Evlilik Nedeniyle İş Akdi Feshi: Kıdem Hakkı ve Ayrımcılık Davası

Evlilik nedeniyle iş akdi feshi, iş hukukunda birbirinden çok farklı iki sonuca gider. Kadın işçi evlendikten sonra sözleşmeyi kendisi bitirirse kıdem tazminatı alabilir, işveren işçiyi evlendiği için çıkarırsa fesih ayrımcılık ve geçersiz fesih tartışmasına dönüşür.

Kıdem hakkının dayanağı, 4857 sayılı Kanun’un yürürlükte bıraktığı tek eski hüküm olan 1475 sayılı Kanun’un 14. maddesidir.^[1] Fesih evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde yazılı olarak bildirilmeli, işçinin en az bir tam yıllık hizmeti bulunmalıdır; kıdem alacağının zamanaşımı ise beş yıldır. Hak yalnız kadın işçiye tanınır, evlendiği için işten çıkarılan her işçi ise medeni hal korumasından yararlanır.

Kıdem Hakkının Kanuni Niteliği

1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi, kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi arzusuyla hizmet akdini sona erdirmesini kıdem tazminatını doğuran haller arasında sayar.^[2] Hak, işçinin tek taraflı fesih beyanıyla kullanılır ve işverenin kabulüne bağlı değildir.

Kanun bildirim süresi şartı aramaz. Dilekçenin işverene ulaştığı gün sözleşme sona erer ve ihbar tazminatının bu fesihte gündeme gelmediği yorumu yaygındır, çünkü ayrılan taraf işçidir.

Hizmet süresi de aranır. Kanun tazminatı her geçen tam yıl için 30 günlük ücret üzerinden kurduğundan, bir yılı doldurmayan çalışmada kıdem tazminatı çıkmaz. Hangi tazminatın hangi şartla ve ne kadar sürede dava edildiği tazminat kalemleri tablosunda yan yana duruyor.

Kapsam Dışında Kalan Çalışmalar

Hak, 1475 sayılı Kanun’a tabi işçiye tanınmıştır ve 4857 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki istisnalar bu kapsamı daraltır. Ev hizmetleri bu istisnalar arasında yer alır.^[3]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önüne gelen bir dosyada çocuk bakım elemanı 22.08.2023’te evlenmiş, 04.09.2023’te ayrılmıştı. Mahkemeler çalışmayı 4857 sayılı Kanun kapsamı dışında bularak kıdem talebini reddetti, daire de onadı.^[4] Evlilik tarihi ve süre doğru olsa da kapsam sorunu davayı baştan kaybettirebilir.

Hakkın Şartları ve İspat Tablosu

Kıdem talebinde ispat yükü, hakkın doğduğunu ileri süren işçidedir.^[5] Aşağıdaki tablo her şartın hangi belgeyle gösterildiğini eşleştiriyor.

Evlenme, evlendirme memuru önünde tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur.^[6] Dini tören bu hakkın süresini başlatmaz.

Süre evlenme tarihinden işlediği için nikahtan önce verilen ve nikahtan önce biten ayrılış bu maddenin dışında kalır. Böyle bir dilekçe verilmişse nikahtan sonra yeni bir yazılı fesih bildirimi yapmak gerekir.

Fesih Bildirimi ve SGK Çıkış Kodu

İş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuracak bildirimler mutlaka yazılı yapılır.^[7] Sözlü söylenen ya da mesajla bildirilen ayrılış, dava aşamasında tarih ve sebep tartışması çıkarır.

SGK’ya bildirilen işten ayrılış nedeni tek başına fesih sebebini kanıtlamaz, fesih beyanı ve nikah tarihiyle birlikte değerlendirilir. İşveren ayrılışı sıradan istifa olarak bildirmişse e-Devlet hizmet dökümü bu yüzden dilekçenin kopyasıyla birlikte saklanır.

Süreler: Fesih, Arabuluculuk ve Zamanaşımı

Evlilikten sonraki bir yıl yalnızca feshin bildirilmesi içindir. Dava için ayrı bir süre işler.

Kıdem tazminatının zamanaşımı beş yıldır.^[8] Bir yıllık fesih süresiyle karıştırılmamalıdır, çünkü biri hakkın doğması, öteki alacağın dava edilmesi içindir.

Evlilik Nedeniyle İşverenin Feshi

İşveren kadın işçiyi evlendiği için çıkarırsa fesih geçerli sebebe dayanmaz. Kanun, medeni hali ve aile yükümlülüklerini fesih için geçerli sebep olmayan haller arasında açıkça sayar.^[9]

İş güvencesi hükümleri için işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin altı aylık kıdeminin bulunması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması gerekir.^[10] Bu şartlar varsa işveren geçerli sebebi ispatlamak zorundadır, işçi ise feshin gerçek sebebinin başka olduğunu ileri sürerse bunu kendisi kanıtlar.^[11]

Fesih geçersiz bulunursa işveren işçiyi işe başlatır. Başlatmazsa dört ile sekiz aylık ücret tutarında tazminat ve en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ödenir.^[12] İşveren feshi olduğu için kıdem ve ihbar tazminatı da ayrıca istenir.

