Kapıdan Çevrilen İşçi: Eylemli Fesih, Fesih Tarihi ve Dava Süresi

Eylemli fesih, iş sözleşmesinin yazılı bir bildirim yapılmadan, tarafların davranışıyla sona ermesidir. İşçinin kapıdan çevrilmesi, kartının kapatılması ya da işçinin haklı bir sebeple işi bırakması bu davranışların başında gelir.

Yazılı belge olmadığı için asıl tartışma iki soruda toplanır. Sözleşmeyi kim sona erdirdi ve bu hangi gün oldu? İşe iade süresinden tazminatların hangisinin isteneceğine kadar bütün sonuçlar bu iki cevaba bağlıdır.

Yazılı Bildirim Olmadan Fesih ve Hukuki Dayanağı

Fesih, karşı tarafa ulaşmasıyla sonuç doğuran tek taraflı bir irade beyanıdır. Bu irade söz veya yazıyla açıklanabileceği gibi, sözleşmenin sürdürülmeyeceğini şüpheye yer bırakmadan gösteren bir davranışla da ortaya konabilir.

İki taraf için şekil kuralı aynı değildir. Yargıtay, İş Kanunu’na tabi işçinin fesih bildirimini yazılı yapma zorunluluğu bulunmadığını açıkça belirtir.^[1] İşveren ise fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebini açık ve kesin biçimde göstermek zorundadır.^[2]

Bu yüzden işverenin eylemli feshi, iş güvencesi kapsamındaki işçi açısından baştan bir şekil eksikliği taşır. Sebep gösterilmeyen fesih, işe iade talebinin kanunda sayılan gerekçelerinden biridir.^[3]

İşverenin Fiili Davranışları: Kapıdan Çevirme ve Rızasız Ücretsiz İzin

İşverenin eylemli feshi en çok işçinin işyerine sokulmaması biçiminde görülür. Güvenlikte bekletilmek, turnike kartının iptal edilmesi, vardiya listesinden adın silinmesi ya da “bir süre gelme, seni ararız” denmesi bu grubun tipik örnekleridir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2023 tarihli bir dosyasında işveren, üretimi durdurduğu tesiste işçilere süresi belirsiz ücretsiz izin teklif etmişti. Teklifi kabul etmeyen işçi çalışmak için işyerine gittiğinde içeri alınmamış, durum sendika temsilcilerinin tuttuğu tutanakla ve tanıklarla kanıtlanmıştı.

Bölge adliye mahkemesi bunu işveren feshi saymış, işverenin sonradan ileri sürdüğü devamsızlık savunmasını kronolojiye aykırı bularak dinlememiş ve Yargıtay bu kararı onamıştır.^[4]

Ücretin ödenmemesi ise kendi başına çoğu zaman işveren feshi sayılmaz. Bu durum işçiye haklı fesih imkanı verir, sözleşmeyi bitirme kararı da işçide kalır.^[5]

İşveren feshi gerçekleştikten sonra tutulan devamsızlık tutanakları, sona ermiş bir sözleşmeyi yeniden feshetmez. Tartışmanın ağırlığı tutanaklara değil, ilk davranışın tarihine ve delillerine kayar.

İşe Gitmemenin Fesih Sayılma Sınırı

İşçinin işe gitmemesi her durumda fesih anlamına gelmez. Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir ve bu yüzden sözleşmesi feshedilemez.^[6] Burada sözleşme sürer, yalnızca çalışma askıya alınmış olur.

Sözleşmeyi bitirmek isteyen işçi ise haklı sebebe dayanarak işi bırakabilir. Yargıtay, aleyhine esaslı değişiklik yapılan ve bunu ihtarnameyle reddeden işçinin işe gitmeyerek sözleşmeyi eylemli olarak feshettiğini kabul etmiş, işverenin bundan sonra tuttuğu devamsızlık tutanaklarına dayanan feshin sonuç doğurmayacağını söylemiştir.^[7]

İki durumu ayıran şey işçinin açıkladığı iradedir. Ne yapıldığını yazmadan işe gitmemek, işverene devamsızlık sebebiyle haklı fesih kapısı açar ve ardı ardına iki iş günü devamsızlık bunun için yeterlidir.^[8] Kaçınma mı, fesih mi yaptığınızı noter ihtarnamesi ya da kayıtlı elektronik postayla bildirmek bu belirsizliği ortadan kaldırır.

Eylemli Feshin İspatı: Tanık, Kamera, Mesaj ve Tutanak

Feshin işverenden geldiğini ileri süren işçi, bu olguyu kanıtlamakla yükümlüdür.^[9] Fesih sabit olduktan sonra geçerli sebebi ispat yükü işverene geçer.^[10]

Aşağıdaki tablo sık görülen olayları, fesih tarihi olarak öne çıkabilecek günü ve o güne ilişkin delilleri birlikte gösterir.

