4/a, 4/b ve 4/c Sigortalılığı: İşçi İçin Statü Kontrolü

4/a, 4/b ve 4/c sigortalılığı, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki üç bendin adıdır ve kişinin hangi bendin altına girdiğini çalışma biçimi belirler. Hizmet sözleşmesiyle çalışan işçi 4/a, kendi adına bağımsız çalışan 4/b, kamu idaresinde kadro ya da pozisyonda çalışan 4/c kapsamındadır.^[1] Halk arasındaki “SGK” ve “Bağkur” ayrımı bu üç statünün kısaltmasıdır, ortada iki ayrı kurum yoktur.

Statü kaydı fiili ilişkiyi izler: 4/a kaydı tek başına işçi sayılmaya yetmez, 4/b kaydı da işçilikten çıkarmaz; bakılan, bağımlı çalışma ve ücrettir. Kendine ait ya da ortağı olduğu işyerinden 4/a bildirilemez; iki statü çakışırsa 4/a, 4/c ile çakışmada 4/c esas alınır. İşten ayrılıp kendi işini kuran kişide 4/a bitişi ile 4/b başlangıcı arasında boşluk kalırsa o günler primsiz geçer.

Üç Statünün İşçi Açısından Farkı

Fark en çok prim yükümlüsünde, işsizlik sigortasında ve emeklilik koşullarında görünür. Aşağıdaki tablo kanun metnindeki ölçütleri yan yana koyuyor.

Prim yükümlüsü 87. maddeden, işsizlik sigortasının kapsamı 4447 sayılı Kanun’un 46. maddesinden, gün şartları ise 28. maddenin ikinci fıkrasından gelir.^[2] Gün şartı 5510 sayılı Kanun’a göre ilk defa sigortalı sayılanlar için geçerlidir. Daha önce sigortalı olanlarda geçiş hükümleri ayrıca bakılır.

7200 gün yaklaşık 20 yıl, 9000 gün yaklaşık 25 yıl demektir (360 günlük yıl hesabıyla). Yaş şartı ayrı aranır ve bu tablo yalnız gün sayısını gösterir.

İşçi Statüsünün Ölçütü Bağımlılıktır

İş sözleşmesi, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin ücret ödemeyi üstlenmesinden doğar.^[3] Sigortalılık statüsü bu ilişkiyi izler, ilişkinin yerine geçmez.

Bu yüzden 4/a kaydı olması tek başına işçi sayılmanıza yetmez, 4/b kaydı olması da işçilikten çıkarmaz. Davada bakılan, fiilen bağımlı çalışılıp çalışılmadığı ve ücret ödenip ödenmediğidir.

Ortak Olan Kişi 4/a Sayılabilir mi?

Kural olarak sayılamaz. Kanun, 4/b kapsamındakilerin kendilerine ait ya da ortağı oldukları işyerinden 4/a bildirilemeyeceğini açıkça yazar.^[4]

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, kurucu ortak olarak 4/a bildirilen bir kişinin Kurum işleminin iptali istemiyle açtığı davada bu çizgiyi yineledi; ilk derece kararını ise 4/b statüsü dönem dönem tartışılmadığı için bozdu. Daire kendi gerekçesinde, limited şirket ortaklarının çalışmasının hizmet akdine değil vekalet akdine dayandığını, 4/b kapsamında zorunlu sigortalı sayıldıklarını ve ortağı oldukları şirketten 4/a gösterilemeyeceğini belirtti.^[5]

Aynı kararda iki sınır daha çizildi. Başka bir işverenin işyerinde hizmet akdiyle çalışan ortak yine 4/a sayılabilir ve anonim şirkette yönetim kurulu üyesi olmayan hissedar, bu niteliğiyle 4/b kapsamına girmez.

Karar bir sosyal güvenlik uyuşmazlığıdır. İşçilik alacağı davasında ortaklık, iş sözleşmesinin varlığı tartışmasını doğurabilir ve her dosyada ortaklık tarihi ile fiili çalışma ayrı değerlendirilir. Yönetici konumundaki çalışanın hangi davayı açacağı sorusu da bu tartışmayla bağlantılıdır.

İşten Ayrılıp Kendi İşini Kuranlar

İşçi olarak çalışırken kaydınız 4/a’dadır ve iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte biter.^[6] Kendi işinizi kurduğunuzda 4/b ayrı bir tarihte başlar ve iki tarih arasında boşluk kalırsa o günler primsiz geçer.

Başlangıç ölçütleri 7. maddede sayılır.^[7] Hizmet dökümünde 4/a bitiş tarihi ile 4/b başlangıç tarihini yan yana okumak, aradaki boşluğu görmenin en kısa yoludur.

İki Statü Aynı Anda Varsa

İşçi olarak çalışırken ayrıca vergi mükellefi olan ya da başka bir yerde şirket ortağı olan kişi iki statüye birden girebilir. Kanun bu durumda 4/a’yı esas alır, 4/c ile çakışmada ise 4/c önceliklidir.^[8]

4/a esas alınan kişi yazılı talepte bulunarak diğer statü kapsamında da prim ödeyebilir.^[9] Esas alınması gereken statü yerine başka bir statü için prim ödenmişse, bu primler esas alınan statüde ödenmiş ve geçmiş sayılır.^[10]

Prim Borcunun Sonuçları 4/b’de Ağırdır

4/b sigortalısı her ay için otuz tam gün prim ödemekle yükümlüdür.^[11] Bu primi ödemeyen kişi için borç üç yerde sonuç doğurur.

1. Yaşlılık aylığı: yazılı talep tarihinde genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin her türlü borcun bulunmaması şarttır.^[12]
2. Geçici iş göremezlik ödeneği: iş kazası, meslek hastalığı ya da analık halinde ödenek, borcun ödenmiş olması şartına bağlıdır.^[13]
3. Sağlık hizmeti: 60 günden fazla prim ve prime ilişkin borcu bulunan 4/b sigortalısı sağlık hizmetlerinden yararlanamaz, tecil ve taksitlendirme devam ediyorsa bu sonuç doğmaz.^[14]

İşçide durum farklıdır, çünkü prim bildirimi ve ödemesi işverenin yükümlülüğüdür. Kazancı alt sınırın altında bildirilen işçinin eksik primini de işveren öder.^[15]

Statünüzü Kontrol Etme Sırası

Hizmet dökümünüzdeki satırlar sigortalılık türünü gösterir. Aşağıdaki sıra, kaydın gerçek çalışmayla uyuşup uyuşmadığını anlamaya yarar.

1. e-Devlet’ten hizmet dökümünü alın ve her satırın sigortalılık türünü, başlangıç ve bitiş tarihini yazın.
2. Şirket ortağıysanız ticaret sicil kaydındaki ortaklık, yönetim kurulu ve tescil tarihlerini çıkarın.
3. Ortak olduğunuz şirkette 4/a görünüyorsa o dönemi ayrı işaretleyin, çünkü kanun bu bildirimi engeller.
4. İş sözleşmesi, ücret hesap pusulası ve banka kayıtlarıyla bağımlı çalışmanın fiilen sürdüğünü gösteren belgeleri toplayın.
5. 4/a ile 4/b arasında boşluk, çakışma ya da prim borcu varsa Kuruma yazılı başvurun.

4/a, 4/b ve 4/c Hakkında Sorular

Statü farkına ilişkin en sık sorulan konular aşağıda yanıtlanıyor.

Bu yazı statülerin genel çerçevesini ve aktarılan kararı özetler. Kaydınız ile çalışma biçiminiz arasında fark görüyorsanız belgelerinizle bir avukata başvurmanız yerinde olur.