Doğum izni dilekçesi işverenden izin istemek için değil, kanunda zaten var olan analık izninin başlangıç tarihini yazılı olarak kayda geçirmek için verilir. İş Kanunu kadın işçinin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmamasını esas aldığından işverenin onay yetkisi yoktur. İşveren izni vermez ya da izin yüzünden iş sözleşmesini sona erdirirse idari para cezası, işe iade, ayrımcılık tazminatı ve haklı fesih yolları açılır.
7578 sayılı Kanunla analık izni doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftaya çıktı, çoğul gebelikte yirmi altı haftadır. Gebelik, doğum ya da izin yüzünden yapılan fesih geçerli sebep sayılmaz; iş güvencesi kapsamındaki işçi fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurur, işe iade şartları yoksa dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı istenebilir. İznin kullandırılmaması işçiye haklı fesih hakkı da verir, bu hak öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde kullanılır.
İçindekiler10 başlık
7578 Sayılı Kanunla Değişen Analık İzni Süreleri
7578 sayılı Kanun 01.05.2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı ve İş Kanunu’nun 74. maddesindeki doğum sonrası süreyi sekiz haftadan on altı haftaya çıkardı. Toplam süre yirmi dört haftaya yükseldi, doktor onayıyla doğuma kadar çalışılabilecek dönem ise üç haftadan iki haftaya indi.[1]
| Başlık | Eski düzenleme | 7578 sonrası |
|---|---|---|
| Doğum öncesi | 8 hafta | 8 hafta |
| Doğum sonrası | 8 hafta | 16 hafta |
| Toplam | 16 hafta | 24 hafta |
| Çoğul gebelik | 18 hafta | 26 hafta |
| Doktor onayıyla çalışma | Doğuma 3 hafta kalana kadar | Doğuma 2 hafta kalana kadar |
| Ücretsiz izin başlangıcı | 16. haftadan sonra | 24. haftadan sonra (çoğulda 26) |
Bazı hazır formlar ve iç yönetmelikler hala sekiz haftalık doğum sonrası süreyi yazıyor. Çatışma halinde kanun metni uygulanır, dilekçede de süreyi kanun maddesine atıfla yazmak tartışmayı önler.
Geçiş Hükmü ve Kapanan Başvuru Süresi
Kanunun geçici 1. maddesi, eski mevzuata göre izin süresi dolmuş ama 01.04.2026 itibarıyla doğumdan itibaren yirmi dört hafta henüz tamamlanmamış olanlara sekiz hafta ilave analık izni tanıdı. Bunun için yürürlük tarihinden itibaren 10 iş günü içinde talepte bulunmak gerekiyordu.[2]
Bu süre mayıs ayının ortasında sona erdi, bugün yeni başvuru yapılamaz. Madde metni “personel” sözcüğünü kullandığı için işçileri ne ölçüde kapsadığı ayrıca tartışılabilir, bu nokta yazım tarihinde kurum duyurusuyla doğrulanamadı. Süresinde talepte bulunup ilave izin verilmeyen biri varsa dilekçenin ve teslim kaydının dava dosyasındaki yeri belirleyicidir.
Dilekçede Bulunması Gereken Unsurlar
Kanun dilekçe için biçim şartı koymaz, yine de içeriğin dört noktayı karşılaması uyuşmazlıkta tarih tartışmasını bitirir. Bunlar tahmini doğum tarihi, hekim raporu, seçilen izin takvimi ve işverenden istenen yazılı teyittir. İzin doğumdan sonra ücretsiz uzatılacaksa dilekçe doğum sonrası ücretsiz izin dilekçesi örneğindeki gibi ayrıca hazırlanır.
- Tahmini doğum tarihi: Gebeliği izleyen hekimin raporundaki tarih esas alınır.
- Takvim tercihi: Standart başlangıç mı, hekim onayıyla çalışmaya devam mı, açıkça yazılır.
- Gebelik türü: Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye iki hafta eklenir.
- Teyit isteği: İzin takviminin belirli bir günde yazılı bildirilmesi istenir.
Erken doğumda kullanılamayan doğum öncesi süre doğum sonrası izne eklenir, bu durumda doğum belgesiyle kısa bir ek bildirim yeterlidir.[3]
İşverene Verilecek Bildirim Örneği
Aşağıdaki metin doğum öncesi dönemde, izin başlangıcını standart takvime göre bildiren işçi için hazırlanmıştır. Köşeli alanları doldurun ve teslimi kanıtlanabilir bir yolla yapın.
