Emekliler işsizlik maaşı alabilir mi sorusunun cevabı, aylığın o dönemde ödenip ödenmediğine bağlıdır. Yaşlılık aylığı aldığı tespit edilen sigortalının işsizlik ödeneği kesilir, aylığı bağlanmamış ya da kestirilmiş ve işsizlik primi ödemiş kişi ise prim ve fesih şartlarını taşıyorsa ödenek alabilir.[1] Uyuşmazlıklar bu kuralın uygulanmasında çıkar: Kurum başvuruyu reddeder, ödeneği keser ya da yatan parayı geri ister.
Yaşlılık aylığı yazılı isteği izleyen ay başından bağlandığı için ödenek dönemi ile aylık dönemi örtüşmüyorsa Kurumun çakışma gerekçesi tutmaz; ispatın merkezinde tahsis dilekçesinin tarihi ve aylık bağlama yazısı durur. Esnaf ve memur çalışması işsizlik sigortasının kapsamı dışındadır, fazla ödeme ise ancak sigortalının kusuru varsa yasal faiziyle geri istenir. Kurum işlemine karşı itiraz tebliğden itibaren 15 gün içinde yapılır.
İçindekiler8 başlık
Emekli Çalışanda Üç Ayrı Uyuşmazlık
Aynı emekli işçi üç farklı işlemle karşılaşabilir ve her birinde çekişmeli olgu değişir. Aşağıdaki tablo hangi işlemde neyin ispatlanacağını gösterir.
| Kurum işlemi | Kurumun dayanağı | Çekişmeli olgu |
|---|---|---|
| Başvurunun reddi | Aylık ödeniyor ya da işsizlik primi yok | Aylığın başlangıcı, prim türü |
| Ödeneğin kesilmesi | Yaşlılık aylığı aldığının tespiti | Aylığın gerçekten bağlanıp bağlanmadığı |
| Fazla ödeme geri istemi | Sigortalının kusuru | Kusurun varlığı, bildirim tarihi |
Üçünde de belirleyici olan şey tarihtir. Ödenek dönemi ile aylık dönemi örtüşmüyorsa Kurumun çakışma iddiası dayanaktan yoksun kalır.
Aylığın Başlangıç Tarihinin Belirleyici Rolü
4/a ve 4/b sigortalısına yaşlılık aylığı, yazılı isteği izleyen ay başından itibaren bağlanır.[2] Dilekçe ayın ortasında verilse bile aylık ertesi ayın birinden başlar, çakışma da ancak o tarihten sonra söz konusu olur.
Varsayımsal bir örnekle görelim. İşverence çıkarılan ve aylık 18.000 TL brüt ödenek alan işçi 14 Nisan’da emeklilik dilekçesi verir, aylığı 1 Mayıs’tan itibaren bağlanır ve ödenek Mayıs, Haziran, Temmuz için yatmaya devam eder.
Kurum bunu Ağustos’ta tespit ettiğinde üç aylık dönemi yersiz sayar ve 54.000 TL brüt tutarı geri ister (3 x 18.000). Nisan ayı ise aylıkla çakışmadığından bu hesabın dışında kalır. Ödeneğin kesilmesine karşı açık yollar işsizlik ödeneğinin kesilmesi konusunda ayrı bir başlıktır.
Dilekçe tarihi ile aylık başlangıcı arasındaki dönemi itirazınızda ayrıca gösterin. Kanunun aradığı aylığın alınmış olmasıdır, dilekçenin verilmiş olması tek başına yeterli değildir.
Prim Türü ve Kapsam İspatı
Başvurunun reddinde ikinci sık gerekçe işsizlik primi yokluğudur. Yürürlük tarihinden önce sigortalı olup aylığı kesilmeden destek primiyle (SGDP) çalışmaya devam eden emekliye ilişkin geçici hüküm, bu kişilere yalnız iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümlerinin uygulanmasını öngörür.[3] Bu dönemde işsizlik primi ödenmediği anlaşıldığından, bu günlerin ödenek hesabına girmediği sonucuna varılır; bu bir çıkarımdır, kanunda açıkça yazmaz.
Esnaf ve memur çalışması ise baştan kapsam dışıdır. Kanun işsizlik sigortasını hizmet akdiyle çalışan 4/a sigortalılarına tanır ve 4/b ile 4/c kapsamındaki bağımsız çalışanları, memurları sayarak dışarıda bırakır.[4]
Hangi olgunun hangi belgeyle ispatlanacağı aşağıdaki tabloda toplanmıştır.
| İspat konusu | Gösteren belge | Nereden alınır |
|---|---|---|
| Aylığın başlangıcı | Tahsis talep dilekçesi, aylık bağlama yazısı | SGK |
| Prim türü ve gün sayısı | Hizmet dökümü, aylık bordro | e-Devlet, işveren |
| Fesih sebebi | Fesih yazısı, işten ayrılış bildirgesi | İşveren, İŞKUR |
| Başvuru tarihi | e-Devlet başvuru kaydı | e-Devlet, İŞKUR |
Ödenek başvurusunda süre de ayrı bir ispat konusudur. Başvuru, sözleşmenin sona erdiği günü izleyen günden başlayarak 30 gün içinde yapılmalıdır ve mücbir sebep olmadıkça gecikilen gün hak edilen toplam süreden düşülür.[5] Kurum geç başvuru gerekçesiyle ret verdiyse fesih tarihini ve e-Devlet kaydındaki başvuru saatini karşılaştırın.
