
| Fazla çalışma ücrete dahil | Ücretin fazla çalışmayı karşılayacak ölçüde yüksek olup olmadığı ve yıllık 270 saat sınırı, ücrete dahil kayıt bu koşulla geçerli sayılır[11] |
| Serbest zaman kullandırıldı | Seçim hakkı işçidedir, her fazla saat için 1 saat 30 dakika altı ay içinde ücret kesintisiz kullanılır[12] |
| Giriş çıkış kayıtlarında 45 aşılmıyor | Kayıtların güvenilirliği, ara dinlenmenin gerçekten kullanılıp kullanılmadığı, tanık beyanı |
| Yönetici olduğu için fazla mesai doğmaz | Kanunda açık bir yönetici istisnası yoktur, ancak Yargıtay üst düzey yöneticiyi dışarıda tutar. Yetki ve işyerindeki konum denetlenir |
Davada Düşülen Tuzaklar
İlk tuzak delil avansıdır. Bir davada işçi, toplu iş sözleşmesine dayanarak 45 saat üstü çalışma iddia etmiş, mahkeme bilirkişi için avans yatırması için kesin süre vermiş, avans yatırılmadığı için bilirkişi incelemesinden vazgeçilmiş sayılmıştı. İşçi tanık da dinletmemişti ve puantaja göre 45 saat aşılmadığı kabul edildi.[13]
İkinci tuzak tek seçenekli talep kurmaktır. Denkleştirme savunması sıkça ileri sürülür.
Raporda hem haftalık hem denkleştirmeli hesabın ayrı yazılması istenirse mahkeme savunmanın sonucuna göre hazır bir hesap bulur. Yukarıdaki bölge adliye dosyasında ilk derece mahkemesi de bilirkişi raporunun ikinci seçeneğini hükme esas almıştı.
Davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[14] Arabuluculuk tutanağında görüşülmeyen bir kalem için uygulamada dava şartı yokluğundan ret kararı verilebildiğinden, başvuruda her kalemin yazılması gerekir.
Üçüncü tuzak miktardır. Fazla çalışma ücreti beş yıllık zamanaşımına tabidir.[15]
Alacağın bir kısmı dava edilmişse talep, tahkikat bitene kadar bir defaya mahsus artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım için de dava tarihinden kesilmiş sayılır.[16] 7589 sayılı Kanun bu hüküm için ayrı bir geçiş düzenlemesi koymamıştır, 31.07.2026 öncesinde açılan davalarda uygulama mahkemelere bırakılmıştır.
Dosyada Bulunması Gereken Belgeler
Savunmaların her biri bir belgeyle karşılanır. Belge yoksa tanık beyanı ve kayıt talebi devreye girer, bu yüzden liste dava açılmadan önce çıkarılır.
- Sözleşme, toplu iş sözleşmesi ve ücrete dahil ödeme yazan ek protokoller
- Giriş çıkış, kart okuma ve puantaj kayıtları ile çalışma çizelgeleri
- Denkleştirme anlaşması ya da işyeri çalışma düzeni yazısı varsa bir örneği
- Bordrolar, ücret ve ek ödeme dekontları
- Aynı dönemde çalışmış kişilerin adları, tanıklık için
Haftalık 45 Saat ve Denkleştirme Hakkında Sık Sorulan Sorular
Dava öncesinde en çok sorulan sorular aşağıdadır.
Bu yazı genel bilgi verir. Kendi çalışma çizelgenizin hangi dönemde 45 saati aştığını bir avukatla birlikte kayıtlardan çıkarmanız yerinde olur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/1 ve m.41/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/7 ve m.41/8 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/6 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63/2 ve m.41/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63/2 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2026/1582 K.2026/4112, 29.04.2026. Daire gerekçe yazmadan onamış, yukarıdaki değerlendirme bölge adliye mahkemesi gerekçesidir. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/2 ve Fazla Çalışma Yönetmeliği m.4. Yönetmelik yüzde elli zammı düzenler, 225 böleni ise metinde yer almaz. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.68 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2025/8552 K.2025/10040, 17.12.2025. Aynı yöndeki ilke E.2025/9606 K.2026/716, 02.02.2026 kararında yalnız karşı oy yazısında yer alır, çoğunluk gerekçesiz onamıştır. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/4 ve m.41/5 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2026/906 K.2026/3448, 16.04.2026. Daire gerekçe yazmadan onamış, olay özeti ilk derece ve bölge adliye mahkemesi kararlarındandır. ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32/8 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109/4, 7589 sayılı Kanunla eklenmiştir ↩
- Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m.9 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/4 ↩