[İŞYERİ UNVANI] İNSAN KAYNAKLARI MÜDÜRLÜĞÜ’NE
[Gün]/[Ay]/[Yıl]
Konu: Analık izninin başlangıç tarihi ve süresinin bildirilmesi
[Birim] biriminde [görev] olarak çalışmaktayım. Ekteki [rapor tarihi] tarihli hekim raporuna göre tahmini doğum tarihim [tarih] olup gebeliğim [tekil / çoğul] gebeliktir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta [çoğul gebelikte yirmi altı hafta] çalıştırılmamam gerekmektedir. Bu kapsamda son çalışma günüm [tarih], analık izni başlangıç tarihim [tarih] olarak belirlenmiştir.
İzin takviminin ve doğum sonrası bitiş tarihinin beş iş günü içinde tarafıma yazılı bildirilmesini, doğumun gerçekleşmesi halinde doğum belgesinin sunulacağını arz ederim.
Ek: Tahmini doğum tarihini gösteren hekim raporu
[Ad Soyad] – [T.C. kimlik no / sicil no] – [İmza]
Teslim alan: [Ad Soyad, unvan] – Tarih ve imza:
İşveren Analık İznini Vermezse Yaptırımlar
Kanunun çalıştırma yasağı koyduğu dönemde gebe ya da doğum yapmış kadını çalıştıran veya ücretsiz izni vermeyen işverene idari para cezası verilir.[4] Bu yaptırım işçiye alacak sağlamaz, yalnız işvereni denetim ve ceza yoluyla zorlar.
İşçinin kendi hukuki yolları ise duruma göre ayrılır. Aşağıdaki tablo hangi olayda hangi başvurunun açıldığını ve süresini gösteriyor.
| Olay | Başvuru yolu | Süre |
|---|---|---|
| Çalışmaya zorlanma, izin verilmemesi | İş müfettişliğine şikayet | Gecikmeden |
| Gebelik, doğum ya da izin yüzünden fesih | Arabulucuya başvuru, ardından işe iade davası | Fesih bildiriminin tebliğinden 1 ay |
| Cinsiyet ya da gebelik nedeniyle farklı işlem | 4 aya kadar ücret tutarında tazminat ve yoksun kalınan haklar | Arabuluculuk sonrası dava |
| İznin kullandırılmaması, çalışma şartlarının uygulanmaması | Haklı nedenle fesih ve kıdem tazminatı | Öğrenmeden itibaren 6 iş günü |
Haklı fesih yolunu seçen işçi 6 iş günlük süreyi kaçırırsa bu hakkını yitirir, bu yüzden fesih bildirimi noter veya KEP ile ve süre dolmadan gönderilmelidir.[5]
Doğum İzni Yüzünden İşten Çıkarılma ve İşe İade
Hamilelik, doğum ve kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek feshe geçerli sebep oluşturmaz.[6] Otuz ve daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.[7]
Arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Fesih geçersiz bulunur ve işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa dört ila sekiz aylık ücret tutarında tazminat ile en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ödemek zorunda kalır.[8]
İşe iade şartları yoksa, yani işyeri küçükse ya da kıdem yetmiyorsa, ayrımcılık tazminatı yolu hala açıktır. İşveren gebelik nedeniyle farklı işlem yapmadığını ispat etmekle yükümlü hale gelir, işçinin ihlal ihtimalini güçlü biçimde göstermesi yeterlidir.[9]
İzin Dönüşünde Eski Görev ve Anayasa Mahkemesi İçtihadı
Uyuşmazlık çoğu zaman izin sırasında değil, dönüşte çıkar: görev değişmiştir, yerine başkası alınmıştır ya da önerilen iş daha düşüktür. Anayasa Mahkemesi doğum sonrası altı ay ücretsiz izin kullanan bir finans yöneticisinin başvurusunda, işverenin çıkarı ile işçinin çıkarı arasında adil dengenin kurulması gerektiğini söyledi.[10]
Mahkeme, işverenin başvurucuya yalnız tazminat ve ikramiye önermesini yeterli görmedi. Eski pozisyona statü ve maaş bakımından yakın bir iş sunulup sunulmadığının, işçinin cinsiyetinin, ihtiyaçlarının ve önceki performansının değerlendirilmesi gerektiğini belirtti ve özel hayata saygı hakkıyla bağlantılı ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar verdi. Dönüşte eski görev ve pozisyonla ilgili uyuşmazlıklar doğum izni dönüşü fesih ve eski göreve iade yazısında işleniyor.
