Cumartesi İzinden Düşülür mü? Belge, İspat ve Dava

Cumartesi, iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi onu açıkça hafta tatili yapmadıkça yıllık izinden düşülür. Kanun izin süresinin dışında yalnız hafta tatilini, ulusal bayramı ve genel tatili tutar, cumartesi bu üçünden biri değildir.^[1] Uyuşmazlık çıktığında asıl soru bu yüzden “cumartesi tatil mi” değil, “hangi belge cumartesiyi hafta tatili yapıyor ve bunu kim ispat ediyor” sorusudur.

Hafta tatili yedi günlük dönem içinde verilen kesintisiz en az 24 saatlik dinlenmedir; beş gün çalışılan işyerinde çalışılmayan cumartesi ise akdi tatildir ve kendiliğinden hafta tatili sayılmaz. Kanun işverene izinleri gösteren bir izin kayıt belgesi tutma yükümlülüğü yükler; cumartesinin hafta tatili olduğunu ileri süren işçi dayandığı sözleşme hükmünü dosyaya koyar. Kullanılmayan izin ücreti sözleşme sona erince son ücret üzerinden istenir, zamanaşımı beş yıldır ve dava öncesinde arabulucuya başvurmak zorunludur.

Cumartesinin İzin Sayımındaki Hukuki Niteliği

İş Kanunu hafta tatilini, yedi günlük bir dönem içinde verilen kesintisiz en az 24 saatlik dinlenme olarak tanımlar.^[2] Kanuni hafta tatili tek gündür ve çoğu işyerinde pazara denk gelir. Haftalık 45 saatin beş güne dağıtılması da cumartesiyi kendiliğinden tatile çevirmez, çünkü dağıtım yalnız çalışma süresinin günlere bölünüşünü belirler.^[3]

Beş gün çalışılan bir işyerinde çalışılmayan cumartesiye öğretide ve kararlarda akdi tatil denir. Akdi tatil sözleşmeden doğan bir dinlenme günüdür, kanunun izin sayımından çıkardığı hafta tatili ise ayrı bir kavramdır. Bu iki kavramı karıştıran işçi, izin belgesindeki bitiş tarihine haksız yere itiraz etmiş olur.

Basında yer alan “hafta sonu yıllık izinden sayılmaz” başlıklı haberler bu ayrımı çoğu zaman atlar. Yargıtay kararlarında cumartesiyi izin dışında bırakan sebep, işçinin bağlı olduğu sözleşmede o günün hafta tatili olarak yazılmış olmasıdır.

Cumartesiyi Hafta Tatiline Çeviren Belgeler

Cumartesinin izin sayımındaki yeri, işçinin bağlı olduğu belgelerin kullandığı ifadeye göre belirlenir. Aşağıdaki tablo dava dosyasında en sık karşılaşılan ifadeleri ve mahkemenin bunlara verdiği karşılığı gösterir.

Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçilerde belirleyici metin çoğu kez toplu iş sözleşmesidir. Bir kamu kurumunda alt işveren işçisi olarak şoförlük yapan işçinin dosyasında toplu iş sözleşmesi cumartesiyi akdi tatil, pazarı hafta tatili olarak ayrı ayrı düzenliyordu. İlk derece mahkemesi bu düzenlemeyi puantaj, bordro ve banka kayıtlarıyla birlikte değerlendirip ödendiği ispatlanamayan akdi tatil alacağına ve kullandırılmayan 8 günlük izin ücretine hükmetti, bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti, Yargıtay da bu kararı onadı.^[4]

Toplu iş sözleşmesinde cumartesi için ayrı bir ücret ya da telafi izni öngörülmesi, tek başına o günü kanuni hafta tatiline çevirmez. Cumartesi çalışmasının karşılığı ile izin sayımı iki ayrı taleptir.

İzin Sayımı Uyuşmazlığında İspat Yükü

Yıllık iznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir. Yargıtay’a göre işveren bunu imzalı izin defteri ya da eşdeğer bir belgeyle kanıtlar, belge sunamazsa işçiye yemin teklif edebilir.^[5] Kanun da işverene izinleri gösteren bir izin kayıt belgesi tutma yükümlülüğü yükler.^[6]

Cumartesi sayımı tartışmasında yük ikiye ayrılır. İşveren hangi tarihler arasında izin verdiğini belgeyle gösterir, işçi ise cumartesinin hafta tatili kararlaştırıldığını ileri sürüyorsa buna dayanak olan sözleşme maddesini, toplu iş sözleşmesini ya da personel yönetmeliğini dosyaya koyar.

