Sık Rapor Gerekçesiyle Fesih ve İşe İade Davası

Sık rapor alma gerekçesiyle fesih, iş güvencesi kapsamındaki işçi için haklı fesih değil, ancak işçinin yeterliliğinden kaynaklanan geçerli sebep olarak savunulabilir. Raporların toplam gün sayısı tek başına yetmez, işverenin bu raporların işyerinde somut bir aksama yarattığını da ispat etmesi gerekir.

Uyuşmazlık çoğu zaman işe iade davasında düğümlenir. Mahkeme raporların aralıklı mı kesintisiz mi olduğuna, işyerindeki etkiye, savunma alınıp alınmadığına ve feshin gerçek sebebine ayrı ayrı bakar.

Sık Rapor Almanın Hukuki Niteliği

4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesi, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işverenden geçerli bir sebep ister. Sebep işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanabilir.^[1]

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kanunun gerekçesinde yetersizlik örneği olarak sık sık hastalanarak rapor almanın sayıldığını hatırlatır. Aynı gerekçeye göre bu sebep ancak işyerinde olumsuzluğa yol açarsa geçerli olur, çünkü işveren aralıklı da olsa işçinin iş görme ediminden yararlanamaz.^[2]

Yargıtay, iş ilişkisinin sürdürülmesinin işveren açısından makul ölçüler içinde beklenemeyeceği hâllerde feshi geçerli sebebe dayanan sayar.^[3] Hastalığın gerçek olması bu değerlendirmeyi ortadan kaldırmaz, ama feshin son çare olup olmadığı sorusu uygulamada ağırlık kazanır.

Haklı Fesih Yolundan Farkı

İşverenin sağlık sebebiyle derhal fesih hakkı, hastalığın işçinin çalışma süresine göre 17. maddedeki bildirim süresini altı hafta aşmasından sonra doğar.^[4] Kıdemi üç yıldan fazla işçide bu eşik 8 hafta artı 6 hafta, yani 14 hafta (98 gün) eder.^[5]

Yargıtay uygulamasında bu sürenin dolması için raporların kesintisiz (ardışık) olması aranır.^[6] Yargıtay’ın incelediği bir dosyada bölge adliye mahkemesi aralıklı raporlarda altı haftalık aralıksız süre şartının gerçekleşmediğini belirtmiş, Daire de işçinin davranışını haklı neden saymamıştır.^[7]

Bekleme Süresi Yasağı ve Aralıklı Raporlar

Kanun, hastalık nedeniyle bekleme süresi içindeki geçici devamsızlığı geçerli sebep saymaz.^[8] İşverenler bu yasağın sık rapor feshini de kapsadığını sanıp fesihten çekinir, işçiler ise tersini düşünerek her fesihte yasağa dayanır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu konuda net konuşmuştur. Aralıklı olarak sık sık rapor alma yasak kapsamına girmez ve toplam raporlu süre bekleme süresi içinde kalsa bile, işyerinde olumsuzluk doğmuşsa sözleşme bildirimli olarak feshedilebilir.^[9]

Örnek: dört yıllık işçi on ay içinde yedi ayrı raporla toplam 41 gün istirahat kullanmış olsun. Raporlar ardı ardına gelmediği için derhal fesih hakkı doğmaz, bekleme yasağı da bildirimli feshe engel olmaz. Dava, işyerindeki aksamanın ispatına gelir.

İşverenin İspat Yükü ve Delil Dosyası

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi feshin başka bir sebebe dayandığını ileri sürüyorsa bu iddiayı kendisi ispatlamak zorundadır.^[10]

Rapor dökümü tek başına yeterli sayılmaz, çünkü kanun ve Yargıtay işyerinde olumsuzluk arar. İşveren raporların yarattığı etkiyi belgeyle göstermeli, belgesiz “iş aksadı” beyanı mahkemeyi ikna etmez.

Yazılı uyarı, tabloda en çok gözden kaçan delildir. Raporlar sürerken işçiye durum bildirilmiş ve savunması istenmişse, işveren feshin ani bir karar olmadığını da gösterir.

Savunma Alma Sorunu

İşçinin davranışı ya da verimiyle ilgili sebeple yapılan fesihte savunma almak zorunludur.^[11] Sık rapor almanın bu gruba girip girmediği tartışmalıdır, çünkü hastalık işçinin iradesine bağlı bir davranış sayılmayabilir.

Yargıtay’ın incelediği bir dosyada işveren sözleşmeyi 25/II uyarınca haklı nedenle feshetmişti. Bölge adliye mahkemesi savunma alınmadığı için işçiyi işe iade etmiş, Daire ise haklı neden iddiasıyla yapılan fesihte savunma zorunluluğu bulunmadığını belirterek kararı bozmuş ve davayı reddetmiştir.^[12] Bu gerekçe haklı neden iddiasına bağlıdır, bildirimli fesihte güvenle genellenemez.

İşveren açısından en sağlam yol, fesihten önce raporların dökümünü işçiye gösterip yazılı savunma istemektir. İşçi açısından ise savunma, davadaki en önemli beyan olabilir.

İşçinin İtiraz Hattı

Raporların bir kısmı iş kazası ya da meslek hastalığından kaynaklanıyorsa fesih sebebi zayıflar. Ancak bunun savunmada ileri sürülmesi gerekir. 9. Hukuk Dairesi, işçinin savunmasında iş kazasından hiç söz etmeyip raporları genel olarak ailevi sebeplere bağlamasını, sonradan raporların iş kazasından kaynaklandığı gerekçesiyle feshi geçersiz sayan kabulü hatalı bulmuştur.^[13]

Bir diğer itiraz gerçek fesih sebebinin başka olduğudur. Hamilelik, doğum, aile yükümlülükleri ya da sendikal faaliyet fesih için geçerli sebep oluşturmaz.^[14] İşçi bu iddiasını ispatlamak zorunda olduğundan tanık, yazışma ve zamanlama kayıtlarını toplamalıdır.

Raporların yoğunlaştığı dönem ile işverenle yaşanan bir anlaşmazlık arasındaki bağ da ispat konusu olur. Fesih yazısındaki sebep ile rapor tarihleri yan yana konduğunda bu bağ çoğu zaman ortaya çıkar.

Dava Süreci ve Süreler

Feshin geçersizliği iddiasıyla işe iade talebi için önce arabulucuya başvurulur. Başvuru fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılır, anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.^[15]

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işçi başvurduğunda işveren onu bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ve en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ödenir.^[16] İşçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurmazsa fesih geçerli sayılır.^[17]

Sık Rapor Davasında Sık Yapılan Hatalar

• İşveren raporları saydırıp işyerindeki aksamayı belgelemez.
• İşveren fesih yazısına “sahte rapor” ifadesi koyar, sahtelik ispatlanamaz.
• İşçi savunmasında raporların nedenini açıklamaz, iş kazası ya da kronik hastalık davada geç gündeme gelir.
• İşveren raporlara aylarca ses çıkarmaz, sonra aniden fesheder ve makul süre tartışması doğar.
• İşçi arabuluculuk başvurusunu bir aylık süre geçtikten sonra yapar.
• İşçi, hamilelik ya da sendikal sebep gibi gerçek fesih nedenini gösteren kanıtları toplamaz.

Sık Rapor Alma Davası Hakkında Sorular

Bu yazı genel bilgi vermek içindir. Rapor dökümünüzü ve fesih yazınızı bir avukatla birlikte inceletmeden süre geçirmemeniz yerinde olur.