Bu karar bireysel başvuru kararıdır ve dönüşte eski göreve dönme hakkını mutlak yapmaz. Karara göre işverenin nesnel ve haklı sebebi olabilir, ama önerilen iş statü ve maaş olarak belirgin biçimde düşükse adil denge kurulmuş sayılmaz.
Dava Dilekçesi Örneği
Analık izni kullanımı ya da dönüşü sırasında farklı işlem yapılan işçi, arabuluculuk son tutanağıyla birlikte iş mahkemesine başvurur.[11] Örnek, ayrımcılık tazminatı ve yoksun kalınan hakların istendiği dosya içindir, işe iade talebi ayrı ve bir aylık süreye bağlı bir davadır.
[YER] İŞ MAHKEMESİ SAYIN HAKİMLİĞİ’NE
DAVACI: [Ad Soyad], T.C. No: [kimlik no], Adres: [adres]
VEKİLİ: [Av. Ad Soyad]
DAVALI: [İşyeri unvanı], Adres: [adres]
KONU: 4857 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca ayrımcılık tazminatı ile yoksun kalınan hakların tahsili talebidir.
ARABULUCULUK: [Büro / dosya no] sayılı arabuluculuk dosyasında [tarih] tarihli son tutanak düzenlenmiştir.
AÇIKLAMALAR:
1. Müvekkil davalı işyerinde [başlangıç tarihi] tarihinden itibaren [görev] olarak çalışmaktadır / çalışmıştır. Aylık brüt ücreti [tutar] TL’dir.
2. Müvekkil [doğum tarihi] tarihinde doğum yapmış, [analık izninin kullandırılmaması / izin dönüşünde görevinin değiştirilmesi] olayı yaşanmıştır. Olay [kısa özet, tarih, tanık, yazışma] ile sabittir.
3. Davalı işveren müvekkili biyolojik ya da işin niteliğine ilişkin zorunlu bir sebep bulunmadığı halde gebelik ve doğum nedeniyle farklı işleme tabi tutmuştur. 4857 sayılı Kanun’un 5. maddesinin yedinci fıkrası gereği ayrım yapılmadığını ispat yükü davalıdadır.
HUKUKİ NEDENLER: 4857 sayılı Kanun m.5, m.74, 7036 sayılı Kanun m.3, Anayasa m.10 ve m.20 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Hekim raporu, nüfus kayıt örneği, yazışmalar, bordrolar, tanık, bilirkişi, arabuluculuk son tutanağı ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan sebeplerle fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla [tutar] TL ayrımcılık tazminatı ile yoksun kalınan hakların davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim. [Tarih]
Davacı vekili [Av. Ad Soyad] – [İmza]
Sık Yapılan Hatalar
İşçilerin yaşadığı kayıpların büyük kısmı hukuki hakkın yokluğundan değil, usul ve ispat eksikliğinden doğar. Aşağıdaki tablo en sık görülenleri ve nasıl önlendiklerini özetliyor.
| Hata | Sonuç | Önlem |
|---|---|---|
| Dilekçenin yalnız sözlü iletilmesi | İşveren talebi almadığını söyler | Teslim imzalı nüsha, noter ya da KEP |
| Eski sekiz haftalık süreyi esas almak | İzin eksik hesaplanır | Süreyi 74. madde ve 7578 atfıyla yazmak |
| Fesih bildiriminden sonra bir ayı kaçırmak | İşe iade hakkı düşer | Tebliğ günü takvime yazılır, arabulucuya başvurulur |
| Haklı fesihte 6 iş günü geçirmek | Haklı fesih hakkı düşer | Öğrenme günü belgelenir, fesih hemen gönderilir |
| Dönüşte önerilen işi kayıtsız kabul etmek | Ayrımcılık ispatı zorlaşır | Eski ve yeni görev yazılı karşılaştırılır, itiraz kaydı düşülür |
Doğum İzni Dilekçesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Her dosyada tarihler, belgeler ve işyeri koşulları değiştiği için süre ve yaptırım hesabı bir avukatla birlikte yapılmalıdır.
Kaynaklar
- 7578 sayılı Kanun m.15 ve m.27/b, RG 01.05.2026, sayı 33240; 4857 sayılı İş Kanunu m.74/1 ↩
- 7578 sayılı Kanun geçici m.1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.74/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.104 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II ve m.26/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/3-d ve 18/3-e ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ve m.20/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ve m.21 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.5/3, m.5/6 ve m.5/7 ↩
- Anayasa Mahkemesi, Ayça Yılmaz Gülseven, B. No: 2019/11085, 19.10.2023, Birinci Bölüm ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