Toplu işçi çıkarma bildirimi, işverenin bir ay içinde belirli sayıya ulaşan bildirimli fesih yapmadan önce işyeri sendika temsilcilerine, bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna verdiği yazıdır. Dava açısından önemi, bu yazının işverenin sebebi ilk kez resmi kayda geçirdiği belge olmasıdır.
Bildirim fesihlerden en az otuz gün önce yapılır ve fesih yazıları bölge müdürlüğüne bildirimden otuz gün sonra hüküm doğurur. Bildirim yapılmış olsa bile işveren işe iade davasında geçerli sebebi ispatla yükümlüdür; işçi için ihtiyatlı yol, arabuluculuk başvuru süresini fesih yazısının tebliğinden saymaktır.
İçindekiler8 başlık
Dört Aşamalı Usulün Sırası
Madde, işverenden sırayla dört şey ister. Aşamalardan biri atlanınca yaptırım ve dava riski farklı yerden doğar.
| Aşama | Ne yapılır | Kanundaki ölçü |
|---|---|---|
| 1. Sayım | Bir aylık dönemdeki bildirimli fesihler eşiğe göre sayılır | Yalnız 17. madde fesihleri, aynı ya da farklı tarihlerde[1] |
| 2. Bildirim | Üç muhataba yazı gönderilir | En az otuz gün önce, sendika temsilcileri, bölge müdürlüğü ve Türkiye İş Kurumu[2] |
| 3. Görüşme | Çıkarmanın önlenmesi, sayının azaltılması ve olumsuz etkilerin hafifletilmesi konuşulur | Sonunda toplantının yapıldığını gösteren belge düzenlenir[3] |
| 4. Fesih | İşçilere fesih yazıları verilir | Bölge müdürlüğüne bildirimden otuz gün sonra hüküm doğurur[4] |
Kanun, işyerinde sendika temsilcisi bulunmadığı durumda görüşme aşamasının nasıl işleyeceğini ayrıca yazmaz. Bu boşluk dava dosyasında işveren aleyhine yorumlanabilir, ama kesin bir kural gibi sunulamaz.
Eşik Sayımında Rakamlı Örnek
Eşikler işyerindeki işçi sayısına göre değişir:[5]
- 20-100 işçide en az 10 işçi,
- 101-300 işçide en az yüzde on,
- 301 ve üzerinde en az 30 işçi.
İşyerinde 240 işçi çalışıyorsa eşik 24 işçidir.
| Tarih | Olay | Sayıma girer mi |
|---|---|---|
| 3 Nisan | 11 işçiye bildirimli fesih | Girer |
| 12 Nisan | 9 işçiye bildirimli fesih | Girer |
| 15 Nisan | 2 işçiye haklı nedenle fesih, 3 işçinin istifası | Girmez |
| 28 Nisan | 5 işçiye bildirimli fesih | Girer |
Toplam 25 bildirimli fesih 26 gün içinde yapılmıştır ve 25 işçi 240 işçinin yaklaşık yüzde 10,4’üdür. Eşik aşıldığı için işveren tüm aşamaları yerine getirmek zorundadır, haftalara yayılmış küçük gruplar bu sonucu değiştirmez.
İşverenin 23 fesih yapıp kalan iki işçiyle ikale imzalaması da sık görülen bir yoldur. Kanun yalnız 17. madde fesihlerini saydığı için ikalenin sayıya katılıp katılmayacağı metinden çıkmaz, bu durumda 29. maddenin son fıkrasındaki engelleme yasağı dava gerekçesi olarak ileri sürülür.[6]
Bildirimin Zorunlu İçeriği ve Örnek Yazı
Kanun bildirimde üç bilginin bulunmasını zorunlu tutar:[7]
- çıkarmanın sebepleri,
- etkilenecek işçi sayısı ve grupları,
- işe son verme işlemlerinin hangi zaman diliminde yapılacağı.
İşçilerin adları kanunda aranmaz.
Aşağıdaki metin 240 işçili bir üretim işyeri için doldurulmuştur. Rakamlar ve sebep örnektir, gerçek bir bildirimde işverenin belgelediği veriler yazılmalıdır.
