GSS Prim Borcuna İtiraz: Kurum Başvurusu ve İş Mahkemesi Yolu

GSS prim borcu yanlış tahakkuk ettiyse önce Sosyal Güvenlik Kurumuna yazılı başvuru yapılır, Kurum reddederse ya da altmış gün içinde cevap vermezse iş mahkemesinde dava açılır. Oranın %3’ten %6’ya çıkması, işten ayrıldıktan sonra kendiliğinden tescil edilen eski işçilerin borcunu iki katına taşıdı ve itiraz dosyalarını çoğalttı^[1].

Borç, iş sözleşmesi bittikten sonra yararlanma süresi dolan ve başka bir statüye geçmeyen kişinin Kurumca resen tescil edilmesinden doğar ve çoğu zaman aylar sonra ödeme emriyle fark edilir. Aynı aylarda sigortasız çalışılmışsa, kişi eşinin ya da anne babasının bakmakla yükümlü olduğu kişiyse, yerleşim yeri yurt dışına taşınmışsa ya da işsizlik ödeneği alınıyorsa tahakkuk dayanaksız kalır. Dava açmak takibi kendiliğinden durdurmaz, ödeme emrine karşı ayrıca süresinde itiraz edilir; tecil ve taksit dışında 60 günü aşan prim borcu ise sağlık hizmetinden yararlanmayı engeller.

Oran Değişikliğinin Kapsamı

Artış yalnız 5510 sayılı Kanun’un 60/1-g bendine göre genel sağlık sigortalısı sayılanları ilgilendirir. Bunlar başka hiçbir bentten sağlık güvencesi olmayan ve yurt dışında sağlık sigortası bulunmayan vatandaşlardır. Kanun bu grubun primini prime esas kazancın %3’ü olarak koymuş, Cumhurbaşkanına oranı %12’ye kadar artırma yetkisi vermiştir^[2].

Bordrolu çalışan işçinin kesintisi bu karardan etkilenmedi. Hizmet akdiyle çalışanın genel sağlık sigortası primi %12,5 olarak kalıyor, bunun %5’i işçiden, %7,5’i işverenden alınıyor.

Eski İşçi Adına Borcun Doğduğu An

İş sözleşmesi sona erdiğinde zorunlu sigortalılık biter, ama sağlık güvencesi hemen kesilmez. Çıkıştan itibaren on gün boyunca yararlanma sürer, son bir yılda 90 gün zorunlu sigortalılığı olan kişi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler için bu süre 90 güne çıkar^[3].

Başka bir statüye geçmeyen kişi, diğer bentlere göre yararlanma hakkının bittiği tarihten itibaren 60/1-g kapsamında sayılır ve Kurum tarafından resen tescil edilir. Durumunda değişiklik olan kişinin bir ay içinde Kuruma başvurma yükümlülüğü de vardır, gelir testi için başvurmayan kişi doğrudan prim ödeyen grupta kalır^[4].

Resen tescil bildirim beklemez. Borç çoğu zaman aylar sonra ödeme emri ya da e-Devlet’teki borç dökümüyle fark edilir, bu yüzden itiraz süresi tebliğ tarihinden takip edilmelidir.

Borcu Hatalı Kılan Durumlar

Tahakkukun kendisi kanuna dayansa da kişinin o aylarda 60/1-g kapsamında olmaması borcu dayanaksız bırakır. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan hataları, kanun dayanağını ve dava dosyasına girmesi gereken delili bir arada gösteriyor.

Gelir testi satırında dikkat edilecek nokta, testin talep üzerine yapılmasıdır. Kanun, değerlendirme sonunda müstahak olduğu anlaşılan kişiyi talep tarihinden itibaren bu kapsamda sayar, geçmiş ayların primi bu yolla kendiliğinden düşmez.

Kuruma Başvuru Zorunluluğu

SGK işlemine karşı doğrudan dava açılamaz, önce Kuruma başvurulur. Başvuruya altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve dava yolu açılır^[5]. Bu bekleme süresi zamanaşımı ve hak düşürücü süre hesabına katılmaz.

