Taksi şoförünün işçi sayılıp sayılmayacağı, sözleşmenin adına göre değil çalışmanın fiilen nasıl yürüdüğüne göre belirlenir. Plaka sahibiyle imzalanmış bir kira belgesi varsa bile mahkeme asıl olarak bağımlılığa, ücrete ve ekonomik riskin kimde olduğuna bakar.
Kiracı şoför müşteri çıkmayan günün zararını da iyi geçen günün kazancını da kendisi üstlenir, işçi şoför ise iş çıkmasa da ücret alır. Yargıtay yazılı kira sözleşmesini tek başına yeterli saymaz; trafik cezasının kimin adına kesildiği, ruhsatın devri ve SGK bildirimi de yalnız yardımcı ölçüttür. Şoför işçi sayılsa bile esnaf tarifine uyan ve üç kişinin çalıştığı işyerleri büyük ölçüde İş Kanunu dışında kalır; ilişki iş sözleşmesiyse alacak ve tazminat davası, arabulucuya başvurulduktan sonra iş mahkemesinde açılır.
İçindekiler9 başlık
Hasılat Kirası ile İş Sözleşmesinin Farkı
İş sözleşmesinde işçi bağımlı olarak iş görür, işveren de ücret öder.[1] Hasılat kirasında ise plaka ya da araç sahibi, kazanç getiren bir malın kullanılmasını ve ürünlerinin toplanmasını bir bedel karşılığında kiracıya bırakır.[2]
Fark paradan önce riskte ortaya çıkar. Kiracı şoför müşteri çıkmayan günün zararını da, iyi geçen günün kazancını da kendi üstlenir. İşçi şoför ise iş çıkmasa da ücret alacağı olan kişidir. Ücret ve bağımlılık ölçütleri iş sözleşmesinin unsurları içinde ayrıca anlatılır.
Yargıtay yazılı kira sözleşmesini tek başına yeterli saymıyor. 9. Hukuk Dairesi, bir minibüs şoförü davasında görünürdeki işlemlerin değil fiili durumun esas alınacağını, yazılı kira sözleşmesi sunulsa bile iş görme, ücret ve bağımlılık varsa ilişkinin iş sözleşmesi sayılacağını belirtti.[3]
Mahkemenin Baktığı Ölçütler
Dosyalarda aynı sorular tekrar tekrar sorulur. Aşağıdaki tablo kararlardan çıkan ölçütleri ve hangi yöne işaret ettiklerini gösteriyor.
| Ölçüt | İşçilik yönünde | Kira yönünde |
|---|---|---|
| Plakanın kullanımı | Sahibi araçla kendisi de çalışıyor, günün 12 ya da 24 saatlik dilimini şoföre tahsis ediyor | Plaka altı ay ya da bir yıl gibi uzun süre kiracıya bırakılıyor, işletme şoföre ait |
| Ödeme biçimi (tek başına belirleyici değil; plaka sahibinin kendi çalışıp çalışmadığına bağlı) | Hasılattan belirli yüzde pay şoföre kalıyor | Kazanç ne olursa olsun sabit tutar sahibine ödeniyor |
| Talimat | Vardiyayı, teslim saatini sahibi belirliyor | Şoför çalışma saatini talimat almadan belirliyor, başka şoför çalıştırabiliyor |
| Ekonomik risk | Risk iki tarafa dağılmış | Risk şoförde |
| Yazılı belge | Kira sözleşmesi yok (kararlarda davacı, boş kağıda imza attırıldığını ileri sürmüştür; bu bir ölçüt değil, davacı beyanıdır) | Sözleşme var ve uygulama ona uygun |
10. Hukuk Dairesi, taksi sahibinin esas olarak kendisinin çalıştığı, aracı günün belirli diliminde başka şoföre verdiği ve sabit tutar ya da gelirin belli oranını aldığı modelde, kendi ve 9. Hukuk Dairesi içtihatlarına göre şoförün çalışmasının hizmet akdi sayıldığını yazdı. Aynı karara göre yazılı kira sözleşmesi bulunmaması ve vardiyalı çalışmayı düzenleme yetkisi bağımlılığın kabulüne yol açıyor, aksini iddia eden taraf bunu delillerle ispatlıyor.[4]
Tersi yönde bir örnek de var. Bakırköy’de açılan bir davada ilk derece mahkemesi, günlük sabit tutarın ödendiğini ve ekonomik riskin şoförde olduğunu belirterek ilişkiyi hasılat kirası saydı.
İstanbul BAM de şoförün talimat almadan çalıştığını, başka şoför çalıştırdığını ve sabit tutar ödediğini gerekçe yaptı, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu kararı onadı.[5]
Yardımcı Ölçütler Neden Tek Başına Yetmez?
Trafik cezasının kimin adına kesildiği, işletme ruhsatının devredilip devredilmediği ve SGK bildiriminin türü sık tartışılır. 9. Hukuk Dairesi bunların yardımcı ve destekleyici olduğunu söylüyor.[6]
Ruhsat devredilmediği için cezanın plaka sahibi adına kesilmesi kira ilişkisini ortadan kaldırmaz. SGK’ya işçi olarak bildirilmiş olmak da ilişkiyi tek başına iş sözleşmesi yapmaz.