TARİH: [gg/aa/yyyy]
DAĞITIM: 1) [Sendika adı] İşyeri Sendika Temsilciliği, 2) [İl] ilgili bölge müdürlüğü, 3) Türkiye İş Kurumu [İl] Müdürlüğü
KONU: Toplu işçi çıkarma bildirimi
1. Şirketimizin [adres] adresindeki işyerinde (SGK işyeri sicil no: […]) bu bildirim tarihinde 240 işçi çalışmaktadır.
2. Son dokuz ayda ihracat siparişleri yüzde 35 azalmış, [numara] numaralı ambalaj hattı üç aydır kapasitesinin yüzde 40’ının altında çalışmıştır. [Tarih] tarihli yönetim kararıyla bu hattın kapatılması ve depo faaliyetinin küçültülmesi kararlaştırılmıştır.
3. Karar nedeniyle 26 işçinin iş sözleşmesinin 4857 sayılı Kanun’un 17. maddesi uyarınca feshi öngörülmektedir. Etkilenecek gruplar: ambalaj hattı 14, depo 8, idari büro 4 işçidir.
4. Fesih işlemlerinin [başlangıç tarihi] ile [bitiş tarihi] arasında yapılması planlanmaktadır. Fesih bildirimleri, bu yazının bölge müdürlüğüne bildirilmesinden itibaren otuz gün geçmeden hüküm doğurmayacaktır.
5. Çıkarmanın önlenmesi, sayının azaltılması ve işçiler açısından olumsuz etkilerinin hafifletilmesi konularını görüşmek üzere [tarih, saat, yer] tarihinde işyeri sendika temsilcileriyle toplantı yapılacak ve toplantıyı gösteren belge düzenlenecektir.
[Şirket unvanı] adına yetkili [ad soyad, unvan] (imza, kaşe)
EKLER: Yönetim kararı, işyeri organizasyon şeması, SGK işyeri işçi sayısı belgesi
İkinci madde işe iade davasında en çok okunan kısımdır. “Ekonomik nedenler” gibi tek ifadelik bir sebep, sonradan açık ve kesin sebep gösterme zorunluluğuna ve ispat yüküne karşı işvereni zayıf bırakır.[8]
Otuz Günün Hesabı ve Fesih Yazısının Tarihi
Otuz günlük süre, bölge müdürlüğüne yapılan bildirimin tarihinden işler. Sendikaya ya da İş Kurumuna ayrı tarihte verilen yazı süreyi başlatan tarih sayılmaz.
| Tarih | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| 4 Mayıs | Bildirim bölge müdürlüğüne ulaşır | Otuz günlük süre başlar |
| 10 Mayıs | İşçiye fesih yazısı tebliğ edilir | Yazı, otuz gün dolmadığı için hüküm doğurmaz |
| 3 Haziran | Bölge müdürlüğüne bildirimden otuz gün sonrası | Fesihler en erken bu tarihte sonuç doğurur |
| 10 Haziran | Tebliğden itibaren bir ay | İşe iade için arabulucuya başvurunun son günü[9] |
Kanun otuz günlük süre ile ihbar önelinin birbirine nasıl işleyeceğini açıkça yazmaz, bu yüzden iki süreyi iç içe sayan bir işveren uygulaması tartışma doğurur. İşçi için ihtiyatlı yol, arabuluculuk başvuru süresini her durumda fesih yazısının tebliğ tarihinden saymaktır. Kanunun kimleri kapsadığı ve işçinin başvuru yolları genel olarak İş Kanunu’na göre işçi hakları yazısında görülebilir.
Bildirim Eksik Kalırsa Dava Nasıl Etkilenir
Bildirime aykırı çıkarma yapan işverene, çıkarılan her işçi için idari para cezası verilir.[10] Bu ceza işçiye ödenen bir tazminat değildir, kamu adına uygulanır.
