Kısmi Süreli Çalışmaya Geçiş Talebi ve Ret Halinde Hukuki Yol

Kısmi süreli çalışmaya geçiş talebi, tam süreli çalışan işçinin haftalık çalışma süresinin emsal işçiye göre önemli ölçüde azaltılmasını istemesidir. İş Kanunu bu isteği bir hak olarak değil, işverenin dikkate alması gereken bir talep olarak düzenler. Ret çoğu zaman hukuka aykırı sayılmaz, uyuşmazlık ise reddin nasıl yapıldığında ve işçinin ret sonrasında ne yaptığında çıkar.^[1]

Talebi reddedilen işçinin saatlerini kendiliğinden kısaltması işe gelmeme sayılabilir ve izinsiz ardı ardına iki iş günü devamsızlık, kıdem ile ihbar tazminatını kaybettiren bir fesih sebebidir. İşveren kısmi süreyi kendisi önerdiğinde bu esaslı değişikliktir; işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse öneri onu bağlamaz. Geçişten sonraki fesihte kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplandığı için genellikle düşer.

Geçiş Talebinin Hukuki Niteliği

Kanun üç ayrı yükümlülük koyar: işçinin niteliğine uygun açık yer bulunduğunda isteği dikkate almak, boş yerleri zamanında duyurmak ve kısmi süreli işçiye salt bu sebeple farklı işlem yapmamak. Kabul zorunluluğu yoktur ve ret için kanun gerekçe şartı aramaz.^[2]

Bu nedenle talebin değeri dilekçenin içeriğine bağlıdır. İşçinin hangi açık yere, hangi saat düzeniyle ve hangi ücret orantısıyla geçmek istediğini yazması, işverenin “dikkate aldım” demesini somut bir inceleme yapmaya zorlar.

Talep, boş kadro duyurusunun yapıldığı ya da yapılması gerektiği döneme denk getirilirse işverenin cevabı daha kolay değerlendirilir.

Ret Yazısının Değerlendirilmesi

Ret yazısı işçi için bir delil kaynağıdır. İşverenin ne söylediği, hangi gerekçeyi gösterdiği ve aynı dönemde ne yaptığı sonraki tüm yolları belirler.

Ayrım iddiasında işçinin ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir olgu ortaya koyması yeterlidir, bundan sonra ihlal olmadığını işveren ispatlar.^[3]

Onaysız Saat Azaltmanın Devamsızlık Riski

Talebi reddedilen işçinin saatleri kendiliğinden kısaltması, en sık yapılan ve en pahalıya mal olan hatadır. Sözleşmedeki çalışma süresi ancak tarafların anlaşmasıyla değişir, tek taraflı kısaltma işe gelmeme olarak değerlendirilir.^[4]

İşçinin izinsiz ve haklı bir sebep olmadan ardı ardına iki iş günü ya da bir ayda üç iş günü (ya da bir ay içinde iki defa tatil gününden sonraki iş günü) işe gelmemesi işverene derhal fesih hakkı verir. Günün yarısını eksik çalışmanın aynı sonucu doğurup doğurmayacağı olayın koşullarına göre değişir, ancak fesih halinde kıdem ve ihbar tazminatı kaybedilir.^[5]

Ret yazısı geldikten sonra mevcut düzene devam edilir, itiraz ve talepler yazılı olarak sürdürülür.

İşverenin Önerdiği Kısmi Süre ve Esaslı Değişiklik

Yön tersine çevrildiğinde, yani işveren işçiye kısmi süreli çalışmayı önerdiğinde, çalışma süresinin ve ücretin azalması esaslı değişikliktir. Değişiklik işçiye yazılı bildirilir, işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse işçiyi bağlamaz.^[6]

İşçi öneriyi kabul etmezse işveren, değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını ya da fesih için başka geçerli neden bulunduğunu yazılı açıklayarak ve bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir. İşçi bu durumda işe iade yoluna başvurabilir, ancak iş güvencesi için otuz işçi ve altı ay kıdem aranır.^[7]

Yazılı kabul vermek ya da işe devam ederek sessiz kalmak aynı sonucu doğurmaz. Yazılı kabulün sonradan “baskı altındaydım” iddiasıyla aşılması ispatı güç olup irade sakatlığı ayrıca ispat ister, bu yüzden imzadan önce ücret farkı hesaplanır.

Ücret, Kıdem ve Sigorta Etkisi

Kısmi süreli çalışanın ücret ve paraya ilişkin bölünebilir hakları çalışılan süreye orantılı ödenir.^[8] Kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplandığı için geçişten sonra fesih, tazminatı genellikle düşürür.^[9]

Örnek: Haftada 45 saat çalışan ve brüt 40.000 TL kazanan işçi 30 saate geçerse brüt ücreti 26.666,67 TL olur. Altı yıllık hizmetin sonunda fesih halinde kıdem tazminatı tam ücretle 240.000 TL, kısmi ücretle 160.000 TL hesaplanır, fark 80.000 TL’dir (tutarlar kıdem tazminatı tavanının altındadır). Sekiz haftalık ihbar tazminatı da 74.666,67 TL yerine 49.777,78 TL’ye iner. Geçişten sonra part time statüsündeki işçinin hakları için part time çalışanın hakları yazısına da göz atılabilir.

Kıdem süresi takvim süresi üzerinden işler, kısmi süreli dönem için kanunda süre indirimi öngören bir hüküm yoktur. Kısmi çalışılan aylara ait eksik prim günleri ise isteğe bağlı olarak borçlanılabilir, borçlanma günlük kazancın %45’i üzerinden hesaplanır ve borcun tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.^[10]

İlgili dönem için genel sağlık sigortası primi ödenmişse borçlanma tutarı %39 oranı üzerinden hesaplanır.^[11]

Ret Sonrası Başvuru Yolları

Hangi yolun açık olduğu, işçinin neyi istediğine ve iş ilişkisinin devam edip etmediğine göre değişir.

• Karşı teklif: Sözleşme değişikliği her zaman anlaşmayla yapılabilir, daha az saat ya da geçici deneme düzeni yazılı olarak önerilebilir.
• Ayrımcılık tazminatı: Ret cinsiyet ya da gebelik gibi bir sebebe dayanıyorsa dört aya kadar ücret tutarında tazminat istenir ve önce arabulucuya başvurulur.^[12]
• Eşitlik Kurumu: Önce işverenden uygulamanın düzeltilmesi istenir, ret ya da otuz gün cevapsızlıktan sonra başvurulur.^[13]
• Fesih sonrası: İş güvencesi şartlarını (otuz işçi, altı ay kıdem) taşıyan işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurur.^[14]

Kısmi süreli çalışmayı doğrudan zorlayan bir dava yolu kanunda düzenlenmemiştir. Bu eksiklik, talebin yazılı yapılmasının ve ret yazısının saklanmasının neden önemli olduğunu gösterir. Dilekçenin nasıl kurulacağı için esnek çalışma talebinin dilekçesi örnek sunar.

Geçiş Talebi Dilekçesi ve Değişiklik Önerisine Yanıt

İlk örnek işçinin kendi talebini, ikinci örnek işverenin önerdiği kısmi süreye yazılı yanıtı içerir. Köşeli alanlar kişiye göre doldurulur.

Kısmi Süreli Çalışmaya Geçiş Hakkında Sık Sorulan Sorular

Geçiş talebi hazırlayan ve ret ya da öneri alan işçilerin en çok sorduğu sorular şunlardır.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir. Sözleşmeniz, ret yazınız ya da değişiklik öneriniz elinizdeyken hangi adımın uygun olduğunu bir avukata danışarak belirlemeniz yerinde olur.