Hafta tatili alacağı, dosyada üç rakamın çarpımıdır: bir günlük ücret, tatilde çalışılan gün sayısı ve katsayı. Kanun çalışılmayan hafta tatilinin ücretini düzenler, tatilde çalışmanın karşılığını ise yazmaz.[1]
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu boşluğu, tatil gününde yapılan çalışmayı fazla çalışma gibi yüzde elli zamlı saymakla doldurur. Çalışma karşılığı olmaksızın ödenen bir yevmiyenin yanında çalışmanın karşılığı olarak bir buçuk yevmiye hesaplanır.[2]
İçindekiler7 başlık
Hesap Aracı ve Dört Adımlı Yöntem
Aşağıdaki araç, aylık brüt ücret ile çalışılan tatil günü sayısından brüt tutarı ve yasal kesintileri çıkarır. Aracın varsaydığı bir buçuk yevmiye yukarıdaki Yargıtay kararındaki hesaba dayanır. Aylık ücretin otuza bölünmesi ise kanunda yazılı olmayan, uygulamada benimsenen bir yöntemdir.
Araç tek bir ay içindir. Dava dosyasında aynı işlemin her dönem için ayrı yapılması gerekir ve sıra şöyledir:
- Günlük ücret: Ücret türüne göre bir güne düşen çıplak brüt tutar bulunur.
- Gün sayısı: Tatil gününde çalışılan günler dönem dönem sayılır.
- Katsayı: Çalışılan her gün için bir buçuk yevmiye uygulanır.
- Mahsup: Bordroda hafta tatili çalışması karşılığı yapılmış ilave tahakkuk düşülür.
Ücret Türüne Göre Günlük Ücret ve Katsayı
İşçinin tatil günü ücreti, çalıştığı günlere göre bir güne düşen ücrettir. Fazla çalışma ücretleri, primler ve sosyal yardımlar bu tutara girmez.[3]
| Ücret türü | Günlük ücret | Tatilde çalışılan gün için |
|---|---|---|
| Aylık maktu ücret | Aylık brüt ücret ÷ 30 | Maaşa ek olarak 1,5 yevmiye |
| Günlük (yevmiyeli) | Sözleşmedeki yevmiye | Tatil yevmiyesi ödenmişse 1,5, hiç ödenmemişse 2,5 yevmiye (yorum, aşağıdaki nota bakın) |
| Saat ücretli | Saat ücreti × 7,5 | Günlük tutarın 1,5 katı |
| Parça başı, akort, götürü, yüzde | Dönemde kazanılan ücret ÷ çalışılan gün | Günlük tutarın 1,5 katı |
Aylık ücretlide çalışılmayan tatil günlerinin karşılığı maaşın içindedir ve bunun için ayrıca ücret istenmez.[4] Bu yüzden aylıkta ilave istenen tutar 1,5 yevmiyedir, 2,5 değil.
Yukarıdaki Yargıtay kararı ücret türünü ayırmaz, yalnızca bir yevmiye yanında bir buçuk yevmiye der. Ücret türüne göre ayrım, bu hesabın m.46/2 ve m.49 hükümleriyle birlikte okunmasından çıkan bir yorumdur. Saat ücretli ile parça başı satırlarındaki bir buçuk kat da aynı yorumun uzantısıdır.
Günlük ücretlide durum farklıdır. Çalışılmayan hafta tatilinin yevmiyesi hiç ödenmiyorsa kanun gereği ödenmesi gereken bu yevmiye de talebe girer.[5]
Dava Hesabı: Rakamlı Örnek
İşçi 24 ay çalışmış olsun. İlk 12 ayda aylık brüt ücreti 30.000 TL, sonraki 12 ayda 36.000 TL olsun. Tanıklar ve işyeri kayıtları ayda iki tatil gününde çalışıldığını gösteriyor ve bordroda dört gün için çalışma karşılığı ilave tahakkuk bulunuyor.