Fazla Ödeme Geri İstemine Karşı Savunma
Kanun, sigortalının kusurundan kaynaklandığı belirlenen fazla ödemelerin yasal faiziyle geri alınacağını söyler.[6] Geri istem kusura dayandığı için genel ispat kuralına göre kusur olgusunu ileri süren Kurumun bunu ortaya koyması beklenir.[7]
İşçi açısından savunma noktaları şunlardır: aylığın bağlandığını Kuruma bildirmiş olmak, bağlama yazısının tebliğ tarihinin ödeme aylarından sonra olması ve ödenek yatarken aylıktan haberdar olmamak. Bildirimi gösteren dilekçe, e-Devlet kaydı ve tebliğ zarfı bu savunmanın dayanağıdır.
Yukarıdaki örnekte bağlama yazısı Temmuz sonunda tebliğ edilmişse, Mayıs ve Haziran ödemelerini alırken işçinin aylıktan haberi olmadığı savunulabilir. Tebliğden sonra yatan ödeme için ise bilgi sahibi olunduğu kabul edileceğinden ayrı değerlendirme gerekir.
Ölen sigortalı işsize ait fazla ödemeler kanunen geri tahsil edilmez.[8] Mirasçıya gelen geri ödeme yazılarında bu hüküm hatırlanmalıdır.
SGK’nın aylık için çıkardığı yersiz ödeme borcu ile İŞKUR’un ödenek geri istemi ayrı işlemlerdir. SGK tarafında kusurlu davranışta son on yıl, Kurumun hatalı işleminde son beş yıl esas alınır.[9]
Emekli Olmadığı Halde Emeklilik Koduyla Çıkış Bildirilmesi
İşveren, işçi emeklilik başvurusu yapmadığı halde işten ayrılış bildirgesine emeklilik ya da toptan ödeme nedenini gösteren çıkış kodunu yazmışsa İŞKUR başvuruyu bu kodla reddedebilir. Burada ispat edilecek olgu, aylık bağlanmadığı ve sözleşmeyi işverenin sona erdirdiğidir.
SGK’dan alınacak aylık bağlanmadığına dair yazı ile fesih yazısı birlikte sunulur. Kodun hatalı olması ödeneği kendiliğinden doğurmaz, çünkü ödenek hakkı fesih sebebinin kanundaki hallerden biri olmasına bağlıdır.[10]
İtiraz ve Dava Süreleri
Kurum işlemine karşı itiraz, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde yapılır ve 30 gün içinde sonuçlandırılır. İtiraz uygulamayı geciktirmez, ama yargı yoluna başvurma hakkını da ortadan kaldırmaz.[11]
Dava açacaksanız ödeneğin ödenmesini isteyin ve talebi yalnız hak kazanmanın tespitiyle sınırlamayın. Tespit davası açabilmek için hukuken korunmaya değer güncel bir yarar gerekir, ödeme talebi ise eda davasının konusudur.[12]
İtiraz süresi kısadır ve dava süresiyle aynı değildir. Geri ödeme yazısını aldığınız günü kaydedin, süre geçtikten sonra dosyayı avukata götürmek seçeneklerinizi daraltır.
Dosyaya Konacak Belgeler
Kurumla yazışmaya başlamadan önce aşağıdaki sırayla bir dosya kurun.
- Kurumun ret, kesinti ya da geri istem yazısı ve tebliğ kaydı
- SGK hizmet dökümü ve aylık bağlama yazısı
- Tahsis talep dilekçesinin tarihi
- Son işyerine ait bordrolar (işsizlik primi satırı görünsün)
- Fesih yazısı ve işten ayrılış bildirgesi
- İŞKUR başvuru kaydı ve ödeme dökümü
Emekli ve İşsizlik Ödeneği Hakkında Sorular
Örnekteki kişi ve tutarlar varsayımsaldır. Aylık başlangıcınız, prim kaydınız ve çıkış kodunuz sonucu değiştirebileceğinden itiraz ya da dava kararından önce belgelerinizi bir avukata gösterin.
Kaynaklar
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.51/1 ve m.52/1-b ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.30/1-a ↩
- 5510 sayılı Kanun geçici m.14/1-a ↩
- 4447 sayılı Kanun m.46/2 ve m.46/3 ↩
- 4447 sayılı Kanun m.48/5 ↩
- 4447 sayılı Kanun m.50/3 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6 ↩
- 4447 sayılı Kanun m.50/3 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.96/1 ↩
- 4447 sayılı Kanun m.51/1 ↩
- 4447 sayılı Kanun m.54/3 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.105 ve m.106 ↩