Kamera kayıtları ve turnike verileri genellikle işverenin elindedir. Elektronik veriler belge sayıldığı için mahkemeden bunların işverene ibraz ettirilmesi istenebilir, silinme ihtimali varsa dava öncesinde delil tespiti talep edilebilir.^[11]

Kapıdan çevrildiğiniz gün yapılacakların sırası, daha sonra fesih tarihi tartışmasının nasıl sonuçlanacağını belirler.

1. Kapıda kimin, hangi saatte, ne dediğini aynı gün not alın ve yanınızdaki iş arkadaşlarının adlarını yazın.
2. Telefonla aldığınız talimatı yazılı teyit isteyen kısa bir mesajla işverene geri gönderin.
3. Çalışmaya hazır olduğunuzu ve işyerine alınmadığınızı noter ihtarnamesi ya da KEP ile bildirin.
4. e-Devlet’te hizmet dökümünüze bakın, işverenin bildirdiği çıkış tarihini ve çıkış kodunu not edin.

Fesih Tarihinin Tespiti ve İşe İade Süresi

İşe iade yolunda işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır, anlaşma çıkmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açar.^[12] Yazılı bildirim olmayan dosyada bu süreler, eylemli feshin yapıldığı günden başlar.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bölge adliye mahkemeleri arasındaki bir uyuşmazlığı giderirken bu ilkeyi yerleşik uygulaması olarak yeniden aktarmıştır. Aynı kararda işçinin, örneğin şikayet yoluyla, fesih tarihini kesin olarak belirleyen bir işlem yapması halinde o tarihin esas alınacağı ve hastalık raporunun süreyi durdurmayacağı da yer alır.^[13]

“Eylemli fesih halinde dava açma süresi, eylemli feshin yapıldığı tarihten itibaren işler.” Yargıtay 9. HD, E.2023/5511, K.2023/4901

Süre hesabında ay, başladığı güne karşılık gelen günün tatil saatinde biter, son gün resmi tatile denk gelirse ilk iş günü çalışma saati sonuna uzar.^[14] 14 Mart’ta kapıdan çevrilen işçi en geç 14 Nisan günü arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculuk 21 Nisan’da anlaşmasızlıkla biterse dava için son gün 5 Mayıs olur.

Sık yapılan hata, süreyi e-Devlet’te görünen çıkış tarihinden saymaktır. İşveren çıkışı on gün içinde bildirebildiği için kayıttaki tarih geri çevrilme gününden sonra olabilir.^[15] 14 Mart’ta çevrilip 24 Mart çıkışından sayan işçi 20 Nisan’da başvurursa süreyi kaçırmış olur.

Fesih tarihinin tartışmalı olduğu dosyada güvenli yol, mümkün olan en erken tarihi esas alıp başvuruyu ona göre yapmaktır. İşverenin haftalar sonra gönderdiği yazılı fesih, süreyi yeniden başlatacak bir dayanak olarak görülmemelidir. Mahkeme önceki davranışı fesih sayarsa süre o günden işlemiş olur. Fesih öncesinde savunma istenmişse cevabın nasıl kurulacağı işçi savunması nasıl yapılır yazısında.

Eylemli Feshin İhbar ve Kıdem Tazminatına Etkisi

Haklı bir sebebe dayanmayan işveren eylemli feshinde, şartları taşıyan işçi kıdem tazminatı ile bildirim süresine ait ücret olan ihbar tazminatını isteyebilir.^[16] İş güvencesi kapsamındaki işçi ise işe iade yolunu da seçebilir, bu durumda boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatı gündeme gelir.

İşçinin haklı sebebe dayanan eylemli feshinde tablo değişir. Yargıtay, çalışma koşullarının uygulanmaması sebebiyle sözleşmesini sona erdiren işçiye kıdem tazminatı ödenmesi gerektiğini, ancak ihbar tazminatı hakkı doğmadığını belirtir.^[17]

Haklı sebep ispat edilemezse işi bırakmak istifa sonucunu doğurur. İşçi kıdem tazminatını kaybeder, bildirim süresine uymadığı için işverenin ihbar tazminatı talebiyle de karşılaşabilir.^[18] Hangi yol seçilirse seçilsin, alacak davasından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[19]

Eylemli Fesih Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kapıdan çevrilen ya da işi bırakmayı düşünen işçilerin en sık sorduğu konular aşağıdadır.

Bu yazı genel bilgi verir, her eylemli fesih dosyası kendi tarihleri ve delilleriyle değerlendirilir. Süreniz işlemeye başlamış olabileceği için elinizdeki mesaj ve belgelerle vakit geçirmeden bir avukata danışmanız yerinde olur.