Çıkış Kodu Değiştirme Davasında Taraflar: İşveren mi, SGK mı?

Çıkış kodu değiştirme davası işverene karşı açılır. SGK ve İŞKUR bu davada genellikle davalı olmaz, yanlış kişiye açılan davada husumetten ret riski vardır ve işçi aylarca emek verdiği dosyada sonuç alamayabilir.

İşveren hizmet akdinin sona erdiğini on gün içinde Kuruma bildirir ve kodu seçer; Kurum yalnız bu bildirimi kayda geçirdiği için dava işverene yöneltilir. Dava iş mahkemesinde görülen bir tespit davasıdır, kod düzeltme talebine alacak ya da tazminat eklenirse o talep için önce arabulucuya başvurulur. Davalı kabul edilebilir bir yanılgıyla yanlış gösterilmişse taraf değişikliği istenebilir; işsizlik ödeneği ise kod davasının davalısından değil İŞKUR’dan istenir.

Çıkış Kodu Davasında Doğru Davalı İşveren

İşten ayrılış bildirgesini düzenleyen ve kodu seçen taraf işverendir. İşveren, hizmet akdinin sona erdiğini en geç on gün içinde Kuruma bildirmek zorundadır.^[1]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, çıkış kodunun düzeltilmesine yönelik tespit davalarının yasal muhatabının işveren olduğunu, SGK ya da İŞKUR’a husumet yöneltilmesinin doğru olmadığını kendi gerekçesinde açıkça yazmıştır.^[2] Aynı kararda İŞKUR’a karşı kod düzeltme talebi için de husumetten ret verilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Yargıtay’ın bir başka kararındaki gerekçe şöyledir: kod işverenin bildirimi üzerine Kurumca işlenir, Kurum yalnızca bu bildirimi kayıtlara geçirmekle yükümlüdür ve bunun dışında inisiyatifi yoktur. Bu yüzden dava yalnızca bildirimi yapan işverene yöneltilir.^[3]

Davanın Niteliği ve Görevli Mahkeme

Çıkış kodu davası bir tespit davasıdır. Mahkeme tazminat ya da alacağa hükmetmez, işverenin bildirdiği ayrılış nedeninin gerçeğe uygun olup olmadığını belirler.

Tespit davasında davacının hukuken korunmaya değer güncel bir yararının bulunması gerekir.^[4] Yargıtay bu yararı her dosyada ayrı ayrı arar. Eda davası açılabilen ya da fesih nedeninin başka bir davada ileri sürülebildiği hallerde ayrı bir tespit davasında yarar bulunmadığı, Yargıtay’ın kendi ilamında kabul ettiği ilkelerdendir.^[5]

İşçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür.^[6] Zorunlu arabuluculuk ise kanunda sayılan alacak, tazminat ve işe iade davaları için aranır.^[7] Kodu düzeltme talebine tazminat ya da alacak talebi eklenirse, o talep için arabulucuya başvurulmuş olması gerekir.

Dilekçede Talep Sonucunun Kurulması

Talep sonucu açık ve ölçülebilir olmalıdır. “Fesih nedeninin düzeltilmesi” gibi genel bir ifade yerine hangi bildirgedeki hangi kodun hangi kod olarak düzeltilmesi gerektiğinin tespiti istenir.

Aşağıdaki tablo üç tipik kod hatasında dilekçenin ana iddiasını ve dosyada aranacak ilk kanıtı gösteriyor.

İstifa kodunun düzeltildiği bir dosyada Bölge Adliye Mahkemesi, işverenin tazminat ödemesini kabul etmesinden ve tanık anlatımından hareketle kod 03’ün gerçeği yansıtmadığına karar verdi ve kodun 04 olarak düzeltilmesine hükmetti. Yargıtay bu kararı gerekçesiz olarak onadı, yani gerekçe Bölge Adliye Mahkemesine aittir.^[8]

SGK’nın Davalı Gösterildiği İstisnai Durumlar

Yargıtay, SGK’ya husumet yöneltilmesini istisnai bir dosyada isabetsiz bulmamıştır. Çalıştığı okul 667 sayılı KHK ile kapatılan bir öğretmenin bildirgesinde kod 36 yer alıyordu. Yargıtay, davacı KHK ile kapatılan kurumda çalıştığı için bu dosyada SGK’ya husumet yöneltilmesinde bir isabetsizlik görmedi.^[9]

Aynı karar başka bir kuralı da gösteriyor. Sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda Kuruma karşı dava açmadan önce Kuruma başvurmak ve ret ya da 60 günlük sessizlik beklemek gerekir.^[10] Davacı başvuru yapmadan dava açtığı için Yargıtay, dava açılmasına Kurumun sebebiyet vermediğini belirtti ve Kurum aleyhine hükmedilen yargılama giderleri ile vekalet ücretini hükümden çıkardı.

