SGK Çıkış Kodunu Kim Görür? Bildirge, Döküm ve Danıştay Kararı

SGK işten çıkış kodunu işçi, eski işveren, SGK ve işsizlik ödeneğini bağlayan İŞKUR görür, mahkeme de talep halinde bu kayda ulaşır. Yeni işveren kodu SGK sisteminden doğrudan göremez, ancak işe girişte istenen belgeler yoluyla kod ona yine de ulaşabilir.

İşveren iş sözleşmesinin sona erdiğini en geç on gün içinde SGK’ya bildirir ve ayrılış nedenini kod olarak yazar; işsizlik ödeneğine konu olabilecek fesihte bildirgenin bir nüshası işçiye verilir. Kod işverenin tek taraflı beyanıdır, fesih sebebini kendiliğinden kanıtlamaz; yanlış kaydedilen veri için veri sorumlusundan düzeltme istenebilir, kodun düzeltilmesi ise dava yoluyla sağlanır.

Kodu Taşıyan Belge ve Görenler

Hizmet akdi sona eren işçinin durumunu işveren en geç on gün içinde SGK’ya bildirir.^[1] Ayrılış nedeni bu bildirimde kod olarak yazılır ve kodları belirleme yetkisi yönetmelikle SGK’ya verilmiştir.^[2]

İşsizlik ödeneğine konu olabilecek bir fesihte işveren ayrıca üç nüsha işten ayrılma bildirgesi düzenler ve bir nüshasını işçiye verir.^[3] Yani işçinin elinde kodun yazılı olduğu bir nüsha bulunması gerekir.

Tablodaki yeni işveren satırı, kodun işçinin kendi sunduğu belgeyle işverene geçebildiğini gösterir. Asıl tartışma da bu dolaylı yolun hukuka uygunluğu üzerinedir.

Danıştay’ın 29 Numaralı Kod Kararı

Danıştay 10. Daire, işten ayrılış bildirgesindeki 29 numaralı kodu ve açıklamasını iptal etti. Bu kod, işverenin işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle feshini gösteriyordu.^[4]

Daireye göre SGK kodu yeni işverenlere doğrudan göndermiyordu, fakat iş başvurularında işçiden sosyal güvenlik kaydı dökümü isteniyordu. Böylece işçinin rızası dışında veri dolaylı yoldan üçüncü kişilere ulaşmış oluyordu.

Daire ayrıca verinin yalnız işverenin beyanına dayandığını ve yargı denetiminden geçmediğini belirtti. İş Kanunu m.25/II’deki dokuz ayrı haklı fesih sebebinin tek kodda toplanması da işçiyi yapmadığı davranışla lekelenme riskine sokuyordu.

Temyiz üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, SGK’nın istemini reddederek bu kararı onadı.^[5] Gerekçe Daire kararına aittir, Kurul kararı onayarak sonuçlandırmıştır.

Karar yalnız 29 numaralı kodla ilgilidir. Daire incelemeyi bilerek bu kodla sınırlamış, diğer ayrılış kodlarını iptal etmemiştir.

Karardan Önce ve Sonra Değişenler

SGK, 29 numaralı kodu karardan önce, Nisan 2021’de listeden çıkarmıştı. Yerine İş Kanunu m.25/II’nin bentlerine karşılık gelen 42 ile 50 arasındaki kodlar getirildi.^[6] Daire bu değişikliği yeterli saymadı ve genelgenin davacının itirazlarını tam karşılamadığını belirtti.

Karardan yaklaşık bir yıl sonra basına yansıyan haberlere göre, e-Devlet’ten alınan SGK Tescil ve Hizmet Dökümü belgesinden, işverenlere sunulan işyeri unvan listesi kısmında ayrılış kodları ve açıklamaları kaldırıldı. Aynı haberler işten ayrılış bildirgesinde fesih nedeninin yer almaya devam ettiğini aktarıyor.

Uygulama SGK’nın iç düzenlemeleriyle değiştirilebildiği için, kodun nerede göründüğünü kendi e-Devlet ekranınızdan ve elinizdeki bildirgeden kontrol etmeniz gerekir.