İşçinin asıl hakkı 18-21. maddelerdeki iş güvencesidir ve işveren toplu çıkarma hükümlerini bu korumayı engellemek için kullanamaz.[11] Yani bildirim yapılmış olsa bile işveren geçerli sebebi ispatla yükümlüdür.[12]
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 06.02.2023 tarihli kararı, dava açma zamanlamasının sonucunu gösteren bir örnektir. İşçi, toplu iş sözleşmesindeki 42 haftalık ihbar öneli içinde çalışırken feshin hükümsüzlüğünün tespitini ve işe iadeyi istemiş, ilk derece mahkemesi tespit talebinde güncel hukuki yarar bulmamıştır.
İşe iade talebini ise işçi çalışmaya devam ettiği için konusuz saymıştır. Temyizde tartışma yalnız vekalet ücreti üzerindeydi ve Daire kararı onadı.[13]
Karar toplu çıkarmanın geçerliliği hakkında ilke koymaz ve hukuki yarar gerekçesini Yargıtay ayrıca incelememiştir.
Süre tebliğden başladığı için dava hazırlığı önelin bitmesi beklenmeden yapılır, önel içinde çalışmanın sürmesi ise talebin biçimini etkileyebilir.
Davada Hangi Belge Neyi Gösterir
Çıkarma kararı bir işletmesel karardır ve işçi bu kararın doğruluğunu belgelerle sınar. Dosyaya ancak mahkemenin kurumlardan getirteceği belgeler girdiği için talebi dilekçede açıkça yazmak gerekir.
| Belge | Nereden istenir | Neyi gösterir |
|---|---|---|
| Bildirim yazısı ve ekleri | Bölge müdürlüğü, Türkiye İş Kurumu | İşverenin ilk beyan ettiği sebep ve sayı |
| Görüşme belgesi | İşveren, sendika temsilcisi | 29. maddenin dördüncü fıkrasındaki toplantının yapılıp yapılmadığı |
| SGK işyeri hizmet listesi | SGK | Çıkarma tarihlerini ve sonradan işe girenleri |
| Organizasyon şeması, kadro listesi | İşveren | Kapatılan pozisyonun gerçekten kalkıp kalkmadığı |
| Yönetim kararı, mali tablolar | İşveren | Kararın tarihi ve sebebin rakamla dayanağı |
Aynı çıkarmadan etkilenen işçiler ayrı ayrı dava açar. Davalar aynı sebepten doğduğu için bağlantılı sayılır ve aynı yargı çevresindeki mahkemelerde birleştirilmesi istenebilir.[14]
Fesih geçersiz bulunursa ve işçi süresinde işe başlatılması için başvurursa işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır, başlatmazsa 4 ila 8 aylık ücret tutarında tazminat öder ve boşta geçen en çok 4 ayın ücreti de hesaplanır.[15] Dava günündeki ücret 36.000 TL ise tazminat 144.000 TL ile 288.000 TL arasında belirlenir, boşta geçen süre için 144.000 TL’ye kadar ücret eklenir.[16]
İşverenin Sık Hataları ve Dosyaya Etkisi
| Hata | Hukuki sonuç |
|---|---|
| Çıkarmayı haftalara bölüp sayıyı gizlemek | Bir aylık sayım uygulanır, 29. madde devreye girer |
| Bildirimi yalnız bir kuruma yapmak | Üç muhatap şartı eksik kalır, idari para cezası gündeme gelir |
| Fesih yazılarını otuz gün dolmadan tebliğ etmek | Yazılar bölge müdürlüğüne bildirimden otuz gün sonra hüküm doğurur |
| Sebebi tek cümleyle yazmak | Açık ve kesin sebep şartı ile ispat yükü işverenin aleyhine işler |
| Çıkarmadan sonra aynı işe dışarıdan alım yapmak | Kanun, toplu çıkarmadan sonra altı ay içinde aynı nitelikte iş için yeniden işçi alınacaksa uygun eski işçilerin tercihen çağrılmasını ister, alım kararın tutarlılığını sorgulatır[17] |
Toplu İşçi Çıkarma Bildirimi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgi içindir, çıkarma yazınızın tarihleri ve sebebi sonucu değiştirebileceğinden belgelerinizi bir avukata göstermeniz yerinde olur.