O dosyada Bölge Adliye Mahkemesi, kodun işveren tarafından değil doğrudan Kurumca sicile işlendiğini ve işvereni olan şirketin ihyasının mümkün olmadığını belirterek husumeti doğru bulmuştu. Bu istisna dar tutulmalıdır, olağan ayrılışlarda işverene karşı açılan dava doğru yoldur.

Davalının Yanlış Gösterilmesi Hali

Dava dilekçesinde tarafın yanlış ya da eksik gösterilmesi kabul edilebilir bir yanılgıya dayanıyorsa hakim, karşı tarafın rızasını aramadan taraf değişikliği talebini kabul edebilir. Aleyhine dava açılmasına sebebiyet vermeyen ve davadan çıkarılan kişi lehine yargılama giderlerine de hükmedilir.^[11]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, çıkış koduna ilişkin işlemi Kurum yaptığı için davanın yöneltileceği taraf bakımından kabul edilebilir bir yanılgıdan söz edilebileceğini, bu nedenle davacıya taraf değişikliği talebinde bulunup bulunmayacağının sorulmasını ve uygun süre verilmesini gerektiğini belirtmiştir.^[12]

Bu hüküm her yanlışı kurtarmaz, mahkemenin süre vermesine güvenilmemelidir. Dilekçeyi hazırlarken davalıyı baştan doğru seçmek, hem ek yargılama giderini hem de sürenin uzamasını önler.

İşsizlik Ödeneği Talebinin Ayrı Yolu

Kod düzeltme ile işsizlik ödeneğine hak kazanma iki ayrı talep sayılır. Yargıtay, bir işçinin kodun 46 olarak bildirildiği ve arabuluculukta işverenin kıdem ve ihbar tazminatı ödediği dosyada, bu iki talebi iki ayrı davanın konusu olarak değerlendirdi.^[13]

Aynı kararda Daire, arabuluculuk anlaşma tutanağına göre kıdem ve ihbar tazminatı ödendiğinden iş sözleşmesinin işsizlik ödeneğine hak veren fesih sebepleri kapsamında sona erdiğinin kabul edilmesi gerektiğini söyledi. İşsizlik ödeneği şartları ise İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 51. maddesinde sayılır.^[14]

Bölge Adliye Mahkemesi de başka bir dosyada, kod davasının davalısından değil İŞKUR’dan istenebileceğini kabul etti.^[15] Ödenek başvurusu için kesinleşmiş ilamın ya da arabuluculuk anlaşmasının İŞKUR’a sunulması gerekir, kod davası bu yolun yerine geçmez.

Dava Açmadan Önce Hazırlanacak Dosya

Dosya sağlam kurulursa taraf ve yarar tartışması en baştan kapanır. Şu belgeler bir arada toplanmalıdır.

• İşten ayrılış bildirgesinin kodun görünür olduğu kayıt örneği ve ayrılış tarihi
• İşverene gönderilen yazılı düzeltme talebi ve cevabı ya da cevapsızlığı gösteren kayıt
• Fesih bildirimi, istifa dilekçesi ve imzalandığı koşulları anlatabilecek tanıkların adları
• Kıdem ve ihbar tazminatı ödemesinin dekontu ya da arabuluculuk anlaşma belgesi
• İŞKUR’a yapılmış ve reddedilmiş ödenek başvurusu varsa ret yazısı
• Başka bir işe iade ya da alacak davası açıldıysa dosya numarası

Başka bir dosyada fesih nedeni zaten inceleniyorsa, kod davasını ayrıca açmanın gerekli olup olmadığı o dosyanın talepleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Fesih nedeni raporun gerçeğe aykırı olduğu iddiasıysa, o tartışma gerçeğe aykırı rapor iddiası yazısında işlenir. Tek bir kararla aynı sonuç elde edilebiliyorsa Yargıtay tespit davasında yarar aramaz.

Çıkış Kodu Davası Hakkında Sorular

İşçilerin dava öncesinde en çok merak ettiği taraf ve usul sorularının kısa cevapları aşağıda.

Bu yazı genel bilgi niteliğindedir. Kodun gerçekten hatalı olup olmadığı, davalının kim olacağı ve başka bir davayla birleştirilip birleştirilmeyeceği dosyanın belgelerine göre değişir, dava açmadan önce belgelerinizi bir avukata gösterin.