Bedelli Askerlik Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçinin Hakları

Bedelli askerlik nedeniyle işten çıkarılan işçi, fesih iş güvencesi kapsamındaysa işe iade davası açabilir, kapsam dışındaysa kıdem ve ihbar tazminatını talep eder. Bedelli askerlik, kanunda belirlenen bedelin peşin ödenmesi ve bir aylık temel askerlik eğitiminin tamamlanması karşılığında askerliğin yerine getirilmiş sayılmasıdır.^[1] Eğitim bir ay sürdüğü için uyuşmazlık da genellikle bu kısa ayrılığı işveren tarafının nasıl yönettiği üzerinde çıkar.

Askerlik kanunda geçerli fesih sebebi olarak sayılmaz, feshin geçerli sebebe dayandığını işveren ispat eder ve bir aylık eksiklik yazılı ücretsiz izinle de karşılanabilir. İş güvencesi kapsamındaki işçi tebliğden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurur, kapsam dışındaki işçi kıdem ve ihbar tazminatı ister. Eğitim bitince iki ay içinde başvurduğu halde işe alınmayan işçiye ise üç aylık ücret tutarında tazminat doğar.

Bedelli Askerlik ve İş Sözleşmesinin Durumu

Askeralma Kanunu’nun bedelli askerlik maddesi iş sözleşmesini askıya alan bir hüküm içermez. Madde yalnızca bedeli, kura sistemini ve bir aylık eğitimi düzenler.^[2]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, muvazzaf askerlik bakımından İş Kanunu’nun 31. maddesinin doğrudan bir askı hali öngörmediğini, askıdan söz edebilmek için tarafların karşılıklı ve açık iradesinin gerektiğini belirtmiştir (E.2019/2990 K.2019/19191, 05.11.2019).^[3] Karar bedelli askerliğe değil muvazzaf askerliğe ilişkindir ve bedelli askerlikte iş sözleşmesinin akıbetine dair 2023 sonrası bir Yargıtay kararına ulaşılamamıştır.

Pratik sonuç: işçi bedelli çağrısını yazılı izin talebiyle bildirmişse ve işveren ücretsiz izne yazılı onay vermişse sözleşme sürer. Yazılı bir mutabakat yoksa taraflar arasında fesih mi izin mi tartışması çıkar.

İş Güvencesi Kapsamında Bedelli Gerekçeli Fesih

İş güvencesi için işyerinde en az otuz işçi bulunması, işçinin en az altı aylık kıdemi olması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması gerekir.^[4] Bu şartlar varsa işveren, işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.

Kanun, geçerli sebep oluşturmayan hallere sendika üyeliği, aile yükümlülükleri, hamilelik ve doğum gibi örnekler verir. Liste “özellikle” ifadesiyle açıktır ve askerlik orada sayılmaz.^[5] Dolayısıyla askere gidecek diye yapılan fesih, ancak somut bir işletme gerekçesiyle savunulabilir ve savunması zordur, çünkü bir aylık eksiklik ücretsiz izinle de karşılanabilir.

Feshin geçerli sebebe dayandığını işveren ispat eder. İşçi feshin asıl sebebinin bedelli olduğunu iddia ediyorsa bunu ispatla yükümlüdür.^[6] Bedelli tebliğ belgesinin fesih tarihine yakınlığı ve işverenle yapılan yazışmalar bu ispatın ana delilidir.

Dava Süresi ve Hesap Örneği

Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.^[7] Bu süreler hak düşürücüdür.

Fesih geçersiz bulunur ve işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödenir. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar da eklenir.^[8]

Örnek: 3 yıl 4 ay çalışmış, aylık brüt 45.000 TL ücretli işçi.

Mahkeme tutarı dava tarihindeki ücrete göre belirler. İşveren işçiyi işe başlatırsa ödenmiş kıdem ve ihbar tutarları bu ödemeden mahsup edilir.^[9]

İş Güvencesi Dışında Kalan İşçinin Tazminatları

Otuzdan az işçi çalıştıran işyerinde ya da altı aydan kısa kıdemle çalışan işçi işe iade davası açamaz. Bu işçi işveren feshi nedeniyle ihbar tazminatı ve koşulları varsa kıdem tazminatı ister.

Bildirim süreleri kıdeme göre iki, dört, altı ve sekiz haftadır. Üç yıldan fazla çalışmış işçide süre sekiz haftadır, bildirim şartına uymayan işveren bu süreye ait ücreti tazminat olarak öder.^[10]

Kıdem tazminatında 01.07.2026 – 31.12.2026 dönemi tavanı 73.729,87 TL olup örnekteki ücret bu tavanın altındadır. İşçi askerlik için kendisi ayrılıyorsa istifada kıdem tazminatı şartları ve belgeleri ayrıca incelenir.

Bedelli Sonrası İşe Alınmama Yaptırımı

Bedelli nedeniyle işyerinden ayrılan işçi eğitim bitince iki ay içinde başvurduğu halde işe alınmazsa, işe iade değil üç aylık ücret tutarında tazminat hakkı doğar.^[11] Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, askerlik sonrası işe alınmamanın fesih sayılmadığını ve işe iade davası hakkı vermediğini kabul etmiştir (E.2019/2990 K.2019/19191).

Bu tazminat için işe iade yerine tazminat talepli dava açılır ve arabuluculuğa başvuru yapılması gerekir. Terhis sonrası dönüş hakkının ayrıntıları ayrı bir konudur.

Bedelli Gerekçeli Fesihte Sık Yapılan Hatalar

• Fesih bildirimini sebebi okunamayacak biçimde sözlü almak, yazılı bildirimi saklamamak.
• Bir aylık arabuluculuk başvuru süresini, tebliğ tarihini değil yazı tarihini esas alarak hesaplamak.
• Ücretsiz izin görüşmesini yalnızca telefonda yapıp yazılı onay almamak.
• Bedelli tebliğ belgesini ve sevk yazısını dosyaya koymamak.

Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgi niteliğindedir, dava süreleri kısa olduğu için fesih bildirimini aldığınız gün evrakınızla bir avukata başvurmak yerinde olur.