Yeni İşverenin Kodu Öğrenmesi

Kişisel veriler amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü işlenmek zorundadır.^[7] Danıştay bu ilkeyi, eski fesih nedeninin işçinin iradesi dışında yeni işverene ulaşması bakımından uygulamıştır.

Aday kendi isteğiyle belge sunarsa paylaşım onun iradesindedir. Belgenin başvurunun şartı yapılması ise ölçülülük ilkesi bakımından tartışmaya açıktır ve kararın doğrudan konusu değildir.

Verisi yanlış kaydedilen kişi, veri sorumlusuna başvurarak düzeltme isteyebilir.^[8]

Fesih Sebebi ile Kodun Uyumu

Kodun doğruluğunu ölçmek için önce fesih belgesindeki sebebe, sonra SGK listesindeki karşılığa bakılır. Aşağıdaki tablo, sık görülen ayrılış sebeplerinin SGK listesindeki kodlarını gösteriyor.^[9]

İşçi ücret ödenmediği için ayrılıp işveren çıkışı 03 olarak bildirdiyse, kayıt ile fesih belgesi çelişir. Bu çelişki dosyada yazılı fesih bildirimi, ücret kayıtları ve tanık beyanlarıyla gösterilir.

Tersi de geçerlidir. İşveren haklı fesih kodu bildirmişse, o kodun dayandığı olayı ispat yükü işverendedir ve dosyada bu olaya dair belge yoksa kod tek başına yeterli sayılmaz.

Kod Gerçeği Yansıtmıyorsa Ne Olur

Kod işverenin tek taraflı beyanıdır ve fesih sebebini kendiliğinden kanıtlamaz. Kıdem ve ihbar tazminatı mahkemede fesih sebebinin ispatına göre belirlenir, SGK ve İŞKUR işlemleri ise kodu esas alır. Kodun düzeltilmesi için açılacak davada kimin davalı olacağı çıkış kodu değiştirme davasında taraflar yazısında yer alıyor.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin önüne gelen bir dosyada işçi, fesih tarihinde 29 olarak bildirilen kodun işe iade kararı kesinleştiği için 4 olarak düzeltilmesini istemişti. Davadan sonra işveren bir kodu düzeltince bölge adliye mahkemesi davayı konusuz kaldığı için esasa girmeden sonlandırdı.^[10]

Yargıtay bu kararı bozdu. Bozma gerekçesine göre mahkeme, davacının her talebi hakkında açık bir hüküm kurmak zorundadır ve 29 olarak bildirilen kodla ilgili talebe hiç hüküm verilmemesi hatalıdır.^[11]

Bölge adliye mahkemesi, dava açıldığı tarihte işçinin hukuki yararı bulunduğunu kabul etmişti. Yargıtay bozmayı başka bir sebebe dayandırdı. Kod düzeltmesi için dava açmadan önce yazılı talep ve delil biriktirmek önemlidir.

Kodu Kontrol Etme Sırası

1. e-Devlet’ten hizmet dökümünü alın ve her işyeri satırındaki ayrılış bilgisine bakın.
2. İşveren fesih sırasında işten ayrılma bildirgesinin işçi nüshasını vermediyse yazılı olarak isteyin.
3. Koddaki sebebi fesih bildirimiyle ya da istifa dilekçesiyle karşılaştırın.
4. Uyuşmazlık varsa işverenden yazılı düzeltme isteyin ve cevabı saklayın.
5. Düzeltme yapılmazsa dosyanızı bir avukata gösterip dava yolunu değerlendirin.
6. Yeni iş başvurusunda hangi belgenin istendiğini sorun ve gereğinden fazla belge vermeyin.

Çıkış Kodunun Görünürlüğü Hakkında Sorular

En sık sorulan durumlar aşağıda kısaca toplandı.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve kodun nerede göründüğü SGK uygulamasına göre değişebilir. Kendi kaydınızın düzeltilmesi gerekiyorsa belgelerinizle birlikte bir avukata danışmanız yerinde olur.