Doğum İzni Süreleri: Erken Doğum, Ölü Doğum ve Çoğul Gebelik

Doğum izni kadın işçide doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam 24 haftadır. İş Kanunu m.74’te işverene açık bir ücret ödeme borcu yüklenmez, sözleşme askıda olduğundan m.25/I-b son cümleye göre işine gidemediği süreler için ücret de işlemez. Yargıtay da askı döneminde işverenin kural olarak ücret ödeme borcu bulunmadığını kabul eder.

İşçinin geliri SGK’nın ödediği geçici iş göremezlik ödeneğidir. Süre ve ödenek 7578 sayılı Kanunla değişti, eski 16 haftalık hesap artık geçerli değil.^[1] Erken doğumda kullanılamayan süre doğum sonrasına eklenir, çoğul gebelikte toplam süre 26 haftaya çıkar, anne ölürse kalan süreyi baba kullanır. İzin günleri yıllık izin hesabında çalışılmış gibi sayılır; ödenek davası açılacaksa SGK davaya dahil edilmelidir.

Doğum İzninin Hukuki Niteliği

Kanun kadın işçinin bu sürede çalıştırılmamasını esas alır, yani izin işçinin tercihine değil kanunun emrine dayanır. İşverenin onayı, ayrı bir dilekçe ya da kıdem şartı aranmaz.^[2]

Madde hükümleri iş sözleşmesiyle çalışan her işçi için uygulanır, kanunun kapsamında olması ya da olmaması fark etmez. Süre boyunca iş sözleşmesi sona ermez, yalnızca askıda kalır.^[3]

Askı, tarafların asıl borçlarının durması demektir. Bu yüzden işçi çalışmaz, işveren de kanun gereği ücret ödemez, ama sözleşme ve işçinin korunması devam eder.

Sürenin Olağan Dışı Doğumlarda İşleyişi

Kanun 24 haftayı bir toplam olarak düşünür. Tarihlerin gün gün hesabı doğum izni hesaplama örnekleriyle daha kolay izlenir. Sürenin doğumdan önce ve sonra nasıl bölüneceği olaya göre değişir, aşağıdaki tablo her olayın hukuki sonucunu ve dayanağını gösterir.

Doğum öncesi çalışma sınırı 7578 ile üç haftadan iki haftaya indi. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.40 hala üç haftalık eski lafzı taşıyor, yönetmelikle kanun çelişirse kanun uygulanır.^[4]

Doğuma kadar çalışma ve bunun doğum sonrasına eklenmesi hekim onayına bağlıdır. Onay belgesini saklayın, süre uyuşmazlığında ilk istenen belge odur.

Ölü Doğum ve Doğumla İlgili Ayrım

İş Kanunu m.74 doğumu canlı ya da ölü olarak ayırmaz. İzin talebinin işverence reddedilmesi halinde izlenecek yol için doğum izni dilekçesi yazısına bakılabilir. Bu yüzden ölü doğumun 24 haftalık süreyi kısaltacağını söyleyen bir kanun hükmü yoktur.

Fark doğum sonrası ek izinlerde çıkar, çünkü yarım çalışma izni çocuğun hayatta olması koşuluna bağlıdır.^[5] SGK’nın ölü doğumda ödeneği nasıl işleteceğini düzenleyen açık bir madde bulamadık, ödenek talebinde doğum belgesi ve hekim raporu ile Kuruma yazılı başvurulması ve cevabın saklanması gerekir.

Ücret İşverende mi, SGK Ödeneği mi

Kanunda işverene açık bir ücret ödeme borcu yüklenmez (askıda ücret işlemez), kanuni gelir 5510 sayılı Kanunun geçici iş göremezlik ödeneğidir. Doğumdan önceki bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmişse çalışılmayan her güne ayaktan tedavi oranında günlük kazancın üçte ikisi ödenir.^[6]

Toplu iş sözleşmesi ya da bireysel sözleşme ödenek ile ücret farkını işverene yüklüyorsa bu hak sözleşmeden doğar ve izin gününden bağımsız olarak talep edilir. Ödenek eksik ya da hiç yatmadıysa dava Kuruma yöneltilmelidir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi doğum izni döneminin geçici iş göremezlik ödeneği ve sigorta primi istemli bir davada Sosyal Güvenlik Kurumunun hasım olarak yargılamaya dahil edilmemesini bozma sebebi saydı. Daire, kararın sonuçta Kurum tarafından uygulanacağını ve zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğunu belirtti.^[7]

Bu karar doğum izni ödeneğinin kimden isteneceğini gösterir. Davayı yalnızca işverene açan işçi usul eksikliği yüzünden davanın bozulması ve yeniden yargılama riskiyle karşılaşır.

Doğum Sonrası Ek İzinler

24 haftalık süre dolunca işçi iki yoldan birini seçebilir. Birincisi haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izindir:

• ilk doğumda 60 gün,
• ikinci doğumda 120 gün,
• sonraki doğumlarda 180 gün,
• çoğul doğumda bu sürelere otuzar gün eklenir,
• çocuk engelli doğarsa süre 360 gündür.^[8]

İkincisi altı aya kadar tam ücretsiz izindir. Çoğul gebelikte bu izin 26 haftalık sürenin bitiminden başlar ve yıllık izin hesabında dikkate alınmaz.^[9]

Bir yaşından küçük çocuk için günde toplam bir buçuk saat süt izni ayrıca vardır. Yarım çalışma izni kullanılan süre içinde süt izni uygulanmaz.^[10]

Yıllık İzne, Kıdeme ve Fesih Korumasına Etkisi

Doğumdan önce ve sonra çalıştırılmayan günler yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır. 24 haftalık izin yüzünden izin hakkı doğmamış ya da azalmış sayılamaz.^[11] Altı aylık ücretsiz izin ise bu korumanın dışındadır.

Doğum izni sırasında iş sözleşmesi sona ermez, askıda kalır, doğum izninin kıdem süresine dahil edilip edilmeyeceği konusunda bu çalışmada doğrudan bir kanun hükmü ya da karar tespit edilemedi. Yargıtay ise kural olarak askıda geçen sürelerin kıdem tazminatına esas süreye dahil edilmediğini, örnek olarak ücretsiz izinde geçen süreleri gösterir. Bu nedenle doğum izni ile ücretsiz izin dönemlerini ayrı hesaplamak ve kıdem sorusunu somut olayda ayrıca incelemek gerekir.^[12]

Fesih tarafında kanun işçiyi iki yönden korur. Hamilelik ve doğum feshe geçerli sebep sayılmaz, m.74’teki yasak sürelerde işe gelmemek de geçerli sebep olmaz, ancak bu liste yalnız otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan belirsiz süreli sözleşmeli işçiye uygulanır.^[13]

İşverenin sağlık sebebiyle bildirimsiz fesih hakkı doğum ve gebelikte ancak m.74’teki sürenin bitiminde işlemeye başlar.^[14]

Sık Yapılan Hukuki Hatalar

Bu yazı genel bilgi içindir. Sürenizi ve ödeneğinizi etkileyen belgeler kişiden kişiye değiştiği için dosyanızı bir avukata göstermeniz yararlı olur.