Aynı kararda Yargıtay, izin belgelerini ödeme belgesi niteliğinde saydı ve bilirkişi raporuna itirazla geç sunulmuş olsalar bile yargılamanın her aşamasında dikkate alınmaları gerektiğini belirtti.^[7] İşçi açısından sonucu açıktır: işverenin belgeleri süresinde sunmadığına güvenerek kurulan bir hesap, dosyanın ilerleyen aşamasında çökebilir.

Bir Dosya Üzerinden Gün Farkı Hesabı

Gün farkının bir davayı nasıl değiştirdiğini aynı karar gösteriyor. Vakıf üniversitesinden emekliliğiyle ayrılan bir öğretim üyesinin davasında bilirkişi, işverenin sunduğu izin belgelerine göre 137 gün izin kullanıldığını hesapladı.

Davacı, cumartesi ve pazar ile bayram ve genel tatiller düşüldüğünde yalnız 99 gün izin kullandığını ileri sürdü, ilk derece mahkemesi de 99 günü kabul etti. Yargıtay hükmü bozdu, çünkü taraflar arasında cumartesiyi hafta tatili yapan bir sözleşme ya da anlaşma yoktu. Mahkemeden, belgelere göre kullanılan izne denk gelen bayram, genel tatil ve hafta tatili günlerini düşerek kullanılan süreyi yeniden belirlemesi istendi.^[8]

Fark küçük izinlerde de birikir. Pazartesi başlayıp üçüncü haftanın cumartesisinde biten 20 takvim günlük bir izinde 2 pazar ve 3 cumartesi bulunur.

• Cumartesi iş günüyse kullanılan izin 18 gün sayılır (20 eksi 2 pazar).
• Cumartesi de hafta tatiliyse kullanılan izin 15 gün sayılır (20 eksi 2 pazar eksi 3 cumartesi).
• Her yıl aynı düzende izin kullanan işçide beş yılın sonunda fark 15 güne ulaşır.

Bilirkişi raporu bu iki hesabı ayrı ayrı göstermiyorsa itiraz dilekçesinde alternatif hesap istenir. Mahkeme cumartesi konusundaki kabulünü belirlediğinde doğru rakam raporda hazır olur, ek rapor için zaman kaybedilmez.

Dava Yolunda Sıralama ve Usul Hataları

Çalışma sürerken eksik sayılan izin para alacağına dönüşmez, işçi o günleri izin olarak kullanmayı ister. İzin ücreti talebi iş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde doğar ve son ücret üzerinden hesaplanır.^[9] Yıllık izin ücretinin zamanaşımı beş yıldır ve sözleşmenin sona erdiği tarihten başlar.^[10]

Dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır, son tutanak dava dilekçesine eklenir.^[11] Belirsiz alacak davası 7589 sayılı Kanunla kaldırıldığından, gün sayısı bilirkişi hesabına kalan dosyalarda kısmi dava açılıp tahkikat sonunda bir defaya mahsus artırım yapılabilir.^[12]

Aşağıdaki tablo, cumartesi sayımına dayanan izin ücreti davalarında sık rastlanan hataları ve sonuçlarını gösterir.

Son satırın somut bir örneği var. Emekli bir işçi, toplu iş sözleşmesine göre cumartesinin de hafta tatili sayılması gerektiğini ileri sürerek izin ücreti davası açmıştı, ancak dosya işlemden kaldırılıp yenilendikten sonra davacı vekili belgesiz mazeretlerle duruşmalara katılmadı. İlk derece mahkemesi iş davalarında uygulanan basit yargılama usulü gereği davayı açılmamış saydı, bölge adliye mahkemesi belgelenmeyen mazeret nedeniyle istinafı reddetti, Yargıtay da bu kararı onadı.^[13]

Basit yargılama usulüne tabi bir davada dosya yenilendikten sonra bir kez daha takipsiz bırakılırsa dava açılmamış sayılır. Cumartesinin hafta tatili olup olmadığı sorusu bu durumda hiç incelenmez.

Cumartesi ve Yıllık İzin Sayımı Hakkında Sorular

Mahkemeye gitmeden önce en çok merak edilen noktalar şunlardır.

Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Cumartesinin sizin sözleşmenizde nasıl düzenlendiği izin hesabını doğrudan etkilediği için belgelerinizi bir avukatla birlikte incelemeniz yerinde olur.