Esnaf İstisnası ve Üç Kişi Sınırı
İş sözleşmesi bulunsa bile 4857 sayılı Kanun her işyerine uygulanmaz. Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasındaki (ı) bendi, esnaf tarifine uyan üç kişinin çalıştığı işyerlerini büyük ölçüde kapsam dışında bırakıyor; bu işyerlerinde yalnız 32, 35, 37 ve 38. maddeler uygulanır.[7]
Yargıtay burada işçi sayısı yerine “üç kişi” ifadesine bakıyor. Bedeni gücüyle çalışan plaka sahibi dahil toplam çalışan sayısı üçü aşarsa kanun uygulanır. İşyeri esnaf işletmesiyse Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesi hükümleri, ticari işletmeyse İş Kanunu devreye girer.[8]
Bu yüzden dilekçe aşamasında esnaf odası kaydı, vergi kaydı ve aynı plakada çalışan şoför sayısı delil olarak istenmelidir. Hangi kanunun uygulanacağı, yani Borçlar Kanunu mu yoksa İş Kanunu mu devreye gireceği bu sorunun cevabına bağlıdır.
Dava Yolu ve Görevli Mahkeme
İlişki iş sözleşmesiyse iş mahkemesi görevlidir.[9] Kanuna ya da iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır ve son tutanak dilekçeye eklenir.[10]
Plaka sahibi kira savunması yaparsa dava görev itirazıyla karşılaşabilir. Yukarıda anlatılan minibüs davasında ilk derece mahkemesi hasılat kirası kabul edip davayı usulden reddetti, Yargıtay ise ilişkinin niteliği ve esnaf durumu araştırılmadan verilen bu kararı eksik inceleme nedeniyle bozdu.
Sigortasız çalışılan dönem de varsa hizmet tespiti istenir. Hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurmak gerekir.[11]
İspat İçin Toplanacak Deliller
Şoförlük çalışmasında yazılı kayıt az olduğundan delil çoğunlukla dolaylıdır. Aşağıdakiler dosyaya erken aşamada eklenmelidir.
- Belediye ulaşım biriminden plakaya kayıtlı şoförleri gösteren yazı
- Günlük hasılat föyleri, haftalık hesap defteri ve plaka sahibine teslim edilen paranın kayıtları
- Aracın akşam kime teslim edildiği, bakımı ve arızasını kimin yaptırdığı
- Trafik cezalarının kimin tarafından ödendiği
- Aynı plakada ya da aynı sahibin araçlarında çalışmış şoförlerin tanıklığı
- Sigorta bildirimlerinin türü ve dönemi
Boş kağıda imzalatılan sözleşme iddiası varsa bunun somut olay anlatımıyla ve tanıkla desteklenmesi gerekir. 10. Hukuk Dairesi, kira belgesinde imza itirazı olmadığında sözleşmenin geçerliliğinin ve hizmet akdi unsurlarının birlikte incelenmesini istedi.[12]
Dilekçede Sık Yapılan Hatalar
Dosyalarda tekrar eden eksikler aşağıdaki tabloda toplandı.
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Yalnızca “işçi olarak çalıştım” yazmak | Kira savunması karşısında ilişki ispatsız kalır | Vardiya, teslim saati ve talimatlar tek tek anlatılır |
| Kira belgesini görmezden gelmek | Mahkeme belgeyi değerlendirmeden karar verirse bozma riski doğar | İmzanın nasıl alındığı ve uygulamanın belgeden farkı anlatılır |
| Plaka sahibinin esnaf durumunu sormamak | İş Kanunu kapsamı belirsiz kalır | Esnaf odası, vergi kaydı ve şoför sayısı için müzekkere istenir |
| Sigorta kaydına güvenmek | Bildirim tek başına ilişkiyi kanıtlamaz | Fiili çalışma kayıtlarla desteklenir |
Tablodaki üçüncü satır önemlidir, çünkü esnaf durumu belirlenmeden verilen karar Yargıtay’da eksik inceleme sayılabiliyor.
Kıdem Tazminatında Yüzde Usulü Ücret
Şoför işçi sayılırsa yüzde usulüyle alınan pay ücret kabul edilir. Kıdem tazminatı hesabında ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıl içinde ödenen ücretin çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama ücret esas alınır.[13]
Bu nedenle hasılat föyleri hem ilişkinin niteliğini hem de tazminatın hesabını gösteren delil olarak değerlidir.
Taksi Şoförünün İşçilik Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular
Dava öncesinde en çok sorulanlar şunlar.
Çalışma biçimi her dosyada farklı olduğundan sonuç da değişebilir. Elinizdeki hasılat kayıtları ve sözleşmeyle bir avukata görünmeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.8/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.357 ↩
- Y. 9. HD, E.2025/5559 K.2025/7557, 08.10.2025 (bozma). Gerekçe Yargıtay’a aittir ↩
- Y. 10. HD, E.2023/13876 K.2024/907, 07.02.2024 (bozma). Gerekçe Yargıtay’a aittir, hizmet tespiti davası ↩
- Y. 9. HD, E.2026/663 K.2026/2986, 02.04.2026 (onama, HMK m.370/1). Gerekçe BAM’a aittir ↩
- Y. 9. HD, E.2025/5559 K.2025/7557, 08.10.2025 (bozma). Gerekçe Yargıtay’a aittir ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.4/1-ı ↩
- Y. 9. HD, E.2025/5559 K.2025/7557, 08.10.2025 (bozma). Gerekçe Yargıtay’a aittir ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5/1-a ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/1 ve m.3/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/9 ↩
- Y. 10. HD, E.2023/13876 K.2024/907, 07.02.2024 (bozma). Gerekçe Yargıtay’a aittir ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 ↩