Uzaktan Çalışma İş Sözleşmesi: Zorunlu İçerik, Uyuşmazlık Noktaları ve Dava Yolu

Uzaktan çalışma iş sözleşmesi, işçinin iş görme borcunu evinde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmeyi kabul ettiği ve yazılı yapılması gereken sözleşmedir.^[1] Sözleşmenin neyi yazdığı kadar neyi yazmadığı da önemlidir, çünkü dava dosyalarında tartışma çoğu zaman boş bırakılan maddelerde çıkar.

Sözleşmede işin tanımı ve yapılma şekli, süresi ve yeri, ücret ve ödeme, işverence sağlanan iş araçları, iletişim ve çalışma şartları yer alır; zorunlu giderlerin karşılanma şekli ve korunacak verinin kapsamı da yazılır. Uzaktan çalışma düzeni sonradan değiştirilecekse işveren bunu yazılı bildirir ve işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmedikçe değişiklik onu bağlamaz. Alacak ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Yazılı Sözleşmenin Hukuki Değeri

Yönetmelik, uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılmasını öngörür ve içeriğini sayar.^[2] İş Kanunu genel olarak iş sözleşmesini şekle bağlamadığı için yazılı belge bulunmayan bir ilişki de iş ilişkisi olarak doğabilir.^[3]

Belge yoksa çalışma koşulları tanık, yazışma ve ödeme kayıtlarıyla kanıtlanır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi onadığı bir hizmet tespiti kararında, bazen evden bazen işyerinden çalışan kişinin tam gün ve kesintisiz çalıştığını tanıklar, görüşme içerikleri ve banka hesabına “maaş” açıklamasıyla yapılan ödemeyle kabul eden yerel mahkeme gerekçesini doğruladı.^[4]

Yazılı sözleşmenin eksikliği tek başına işçiyi ya da işvereni kazandırmaz. Ancak yazılı metin olmadığında her iki taraf da koşulları dolaylı delillerle ispatlamak zorunda kalır.

Sözleşmenin Zorunlu İçeriği

Yönetmelik sözleşmede altı başlığın yer almasını ister. Bunlar işin tanımı ve yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ödeme, işverence sağlanan iş araçları ile bunların korunması, işverenin işçiyle iletişim kurması ve genel ile özel çalışma şartlarıdır.^[5]

Bunlara ek olarak korunacak verinin tanım ve kapsamı sözleşmede belirlenir ve işçinin uyması zorunlu olan işletme kuralları bildirilir.^[6] Zorunlu giderlerin tespiti ve karşılanma şekli de sözleşmeye yazılır.^[7]

Sözleşmede Uyuşmazlık Doğuran Maddeler

Tabloda her madde için boş ya da belirsiz bırakıldığında mahkemeye taşınan tipik soru görülüyor.

İş araçları listesi sözleşmenin içinde ya da sözleşme tarihinde ek olarak düzenlenirse ayrıca belge aranmaz. Liste ayrı hazırlandığında ise işçiye teslim edilir ve imzalı nüsha özlük dosyasında saklanır.^[8]

Örnek Sözleşme Metni

Aşağıdaki metin, yukarıdaki unsurları kısa maddelerle toplar. Köşeli parantezler işyerine göre doldurulur.

Uzaktan Çalışma Şartlarının Sonradan Değiştirilmesi

İşveren uzaktan çalışan işçiyi işyerine çağırmak ya da çalışma günlerini değiştirmek istediğinde, çalışma koşullarında esaslı değişikliğin usulü devreye girer. İşveren değişikliği işçiye yazılı bildirmedikçe ve işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmedikçe değişiklik işçiyi bağlamaz.^[9]

Bir çalışma düzeninin esaslı sayılıp sayılmadığını sözleşmedeki yer ve gün hükümleri belirler, bu yüzden madde 9 gibi bir hüküm sonradan tartışmayı daraltır. Yönetmelik işverenin tek taraflı çağırmasını ayrıca düzenlemez, işçiye ise yazılı başvuruyla işyerinde çalışmaya dönme talebi hakkı tanır ve işveren bu talebi öncelikle değerlendirir.^[10]

Mevzuattaki zorlayıcı nedenlerle uzaktan çalışmaya geçiş yapılacaksa işçinin talebi ya da onayı aranmaz.^[11] İşçi değişikliği kabul etmezse işveren yazılı ve geçerli bir nedenle bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir, işçi de bu durumda iş güvencesi hükümlerine göre dava açabilir.^[12]

Fazla Çalışmanın İspatı

Haftalık çalışma süresi kural olarak kırk beş saattir ve aşan çalışma her saat için normal ücretin yüzde elli yükseltilmiş haliyle ödenir.^[13] Uzaktan çalışmada fazla çalışma işverenin yazılı talebi üzerine ve işçinin kabulüyle yapılır.^[14]

Uzaktan çalışmada puantaj bulunmadığı için ispat işçiye zor gelir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, evden çalışan bir bölge satış sorumlusunun fazla çalışma ve tatil günü alacaklarını ispatlanamamış sayan yerel mahkeme kararını onadı. O dosyada emeğin ne kadarının işverene ayrıldığı belirlenememiş, davacı tanıklarının sigorta kaydı bulunmadığı ve işçi evden çalıştığı için görgüye dayalı bilgileri olamayacağı değerlendirilmişti.^[15]

İşçi giriş ve çıkış saatini gösteren sistem kayıtlarını, mesai dışı e-postaları ve toplantı davetlerini düzenli olarak saklamalıdır. İşveren ise çalışma aralığını ve onay usulünü yazılı tutmalıdır.

Dava Yolu ve Delil Listesi

İşçilik alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[16] İşe iadede fesih bildirimi tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde mahkemeye gidilir.^[17] İş güvencesinin ön koşulu otuz işçi ve altı aylık kıdemdir.^[18]

Dosyaya hazırlanacak delillerin başında şunlar gelir:

• İmzalı uzaktan çalışma sözleşmesi ve iş araçları listesi
• Çalışma saatlerini gösteren sistem, VPN ve yazışma kayıtları
• İnternet, elektrik gibi gider belgeleri ve ödeme dekontları
• Yer ya da gün değişikliğini bildiren yazı ve işçinin yazılı cevabı

Uzaktan Çalışma İş Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, somut dosyanın belgeleri bir avukat tarafından incelenmeden işlem yapılmamalıdır.