Başvuru dilekçesinde talep açık yazılmalıdır. “Borcu kabul etmiyorum” demek yerine hangi ayların tescilinin hangi gerekçeyle iptal edileceği ve ödenmiş tutar varsa iadesi istenir. Yanlış ya da yersiz alınmış primler, alındıkları tarihten on yıl geçmemişse kanuni faiziyle geri verilir^[6].

Başvuru Dosyasının Belge Sırası

Kurum ve mahkeme aynı belgeleri ister, dosyayı baştan doğru kurmak süreyi kısaltır. Önerilen sıra şöyledir:

1. E-Devlet’ten alınmış genel sağlık sigortası tescil ve borç dökümü
2. Son işyerinden çıkış tarihi gösteren hizmet dökümü
3. İtiraz edilen ayları kapsayan delil (giriş-çıkış kaydı, gelir testi sonucu, eşin sigortalılık kaydı ya da hizmet tespiti dava dilekçesi)
4. Ödeme emri ya da borç yazısı ve tebliğ tarihi
5. Ödeme yapıldıysa dekontlar

İş Mahkemesinde GSS Prim Borcu Davası

5510 sayılı Kanun’un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür. Kurum alacağının 6183 sayılı Kanun’a göre takibinden doğan uyuşmazlıklarda Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir^[7].

Dava açmak takibi kendiliğinden durdurmaz. Kanun bunu açıkça söylediği için haciz riski olan dosyalarda ihtiyati tedbir talebi ayrıca değerlendirilmelidir. Ödeme emrine karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde, Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesinde itiraz edilir^[8].

İşçi ile işveren arasındaki alacak davalarından farklı olarak burada dava şartı arabuluculuk değil, Kuruma ön başvurudur. Davalı da eski işveren değil Sosyal Güvenlik Kurumudur.

Sigortasız Çalışılan Dönemde İki Ayrı Dava

Borçlu görünen aylarda kayıt dışı çalıştıysanız asıl mesele GSS değil, hizmetin tespitidir. Bu dava işverene karşı açılır, Kuruma ön başvuru gerekmez ve Kurum davaya resen ihbar edilir^[9]. Hizmet tespiti kesinleştikten sonra aynı aylara ait 60/1-g tahakkukunun düzeltilmesi Kurumdan istenir, Kurum düzeltmezse ayrı bir iptal davası gerekir.

Hizmet tespiti davasında süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıldır. GSS borcu fark edildiğinde bu süre de aynı anda kontrol edilmelidir. Borç yurt dışı dönemine ilişkin bir borçlanmadan doğuyorsa yurt dışı borçlanması tutarına itiraz yazısına bakılmalıdır.

Ödenmeyen Primin Sağlık Hizmetine Etkisi

60/1-g kapsamındaki kişi, tecil ve taksitlendirme dışında 60 günden fazla prim borcu varsa sağlık hizmetinden yararlanamaz^[10]. Acil haller, iş kazası, trafik kazası, 18 yaş altı ve bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar bu şartın dışında tutulmuştur.

İtiraz sürerken tedavi ihtiyacı doğarsa borcun 6183 sayılı Kanun m.48’e göre taksitlendirilmesi sağlık hizmetini açık tutar. Taksitlendirme borcun kabulü anlamına gelmez, ancak dilekçede bunun ihtirazi kayıtla yapıldığını yazmak dosyayı korur.

Hesap Örneği

Aralık 2025 ile Mart 2026 arasında yurt dışında yaşadığı halde 60/1-g kapsamında tescil edilen bir eski işçiyi düşünelim. Prim, ilgili ayın brüt asgari ücreti üzerinden %6 hesaplanır.

Kişi giriş-çıkış kaydıyla Kasım 2025’te ülkeden çıktığını ve orada oturma izni aldığını gösterirse dört ayın tamamı için tescilin iptali istenir. Aynı dönem eski %3 oranıyla hesaplansaydı borç yarısı kadar olurdu, oran artışı itirazın ekonomik değerini de yükseltti.

Sık Sorulan Sorular

GSS prim borcu itirazında en çok sorulan konular aşağıda.

Bu yazı genel bilgi verir, kişisel dosyanızın sonucu tescil kayıtlarına ve sunduğunuz belgelere göre değişir. Tutarı yüksek ya da haciz aşamasına gelmiş bir GSS borcunda dilekçeyi vermeden önce bir avukata danışmanız yararlı olur.