Eşinin evlilik nedeniyle ayrılması gerekçe gösterilerek işine son verildiğini ileri süren bir işçinin dosyası ispatın zorluğunu gösteriyor. İşçi arabuluculuk anlaşma belgesini baskı altında imzaladığını söylemiş, ilk derece mahkemesi irade fesadını ve gabini ispatlanmamış bulmuş, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de onamıştır.^[13] İmzadan önce belgenin kapsamını okumak bu yüzden dava sonrasına bırakılacak bir iş değildir.

Küçük İşyerinde Ayrımcılık Tazminatı

İş güvencesi kapsamı dışında kalan işçi için yol kapanmaz. İşveren cinsiyet ya da gebelik nedeniyle, sözleşmenin sona ermesinde de, doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz.^[14] Aykırılıkta işçi dört aya kadar ücreti tutarında tazminat ve yoksun bırakıldığı hakları isteyebilir.^[15]

Evlilik tek başına cinsiyet sayılmaz. Evlenen kadınlar çıkarılırken evlenen erkekler çalıştırılıyorsa dosya cinsiyet ayrımına dayandırılabilir. İşçi ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösterirse ispat yükü işverene geçer.^[16]

Eşit davranma ilkesine aykırı fesihten doğan tazminatın zamanaşımı da beş yıldır.^[17] Bildirim süresinin üç katı tutarındaki kötüniyet tazminatı ise iş güvencesi dışında kalan işçinin ayrı bir seçeneğidir.^[18]

Erkek İşçinin Durumu

1475 sayılı Kanun’un 14. maddesi bu hakkı yalnız kadın işçiye bağlar. Erkek işçi evlendiği için ayrılırsa bu hükümden kıdem tazminatı doğmaz.

Erkek işçi için kıdem, başka bir sebebe dayanır. Askerlik, emeklilik ya da işverene yüklenebilen bir sebeple haklı fesih bunların başında gelir. Evlendiği için işten çıkarılan erkek işçi ise 4857 sayılı Kanun’un 18. maddesindeki medeni hal korumasından aynı şekilde yararlanır.

Evlilik İzni ile Karıştırılmaması Gereken Noktalar

Evlenen işçiye, cinsiyetine bakılmaksızın üç gün ücretli izin verilir.^[19] İzin sözleşmeyi bitirmez, kıdem hakkı da doğurmaz.

İzin gününün iş günü mü takvim günü mü sayılacağı kanunda yazmıyor ve bu soruya cevap veren 2023 sonrası bir Yargıtay kararı bu çalışmada tespit edilemedi. Uyuşmazlık çıkarsa işyeri uygulaması ve sözleşme hükümleri dosyaya konur. İzin verilmediğinde devamsızlık feshine karşı izlenecek yol evlilik izni yazısında toplanmıştır.

Arabuluculuk ve Dava Yolu

Kıdem tazminatı ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.^[20] Son tutanak dava dilekçesine eklenir, eklenmezse bir haftalık kesin süre verilir ve verilen süre boşa geçerse dava usulden reddedilir.^[21]

Arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır, zorunlu durumlarda bu süre en fazla bir hafta uzatılır.^[22] Başvuruda kıdem tazminatı, yıllık izin ücreti ve ödenmemiş ücret gibi her kalemi ayrı yazmak, son tutanağın dava konusunu karşılamasını kolaylaştırır.

Belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107, 7589 sayılı Kanunla (RG 31.07.2026) kaldırıldı, yürürlük için kanunun geçiş hükmüne bakılmalıdır. Alacak tutarı belli olmayan dosyalarda kısmi dava açılır, gerekirse tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırım yapılır.^[23]

Kıdem Tazminatı Hesabı: Rakamlı İki Örnek

Hesap giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır ve artan ay ile gün aynı oranda eklenir. Tavan, 01.07.2026-31.12.2026 arasında sona eren sözleşmeler için 30 günlük tutar bakımından 73.729,87 TL‘dir.^[24]

Tutarlar brüttür ve ödemede damga vergisi kesintisi yapılır. Net rakam bordrodaki kesintilere göre belli olur.

Davalarda Sık Yapılan Hatalar

• Nikahtan önce verilen dilekçeye güvenip nikahtan sonra yeni bir yazılı bildirim yapmamak
• Dini nikahı süre başlangıcı saymak
• Bildirimi yazılı ve tarihli yapmamak ya da alındı imzası almamak
• Kapsam dışı bir çalışmada kıdem talep etmek
• Arabuluculuk anlaşma belgesini okumadan imzalamak ve sonradan iptal edeceğini düşünmek
• İşveren feshinde bir aylık arabuluculuk başvuru süresini kaçırmak

Evlilik Nedeniyle Fesih Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Dava sürecinde en çok sorulan konular aşağıda kısa cevaplarla yer alıyor.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir. Evlilik tarihiniz, dilekçeniz ve işyerinizdeki durum dosyaya göre değiştiğinden belgelerinizle birlikte bir avukata danışmanız yerinde olur.