Fesihten Önce İşçi Savunması: Zorunlu Haller, Süre ve Dava Etkisi

İşçinin savunmasının alınması, işverenin davranış ya da verim gerekçesiyle iş sözleşmesini feshetmeden önce işçiye iddiaları bildirip cevap hakkı tanımasıdır. İş Kanunu bu yükümlülüğü fesih usulü olarak düzenler ve eksikliği işe iade davasında feshin geçersizliği sonucunu doğurabilir.

Yükümlülük, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin davranışı ya da verimi nedeniyle yapılacak fesihte doğar; 25/II bentlerine dayanan haklı fesihte savunma kanunen şart değildir. Savunma vermeyen işçi suçu kabul etmiş sayılmaz, fesih sebebini ispat yükü işverende kalır. Savunma alınmadan yapılan fesih işe iade davasında geçersiz sayılır ve işçi işe başlatılmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat doğar.

Savunma Yükümlülüğünün Kapsamı

Kanun yükümlülüğü yalnızca bir fesih grubuna bağlar. Hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez.^[1]

“Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak, işverenin 25 inci maddenin (II) numaralı bendi şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır.”

İkinci cümle sık yanlış okunur. 25/II bentlerine dayanan haklı fesihte savunma kanunen şart değildir, ancak işveren bu bentlerin şartlarını mahkemede ispatlayamazsa saklı hak da işlemez ve fesih davranış gerekçeli geçerli fesih olarak yeniden değerlendirilir.

Bu durumda savunmanın alınıp alınmadığı belirleyici hale gelir. Haklı fesih savunmasıyla yola çıkan işveren için savunma almak bu yüzden sigorta işlevi görür.

Savunma Gerekmeyen Fesihler

Tablo, fesih sebebine göre kanundaki durumu gösteriyor. Sağlık ve işletme gerekleri işçinin davranışı ya da verimiyle ilgili olmadığından m.19/2 lafzının dışında kalır.

Savunma yükümlülüğünün yaptırımı işe iade davasında görünür. İş güvencesi şartlarını taşımayan işçi için kanunda ayrı bir yaptırım yazılı değildir ve bu ihtimalde dosyaya özgü değerlendirme gerekir.^[2]

Yükümlülük Kimler İçin Doğar: İş Güvencesi Eşiği

Savunma şartı m.19’da yer alsa da uygulama alanını m.18 belirler. İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyorsa ve işçinin en az altı aylık kıdemi varsa, belirsiz süreli sözleşmenin feshi geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.^[3]

Eşiğin hesabında üç ayrıntı sık gözden kaçar. Aynı işverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa işçi sayısı bu işyerlerinin toplamına göre belirlenir, altı aylık kıdem aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen sürelerle birleştirilir ve yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz.^[4]

İşletmenin ya da işyerinin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu korumanın dışındadır.^[5] Eşiğin altında kalan işçi için savunma almak yasal bir zorunluluk olmaz, ancak fesih hakkının kötüye kullanılması halinde bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat doğabilir.^[6]

Savunma Yazısının Dosyadaki Yeri

Mahkeme yazının varlığına olduğu kadar içeriğine ve işçiye ulaşma şekline bakar. Yazının nasıl hazırlanacağı kardeş yazıda anlatılıyor, burada dava açısından önemi üzerinde duruluyor.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçinin iş sözleşmesi sürerken kendi adına aynı alanda işyeri açtığı bir dosyada, işverenin savunma isteme yazısını iadeli taahhütlü posta ile gönderdiğini ve işçinin cevap vermediğini dikkate aldı.^[7] Aynı yazıda işveren, işçinin iddia ettiği onayı vermediğini açıkça yazmıştı.

Daire bu yazıyı tanık beyanındaki onay iddiasının karşısına koydu, feshi haklı kabul etti ve alacaklara ilişkin kararı bozdu.

Savunma yazısı iki iş görür. Hem usul yükümlülüğünün yerine getirildiğini gösterir hem de işverenin fesihten önce takındığı tutumu belgeler.

İşçi savunma vermezse bu, suçun kabulü anlamına gelmez, yalnızca savunma hakkının kullanılmadığını gösterir ve fesih sebebinin ispatı işverende kalır.^[8] İşçi tarafının savunma yazısına nasıl cevap vereceği ayrı bir yazının konusudur.

Savunma ile Fesih Arasındaki Süre

Savunma alındıktan sonra fesih için kanunda ayrı bir gün sayısı yoktur, ancak ahlak ve iyi niyet hallerine dayanan haklı feshin altı iş günü içinde yapılması gerekir.^[9] Tüzel kişi işverende süre feshe yetkili kurulun olayı öğrendiği günden işler.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir dosyada savunmanın 25.07.2014, disiplin kurulu kararının 14.10.2014 tarihinde alınmasını, üç aydan kısa olduğu ve soruşturma gereği makul sayıldığı için süre aşımı kabul etmedi ve kabul kararını bozdu. Karar oy çokluğuyla verildi, karşı oyda işçinin uzun süre fesih baskısı altında bırakılmasının m.26’nın amacına aykırı olduğu görüşü yer aldı.^[10]

Dosya hazırlarken bu karar iki yönlü okunur. İşveren için disiplin kurulunun varlığı ve soruşturmanın gerekliliği belgelenmelidir, işçi içinse savunma ile fesih arasındaki her boşluk gün gün tabloya yazılmalıdır. İşçinin savunma metnini nasıl kuracağı işçi savunması nasıl yapılır yazısında örnekle gösterilir.

Dava Dosyasında Bulunması Gereken Belgeler

İşe iade davasında feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.^[11] Savunma usulüne ilişkin belgeler de bu ispatın parçasıdır.

• Savunma isteme yazısı ve tebliğ ya da imzadan kaçınma tutanağı
• İddiaların tarihli listesi ve dayanak tutanak, kamera, e-posta kayıtları
• İşçinin yazılı cevabı ya da cevap vermediğini gösteren süre dolum tarihi
• Disiplin kurulu çağrısı, toplantı tutanağı ve karar tarihi
• Fesih bildiriminde savunmaya atıf ve sebebin açıkça yazılması

İşçi tarafı için kontrol listesi tersine döner. Savunma yazısındaki iddiaların fesih bildirimindeki sebeplerle örtüşüp örtüşmediğine bakılır, çünkü işveren dava sırasında savunmasını almadığı yeni bir sebep ileri süremez.^[12]

İşe İade Davasında Savunma Eksikliği

Savunma alınmadığının tespiti halinde mahkeme feshi geçersiz sayar. İşverenin işçiyi bir ay içinde işe başlatmaması durumunda en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ve en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti hükmedilir.^[13]

Dava, arabulucuya başvuruyla başlar. Başvuru fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılır, anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır.^[14]

Savunma almayı sonradan telafi etmeye çalışmak çoğu dosyada işe yaramaz. Fesihten sonra alınan cevap, feshe karar verilirken işçinin dinlenmediği gerçeğini değiştirmez.

Savunma Eksikliğinin Dosyada Göründüğü Haller

Yazının yazım hatalarını saymak yerine, mahkemenin savunma eksikliği olarak ele alabileceği durumlar tabloda toplandı.

İşçinin Savunmasının Alınması Hakkında Sık Sorulanlar

Bu yazı genel bilgi amacı taşır ve her fesih dosyasının olayları farklıdır. Savunma yazısına cevap vermeden ya da dava açmadan önce belgelerinizi bir avukata gösterin.