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| İlk 12 ay günlük ücret | 30.000 ÷ 30 | 1.000 TL |
| İlk 12 ay alacak | 12 ay × 2 gün × 1.000 × 1,5 | 36.000 TL |
| Son 12 ay günlük ücret | 36.000 ÷ 30 | 1.200 TL |
| Son 12 ay alacak | 12 ay × 2 gün × 1.200 × 1,5 | 43.200 TL |
| Brüt toplam | 36.000 + 43.200 | 79.200 TL |
| Bordrodaki ilave tahakkuk (ilk dönem, 4 gün) | 4 × 1.000 × 1,5 | 6.000 TL |
| Bakiye brüt alacak | 79.200 − 6.000 | 73.200 TL |
Örnekte aylık ücret uygulamadaki yönteme göre otuza bölünmüştür. Dönemleri ayırmak zorunludur, çünkü her ayın alacağı o ayın ücretiyle hesaplanır. Bütün dönemi 36.000 TL ile hesaplamak ilk yıl için fazla talep olur.
Tanık beyanına dayanan dönemlerde indirim yapılıp yapılmayacağı ve oranı dosyaya göre değişir. Kanunda bu yönde yazılı bir hüküm yoktur, böyle bir indirim olursa yukarıdaki rakama sonradan uygulanır.
Hesapta Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Neden yanlış | Doğrusu |
|---|---|---|
| Aylıkta 2,5 yevmiye istemek | Çalışılmayan günün ücreti maaşta ödenmiştir | Maaşa ek 1,5 yevmiye |
| Giydirilmiş ücretle hesaplamak | İkramiye, prim ve sosyal yardımlar tatil ücretine girmez | Çıplak brüt ücret |
| Tek ücretle bütün dönemi hesaplamak | Zamlar ve ücret değişiklikleri yok sayılır | Dönem dönem ayrı günlük ücret |
| Aynı saati iki kalemde saymak | Hem hafta tatili hem fazla mesai olarak hesaplanan çalışma mükerrer istenmiş olur (hesap ilkesi, kanunda ayrı hüküm yok) | Bir saat tek kalemde yer alır |
| Bordrodaki ilave tahakkuku düşmemek | Ödenen kısım yeniden istenmiş olur | İspatlanan ödeme mahsup edilir |
| Tatil sayısını varsaymak | Her hafta çalışıldığı kayıtsız kabul edilmez | Kayıt ve tanıkla ortaya konan gün sayısı |
Dördüncü satırdaki hata bilirkişi raporlarında da görülebilir. Rapor tatil çalışmasını hem bu kalemde hem fazla mesai kaleminde saymışsa, hesabın denetime elverişli olması için ek rapor istenmelidir.
Bilirkişi Raporunda Hesabın Denetimi
Rapor, hesabın dört adımını ayrı ayrı göstermiyorsa itiraza açıktır. Günlük ücretin kaynağı, gün sayısının dayanağı ve katsayı raporda yazılı olmalıdır.
Bordroda “hafta tatili” başlığı altında ilave tahakkuk bulunan aylar tek tek incelenmelidir. Tahakkuk varsa o ayın gün sayısı bordroya göre alınır ve ödeme ispatlandığı ölçüde mahsup edilir.
Raporda mahsup yoksa işçi lehine görünen hata sonradan işveren itirazıyla düzeltilir. Bu nedenle kendi hesabınızı, rapora itiraz etmeden önce yukarıdaki dört adıma göre yeniden kurmanız yerinde olur.
Davada İspat ve Süre
Hafta tatilinde çalıştığını ileri süren işçi bunu ispat etmekle yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordroda hafta tatili ücreti ödenmiş görünüyorsa ödemenin yapıldığı kabul edilir. Bordro imzasız ya da ilgili bölümü boşsa çalışma her türlü delille ispatlanabilir.
Ödenmeyen hafta tatili ücreti bir ücret alacağıdır ve zamanaşımı süresi beş yıldır.[6] Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[7]
Arabuluculuk başvurusunda hafta tatili alacağı ayrı kalem olarak yazılmalıdır. Görüşülmemiş bir kalem için dava şartı gerçekleşmiş sayılmaz.
Hafta Tatili Alacağı Hesabı Hakkında Sorular
Hesap yaparken en çok sorulan noktalar aşağıdadır.
Bu yazı genel bilgi verir. Kendi tatil çalışma günlerinizi ve bordro tahakkuklarını birlikte inceleyecek bir avukata dosyanızı götürmeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.46/2 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2015/7890 K.2017/1642, 13.02.2017. Daire, bir önceki içtihadına atıfla aynı hesabı uygular. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.49/1 ve m.50 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.49/4 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.46/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32/8 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.49/3 ↩