SGK Eksik Gün Kodları: Hizmet Dökümünde Kod, Belge ve Dava Yolu

SGK eksik gün kodu, işverenin bir ay için 30 günden az prim günü bildirdiğinde eksikliğin nedenini göstermek üzere seçtiği iki haneli koddur. Kod hizmet dökümünüzde ilgili ayın yanında görünür ve o ayın neden eksik olduğunu SGK kaydı olarak sabitler.

Kod gerçeği yansıtıyorsa kayıt tartışma çıkarmaz. Gerçeğe aykırıysa, örneğin çalıştığınız günler ücretsiz izin görünüyorsa, mesele bir hizmet tespiti davasına dönüşür. Kodun dayanağı olan belgeler işyerinde on yıl saklanır ve Kurum istediğinde ibraz edilir; kayıt, kural olarak hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılacak hizmet tespiti davasıyla düzeltilir.

Eksik Gün Bildiriminin Dayanağı

İşveren aylık prim ve hizmet belgesinde, ayın bazı günlerinde çalışılmadıysa eksik gün sayısını ve eksik çalışma nedenini bildirmek zorundadır.^[1] Kanun da eksik gün nedeninin ve sayısının bu belgede beyan edileceğini, nedeni ispatlayan belgelerin ise yönetmelikle belirleneceğini söyler.^[2]

Belgeler her ay SGK’ya gönderilmez. İşveren bunları ilgili ayda düzenler, işyerinde saklar ve Kurum istediğinde onbeş gün içinde ibraz eder. Süresinde ibraz edilmezse ya da usule uygun düzenlenmemişse belge geçersiz sayılır; Kurum tebligat yapar ve belge bir ay içinde verilmezse ya da noksan verilirse aylık belgeyi kendisi düzenleyip primi işverenden tahsil eder.^[3]

Belgelerin işyerinde saklanma süresi, ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlayarak on yıldır.^[4] Yani çalışmadığınız iddia edilen bir ayın belgesi yıllar sonra bile istenebilir.

Kod Tablosu ve Dayanak Belgeler

Aşağıdaki tabloda sık görülen kodlar, anlamları ve yönetmeliğin saydığı dayanak belge türleri yan yana verilmiştir. Kodların güncel listesi SGK’nın e-Bildirge sisteminde yer alır ve zaman zaman değişebilir. Ayrılış nedenini gösteren çıkış kodunun kim tarafından görüldüğü ise ayrı bir konudur.

12 ve 13 numaralı kodlar uyuşmazlıkta en az bilgi veren kodlardır, çünkü eksikliğin gerçek nedeni kodun kendisinden anlaşılmaz. Bu durumda önce işverenin hangi belgeye dayandığı sorulur.

Kod tek başına delil değildir. İşverenin beyanıdır ve belge ile desteklenmediği sürece çalışmadığınız anlamına gelmez.

Davada Tartışma Çıkaran Kodlar

Ücretsiz İzin Kodları

En çok uyuşmazlık 21 numaralı koddadır. İşçi o günlerde çalıştığını, işveren ise ücretsiz izinde olduğunu söyler ve elindeki tek belge çoğu zaman izin formudur. Yönetmelik bu belgenin hem sigortalı hem işveren imzasını taşımasını arar.

Belgenin ne zaman düzenlendiği de önemlidir. Danıştay 10. Dairesi, kanun yararına temyiz incelemesinde, ücretsiz izin taleplerinin aynı tarihli e-postayla yapıldığını, imzalı izin belgelerinin de iznin kullanıldığı günün ertesi iş günü tarihli e-postayla muhasebeye iletildiğini görüp belgelerin sonradan düzenlenmediğine hükmetti.^[5]

Bu karar idari para cezası davasındadır, işçinin hizmet tespiti davası değildir. Yine de belgenin tarihinin değiştirilemeyen bir kayıtla doğrulanmasının önem taşıdığını gösterir.

