Staj taahhütnamesi, staj yapan öğrencinin işletmenin kurallarına, gizlilik ve ekipman düzenine uyacağını yazılı olarak üstlendiği belgedir. Belge iş sözleşmesi değildir ve mesleki ve teknik ortaöğretim stajı bakımından kanunun öğrenciye tanıdığı ücret ile sigorta güvencesini ortadan kaldırmaz. Uyuşmazlık çıktığında belirleyici olan üç soru vardır: ilişkinin hukuki niteliği, belgedeki cezai şartın geçerliliği ve alacağın hangi yolla isteneceği.
Mesleki ve teknik ortaöğretim öğrencisine, asgari ücretin net tutarının personel sayısına göre yüzde otuzunun ya da yüzde on beşinin altında staj ücreti ödenemez; kanun ücret sorumluluğunu işletmeye yüklediği için “ücret talep edilmez” kaydı işletmeyi bu yükümlülükten kurtarmaz. Taahhütnamedeki cezai şartı hakim aşırı bulursa kendiliğinden indirir, fiilen bağımlı çalıştırılan stajyer ise işçilik alacakları ve hizmet tespiti için dava yoluna gidebilir.
İçindekiler7 başlık
Staj İlişkisinin Hukuki Niteliği
Kanun stajı, öğrencinin mesleki bilgi ve becerisini geliştirmesi ile sektörü tanımasına yönelik bir uygulama olarak tanımlar.[1] İş sözleşmesinde ise işçi işverene bağımlı olarak iş görür ve karşılığında ücret alır.[2] Ücret ödenmesi tek başına ilişkiyi iş sözleşmesi yapmaz, ayırt edici olan amaç ve bağımlılıktır.
Taahhütname bu amacı değiştirmez. Mahkemenin belgenin başlığına değil, öğrencinin fiilen ne yaptığına, kimin talimatıyla çalıştığına ve eğitim programının uygulanıp uygulanmadığına bakması beklenir.[3]
Belgenin kendisi de ayrı bir sorun taşır. İşletmeler genellikle aynı basılı metni her öğrenciye imzalatır ve çok sayıda sözleşmede kullanılmak üzere önceden hazırlanan böyle bir metin genel işlem koşulu olabilir.[4] Koşulun sözleşmeye girmesi, düzenleyenin onu açıkça bildirip içeriğini öğrenme imkanı sağlamasına ve karşı tarafın kabul etmesine bağlıdır, aksi halde yazılmamış sayılır.[5]
Taahhütnamedeki Cezai Şartın Geçerlilik Sınırı
Cezai şartın temel kuralları Borçlar Kanunu’nda yer alır. Taraflar miktarı serbestçe belirler, alacaklı zarara uğramamış olsa bile ceza ödenir ve hakim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir.[6]
Yalnız işçi aleyhine konan ceza koşulunu geçersiz sayan hüküm ise hizmet sözleşmeleri içindir.[7]
Öğrenci işçi sayılmıyorsa bu madde doğrudan uygulanmaz, işçi sayılıyorsa uygulanır. Aynı cümle bu yüzden iki ilişkide iki ayrı sonuç doğurabilir. Staj taahhütnamesindeki cezai şarta özgü, 2023 sonrası bir Yargıtay kararına rastlanmadı. Cezai şartın sır saklama ihlalindeki uygulaması için işçinin sır saklama yükümlülüğü ve cezai şart konusuna bakılabilir.
Eğitim gideri taahhüdünde yüksek mahkemenin hizmet sözleşmeleri için çizdiği ayrım yol gösterir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, havayolu şirketinin pilotuna verdiği eğitimin masrafını üç yıllık hizmet taahhüdüne bağlayan olayda, sözleşmede belirlenen eğitim giderini hizmet süresinin tamamlanmayan kısmına isabet ettiği ölçüde bağlayıcı bulmuş, yalnız pilot aleyhine konan iki aylık ücret tutarındaki cezai şartı ise geçersiz saymıştır.[8] Bozmaya uyulan karar harç düzeltmesiyle onanmıştır ve ilke Dairenin 2022 tarihli bozma ilamında yer alır.[9]
Çıkan ders şudur: sözleşmede belirlenen eğitim gideri tamamlanmayan hizmet süresine isabet ettiği ölçüde bağlayıcı bulunmuş, masrafla ilgisi olmayan sabit ceza ise ayrıca geçersiz sayılmıştır.
Staj sonrası belirli süre rakip firmada çalışmama taahhüdü de ayrı bir engele çarpar. Rekabet yasağı kaydı işçi için düzenlenmiştir ve sözleşmenin sona ermesinden sonrası için, ancak iş ilişkisi müşteri çevresi ya da üretim sırları hakkında bilgi edinme imkanı vermişse ve bu bilgilerin kullanılması işverenin önemli bir zararına yol açacaksa geçerlidir.[10] Üstelik kimse özgürlüklerini hukuka aykırı biçimde sınırlayamaz.[11]
Taahhütname Maddelerinin Hukuki Değerlendirmesi
Aşağıdaki tablo, uyuşmazlıklarda en sık karşılaşılan maddelerin mahkemede nasıl değerlendirildiğini gösteriyor.