Devamsızlık, Kısmi Süre ve Puantaj

15 numaralı kodda işveren devamsızlık belgelerini gösterir. İşçi o günlerde işyerine gittiğini ispat ederse kod çöker. 06 ve 07 numaralı kodlarda ise yazılı sözleşme ve imzalı puantaj aranır, bunlar yoksa kodun dayanağı zayıftır.

Mahkemede İspat Sırası

Çalışma olgusu her türlü delille ispatlanabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, ücretsiz izin koduyla her ay 10-15 gün eksik bildirildiği iddiasındaki bir hizmet tespiti dosyasında, bozma ilamında şu araştırmaları istemişti: ücretsiz izin belgelerinin ve turnike kayıtlarının işyerinden getirtilmesi, bunların çalışılan günlerle karşılaştırılması, dönem bordroları ve aynı dönemde bildirimi yapılan çalışanlardan re’sen tanık dinlenmesi.^[6]

Bozmadan sonra ilk derece mahkemesi, Kuruma bildirilen 725 gün dışında 144 günlük bildirilmeyen hizmeti asgari ücretle tespit etti, 2006-2009 arası iddia ise ispatlanamadı. Yargıtay bu kararı onadı.^[7]

1. Hizmet dökümünü alın ve eksik gün bildirilen ayları ve kodları listeleyin.
2. İşverenin dayandığı belgenin mahkemece istenmesini talep edin.
3. Bordro, banka dekontu, giriş-çıkış ve kart kayıtlarını çalışılan günlerle karşılaştırın.
4. Aynı dönemde çalışmış kişileri tanık olarak bildirin.

Hizmet Dökümünü Okurken Kontrol Listesi

Dökümde 30 günden az görünen her ay için üç şeye bakın: kodun hangi neden olduğunu, eksik gün sayısını ve o aylarda fiilen çalışıp çalışmadığınızı. Hepsi çalıştığınız günlerle çakışmıyorsa o ay ayrıca incelenmelidir.

• Aynı kodun art arda birçok ayda tekrar etmesi, belgenin gerçekten her ay düzenlenip düzenlenmediğini sorgulatır.
• İmzanızın bulunmadığı bir izin belgesi, ücretsiz izin kodunu tek başına doğrulamaz.
• 12 ve 13 numaralı kodlar nedeni açık etmez, işverenden belge istenmelidir.

Kod Yanlışsa Dava Yolu

Eksik gün kodu gerçeğe aykırıysa kaydın düzeltilmesi için iş mahkemesinde hizmet tespiti davası açılır. Kanun, işverence belge verilmeyen ya da çalışması Kurumca tespit edilemeyen sigortalıya, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde bu yola başvurma imkan tanır.^[8] Ancak Yargıtay’a göre çalışma Kurumca öğrenilmişse, öğrenilen ve sonrasında kesintisiz süren çalışma için hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez; bildirimden önceki dönem için ise süre, kesintisiz çalışmanın sona erdiği yılın sonundan başlar ve işler. Eksik gün talepleri bakımından da hak düşürücü süre ayrıca irdelenir.^[9]

Kıdem tazminatı davası kaydı düzeltmez, tespit davası ise tazminat vermez. İki talep ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Etkiyi basit bir hesapla görmek mümkündür. Bir ayda 30 günün 8 günü ücretsiz izin koduyla bildirilirse o ay 22 prim günü işler. Altı ay boyunca aynı kod kullanılırsa 6 x 8 = 48 prim günü eksik kalır.

Eksik Gün Kodları Hakkında Sorular

Dava öncesinde en çok sorulan konular aşağıda yanıtlanıyor.

Bu yazı eksik gün kodlarının genel çerçevesini ve aktarılan kararları özetler. Kodun hangi belgeye dayandığı ve dava süresinin dolup dolmadığı her dosyada ayrı değerlendirildiğinden, hizmet dökümünüzde sorun görüyorsanız delilleri toplayıp bir avukata danışmanız yerinde olur.