| Taahhütnamedeki madde | Hukuki değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Staj ücreti talep etmeyeceğim | Mesleki ve teknik ortaöğretim stajında kanuni alt sınırın altında ödeme yapılamaz, bu hükme dayanarak feragat kaydının sınırı aşmadığı savunulabilir | 3308 m.25/1 |
| İhlalde sabit tutarlı ceza öderim | Geçerlidir ama hakim indirir, öğrenci işçi sayılırsa tek yanlı olduğu için geçersizdir | TBK m.182/3, m.420/1 |
| Eğitim ve ekipman giderini öderim | Sözleşmede belirlenen eğitim gideri, hizmet süresinin tamamlanmayan kısmına isabet ettiği ölçüde bağlayıcı bulunmuştur | Y3HD E.2023/4379 |
| Staj sonrası rakipte çalışmam | Hizmet ilişkisi yoksa TBK m.444 uygulanmaz, yasak yalnız TMK m.23/2 ve genel sözleşme sınırları içinde geçerli olabilir | TBK m.444, TMK m.23/2 |
| İşçi değilim, hak istemem | Bağlamaz, nitelik fiili çalışmaya göre belirlenir | TBK m.393/1 |
Stajyerin İşçi Sayılması ve Hizmet Tespiti
“İşçi değilim” beyanı, bağımlı çalışma fiilen varsa sonucu değiştirmez. Staj dönemi bittiği halde aynı işin sürdürülmesi ya da eğitim programı olmadan düzenli vardiyada çalıştırılma, işçilik iddiasının dayanaklarıdır.
İşçilik alacağı ve tazminat istemiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulması dava şartıdır.[12]
Sigortasız geçen dönemin tespiti ise ayrıdır. Bu davada davalı işverendir, SGK davaya ihbar edilir ve Kuruma ön başvuru aranmaz.[13] Süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıldır.[14]
Staj Ücreti Alacağı ve Dava Süreci
Staj ücreti sözleşmeyle belirlenir, ancak mesleki ve teknik ortaöğretim öğrencisine asgari ücretin net tutarının personel sayısına göre yüzde otuzu ya da yüzde on beşi altında ödeme yapılamaz.[15] Madde yükseköğretim kurumlarında okul içinde yapılan stajı kapsam dışı bırakır, işletmede yapılan yükseköğretim stajında sınırın uygulanıp uygulanmadığına ise okulun staj sözleşmesi ve geçici düzenlemeler üzerinden ayrıca bakılır.
Ücretin kim tarafından ödeneceği de uyuşmazlık konusu olabiliyor.
Özel bir meslek lisesi ile hastane arasındaki protokolde staj ücretini okula yükleyen hüküm, kanunun ücret sorumluluğunu işletmeye yüklediği gerekçesiyle genel işlem koşulu olarak geçersiz sayıldı, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de bu gerekçeyi yerinde bularak istinaf kararını onadı.[16] Aynı mantıkla taahhütnamedeki “ücreti okul karşılar” ya da “ücret talep edilmez” kaydı işletmeyi kanundan kurtarmaz.
Süre bakımından Yargıtay, ödenmeyen staj ücretini ücret gibi dönemsel edim saymış ve beş yıllık zamanaşımını uygulamıştır.[17] Kararda eski Borçlar Kanunu’nun 126. maddesi esas alınmıştır, yeni kanundaki karşılığı 147. maddenin birinci bendidir.[18]
Bu tür dosyalara bakacak daire, Yargıtay Büyük Genel Kurulunun 26.06.2025 tarihli iş bölümü kararıyla 3. Hukuk Dairesidir.[19]
Uyuşmazlık Dosyasında Belge Sırası
Hangi yola gidileceği belge dosyasına bağlıdır. Aşağıdaki sıra, hem staj ücreti hem işçilik iddiası hem de cezai şart savunması için işe yarar.
- Okulun staj yazısı ve üçlü staj protokolü, çünkü tarihler ve ücret maddesi buradadır
- İmzalanan taahhütnamenin kopyası ve aynı basılı metnin başka öğrencilere verildiğini gösteren boş örnek
- Staj defteri, devam çizelgesi ve staj sorumlusunun imzaları
- Ödeme dekontları, makbuzlar ve eksik ödemeyi gösteren hesap
- Staj bitiminden sonra çalışıldığını gösteren vardiya listesi, görev mesajı ve banka kaydı
- Öğrenci on sekiz yaşından küçükse yasal temsilcisinin (veli ya da vasi) rızası, çünkü küçük bu rıza olmadan kendi işlemiyle borç altına giremez[20]
Staj Taahhütnamesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Uyuşmazlıklarda en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlanıyor.
Bu yazı genel bilgi verir, her staj ilişkisi okulun yönergesine ve imzalanan metne göre değişir. Elinizdeki belgeyle ilgili tereddüdünüz varsa dosyanızı bir avukata gösterin.
Kaynaklar
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m.3/r ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.393/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.393/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.20/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.21/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.180/1 ve m.182/1, 3 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420/1 ↩
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2023/4379 K.2024/2297, 16.09.2024 ↩
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2022/1090 K.2022/5098, 26.05.2022 (bozma ilamı) ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.444/1-2 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.23/2 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4 ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.86/9 ↩
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m.25/1 ↩
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2025/6012 K.2026/3290, 21.05.2026 ↩
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2023/4274 K.2024/2688, 01.10.2024 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.147/1 ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi E.2025/16666 K.2026/181, 06.01.2026 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.16/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5 ↩